Thế giới trước bước ngoặt lớn 2026: Từ căng thẳng địa chính trị đến cuộc đua AI

[Romano]

Năm 2026 được dự báo là thời điểm mang tính bước ngoặt đối với trật tự thế giới, khi hàng loạt điểm nóng địa chính trị tiếp tục leo thang, các cuộc xung đột kéo dài chưa có lối thoát, chủ nghĩa khủng bố tái xuất, trong khi cuộc cạnh tranh công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng quyết liệt.
Căng thẳng Mỹ - Venezuela
Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đã triển khai lực lượng hải quân lớn nhất tại khu vực Caribe và Tây Đại Tây Dương kể từ giai đoạn cao trào của Chiến tranh Lạnh. Lực lượng này bao gồm một nhóm tác chiến tàu sân bay, nhiều tàu khu trục, các đơn vị tấn công đổ bộ, máy bay ném bom tàng hình và lực lượng đặc nhiệm. Mục tiêu cụ thể của chiến dịch chưa được công bố rõ ràng, song quân đội Mỹ đang tiến hành một chiến dịch quân sự quy mô lớn nhằm vào các đối tượng bị cáo buộc liên quan đến hoạt động buôn bán ma túy. Đến nay, gần 30 cuộc tấn công đã được thực hiện mà không có sự phê chuẩn của Quốc hội Mỹ.Trong tuần qua, căng thẳng tiếp tục leo thang khi Tổng thống Trump tuyên bố áp đặt phong tỏa quân sự đối với các chuyến hàng dầu mỏ bị coi là bất hợp pháp, đồng thời cho phép tịch thu thêm nhiều tàu chở dầu. Tổng thống Trump khẳng định Mỹ sẽ duy trì vai trò cường quốc chi phối tại Tây bán cầu, sẵn sàng sử dụng vũ lực khi cần thiết để bảo vệ và thúc đẩy lợi ích quốc gia.

Những động thái này khiến giới quan sát cho rằng Washington đang theo đuổi một chiến lược gây sức ép triệt để đối với chính quyền của Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro.

Xung đột Nga-Ukraine
Vào tháng 2/2026, cuộc xung đột Nga-Ukraine sẽ tròn 4 năm và bước sang năm thứ năm. Đến thời điểm hiện tại hai bên vẫn giao tranh ác liệt ở miền đông Ukraine, gần khu vực biên giới.

Năm thứ năm của một cuộc chiến được coi là giai đoạn then chốt, khi các bên tiến gần đến đàm phán hòa bình do cạn kiệt nguồn lực, chấp nhận những bước đi mạo hiểm hơn nhằm phá vỡ thế giằng co. Quân đội Nga có thể tận dụng giai đoạn sắp tới là cơ hội để làm suy giảm ý chí kháng cự của Ukraine.Tuy nhiên, thực tế trên chiến trường hiện nay cho thấy cả hai bên đều chưa sẵn sàng tạo ra một bước ngoặt mang tính quyết định. Năm thứ năm nhiều khả năng sẽ tiếp diễn theo quỹ đạo của bốn năm trước đó: Nga tiếp tục huy động lực lượng thực hiện các chiến dịch tấn công nhằm giành từng phần lãnh thổ nhỏ theo thời gian, trong khi Ukraine dựa vào sự hỗ trợ kinh tế và quân sự từ các đối tác phương Tây để duy trì năng lực phòng thủ.

Trong bối cảnh đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ tiếp tục thúc đẩy một đề xuất hòa bình được cho là bao gồm các bảo đảm an ninh cho Ukraine, đổi lại việc Ukraine chấp nhận nhượng bộ lãnh thổ, với kỳ vọng rằng điều này sẽ khiến Moscow từ bỏ các yêu cầu cứng rắn hơn.

Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại, Nga chưa đưa ra tín hiệu nào cho thấy sẵn sàng chấp nhận một thỏa thuận như vậy. Điều này đặt ra câu hỏi liệu ông Trump có tiếp tục quy trách nhiệm cho Moscow về sự bế tắc của các nỗ lực đàm phán, hay sẽ lựa chọn rút lui. Năm 2026 có thể mang ý nghĩa quyết định, không chỉ trên chiến trường, mà đặc biệt là trong các tính toán chính sách tại Mỹ.

Cuộc bầu cử then chốt tại Israel
Xét về phương diện quân sự, Israel vừa trải qua một năm được đánh giá là đạt nhiều kết quả tích cực. Giai đoạn này khởi đầu bằng thỏa thuận giải cứu con tin và ngừng bắn tại Gaza và kết thúc với việc toàn bộ con tin còn sống được trả tự do, cùng việc Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc thông qua một kế hoạch ngừng bắn gồm 20 điểm, do Mỹ đề xuất, trong đó kêu gọi lực lượng Hamas giải giáp.

Tuy nhiên, trên bình diện tổng thể, Israel vẫn chưa chuyển hóa được các bước tiến về quân sự này thành những thành công về chính trị và ngoại giao. Một trong những nguyên nhân chính là tình trạng chia rẽ nội bộ. Hiện nay, Israel được điều hành bởi một trong những liên minh cầm quyền có quy mô hẹp nhất trong lịch sử nước này, chịu ảnh hưởng lớn từ các đảng cánh hữu theo chủ nghĩa dân tộc. Cấu trúc liên minh này bị cho là làm gia tăng chia rẽ trong xã hội Israel, đồng thời hạn chế khả năng mở ra các cơ hội cải thiện quan hệ với các quốc gia Arab.

Sau hai năm xung đột ngày càng ít người dân Israel tin rằng mô hình cầm quyền mang tính khép kín như vậy có thể hoặc nên tiếp tục kéo dài. Năm 2026 sẽ là thời điểm then chốt để cử tri thể hiện lựa chọn của họ. Theo quy định, Israel phải tổ chức bầu cử quốc hội trước ngày 27/10/2026, bốn năm sau cuộc bầu cử gần nhất. Tuy nhiên, cuộc bầu cử có thể diễn ra sớm hơn nếu Thủ tướng Netanyahu quyết định kêu gọi bầu cử trước thời hạn, hoặc nếu chính phủ không thông qua được ngân sách trong mùa xuân. Kết quả bầu cử được xem là yếu tố quyết định liệu Israel có thể củng cố các kết quả về mặt quân sự và đạt những bước tiến mới về chính trị, ngoại giao hay không.

Chủ nghĩa khủng bố trỗi dậy
Chỉ riêng trong tháng 11/2025, đã xảy ra hàng loạt vụ việc nghiêm trọng liên quan đến chủ nghĩa cực đoan và khủng bố. Tại Australia, một vụ tấn công nhằm vào cộng đồng Do Thái đã xảy ra trong dịp lễ Hanukkah. Tại Mỹ, lực lượng chức năng ở Los Angeles đã kịp thời ngăn chặn một âm mưu đánh bom nhằm vào đám đông. Ở Syria, tổ chức Nhà nước Hồi giáo tự xưng (ISIS) tuần trước đã sát hại hai binh sĩ Mỹ, đánh dấu lần đầu tiên kể từ năm 2019 tổ chức này gây ra thương vong cho quân đội Mỹ.

Washington sau đó đã đáp trả bằng các cuộc không kích nhằm vào “hơn 70 mục tiêu của ISIS” tại Syria. Tuy nhiên, động thái này cũng làm dấy lên câu hỏi về việc vì sao những mục tiêu đó không bị vô hiệu hóa sớm hơn.

Tại Anh, người đứng đầu cơ quan an ninh nội địa gần đây mô tả mối đe dọa từ ISIS là “rất nghiêm trọng”. Trong khi đó, các quan chức Liên minh châu Âu cũng cảnh báo rằng ISIS một lần nữa đã trở thành “mối đe dọa nổi bật nhất” đối với an ninh của các quốc gia thành viên.

Những diễn biến trên cho thấy xu hướng đáng lo ngại nhiều khả năng sẽ tiếp diễn trong năm tới. Giới phân tích cho rằng, để đảo ngược tình hình, Mỹ và các đối tác cần tăng cường hợp tác thực thi pháp luật xuyên biên giới, đồng thời áp dụng lập trường cứng rắn, không khoan nhượng đối với các hành vi cổ súy hoặc biện minh cho bạo lực nhằm phục vụ mục đích chính trị. Trong bối cảnh đó, liên minh quốc tế chống ISIS được xem là một mô hình hợp tác hiệu quả cần được duy trì và củng cố.

Cuộc cách mạng AI
Hiếm có vấn đề nào nổi lên nhanh chóng và mạnh mẽ như trí tuệ nhân tạo (AI) trong chương trình nghị sự toàn cầu, và nhiều khả năng xu hướng này sẽ còn tiếp diễn. Đối với Mỹ và Trung Quốc, AI được coi là một cuộc cạnh tranh mang tính sống còn, thường được so sánh với cuộc chạy đua không gian trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, do tiềm năng ứng dụng quân sự cũng như khả năng tác động sâu rộng đến hầu như mọi lĩnh vực chính sách quốc gia.

Năm 2025, Trung Quốc gây chú ý khi giới thiệu mô hình suy luận tiên tiến DeepSeek R1, được đánh giá là thách thức trực tiếp các mô hình hàng đầu của Mỹ với chi phí phát triển thấp hơn đáng kể. Ứng dụng này nhanh chóng vươn lên vị trí dẫn đầu trên App Store của Apple, đồng thời gây biến động mạnh trên thị trường tài chính toàn cầu. Trong ngắn hạn, sự kiện này khiến chỉ số Nasdaq sụt giảm và một nhà sản xuất chip lớn của Mỹ ghi nhận mức thua lỗ kỷ lục trong một ngày. Dù thị trường sau đó đã phục hồi, cú sốc ban đầu này được xem là lời cảnh báo về tốc độ suy giảm nhanh chóng của những lợi thế công nghệ từng được cho là bền vững.

Trước bối cảnh đó, Mỹ đã tìm cách củng cố vị thế thông qua các biện pháp kiểm soát xuất khẩu và mở rộng mạng lưới đối tác sử dụng công nghệ Mỹ để phát triển và triển khai AI. Chính quyền Tổng thống Donald Trump đã thúc đẩy các quan hệ đối tác này, đồng thời đề xuất nới lỏng một số hạn chế xuất khẩu, đặc biệt là đối với Trung Quốc. Tuy nhiên, đề xuất này vấp phải lo ngại từ cả hai đảng và đến nay vẫn chưa được thực hiện.

Bước sang năm 2026, dự kiến sẽ xuất hiện nhiều yếu tố thúc đẩy hơn nữa tốc độ phát triển nhanh của AI. Những yếu tố này nhiều khả năng sẽ khiến AI trở thành một trong những lực lượng then chốt định hình cục diện chính trị toàn cầu trong những năm tới.