Một tiếng nổ lúc 11:30 đêm và “vết máu còn trên tay”: câu chuyện cứu bé gái 3 tuổi ở Tehran
Giữa lúc Mỹ và Israel tiếp tục không kích Iran, một cư dân Tehran vừa kể lại khoảnh khắc mà anh gọi là “cơn ác mộng sống” – khi anh và cha mình kéo một bé gái 3 tuổi ra khỏi căn nhà hàng xóm bị san phẳng.

Theo lời kể với hãng tin bán chính thức Mehr News, gia đình anh bị đánh thức vào khoảng 11:30 (giờ địa phương). Cha anh bước ra và thấy cảnh tượng khó tin: cửa trước bị giật tung, khói bao trùm, và ngôi nhà như vừa bị “xé” ra khỏi khung nền. Khi cả nhà bước ra ngoài, họ nhìn thấy căn nhà của hàng xóm “bị phá hủy hoàn toàn”.

Người đàn ông nói gia đình hàng xóm có ba đứa trẻ: một bé trai, một bé gái và một trẻ sơ sinh. Cha anh phát hiện bé gái còn sống. Hai cha con lao vào, cố kéo em ra khỏi đống đổ nát.

Anh kể lại trong nước mắt: anh bế bé gái trong tình trạng em thở gấp, thở nặng nhọc. Họ phải đưa em xuống 15 tầng lầu, rồi trao cho người khác đưa đi bệnh viện. Em vẫn cố “hít những hơi nhỏ”, người dính máu. Anh nói một câu lạnh người: anh vẫn còn máu của em dính trên người mình.

Nhưng câu chuyện không dừng ở đó. Anh quay lại tòa nhà cùng cha và phát hiện mẹ của bé gái cùng đứa con sơ sinh bị vùi dưới gạch vụn. Anh mô tả cảnh tượng đứa bé sơ sinh như bị ngạt “dưới người mẹ” giữa đống đổ nát, trong khi người con trai của gia đình ấy sống sót. Còn nhà anh – cũng tan hoang, cửa bị giật khỏi bản lề, một đêm bình thường biến thành một đêm không thể quên.

“Khủng hoảng lớn”: người Lebanon chạy đôn chạy đáo tìm thuốc giữa bom đạn
Khi mặt trận lan sang Lebanon, chiến tranh không chỉ đánh vào nhà cửa mà còn đánh thẳng vào… tủ thuốc. Nhiều dân thường Lebanon nói họ đang chật vật tìm các vật tư y tế sống còn, đặc biệt là insulin cho người tiểu đường.

Một phụ nữ 34 tuổi ở Beirut – mẹ của hai con, mắc tiểu đường tuýp 1 – mô tả tình hình là “một cuộc khủng hoảng lớn”. Cô nói không khí hiện trường “cực kỳ căng thẳng”, bom rơi liên tục, leo thang nhanh. Nhưng điều làm cô sợ nhất lại là chuyện tưởng như rất “đời”: thiếu insulin tác dụng nhanh.

Cô đã đi nhiều nhà thuốc mà không kiếm được. Cô nói bản thân đã “hết sạch”, chỉ kịp gom được một hộp – đủ cầm cự khoảng một tháng. Nhà cung cấp thì trả lời mơ hồ: không biết khi nào mới có hàng trở lại; không có “lý do hay giải thích” rõ ràng.

Đáng chú ý, cô là người sáng lập một tổ chức vận động/phi lợi nhuận về tiểu đường mang tên Positive on Glucose – và giờ đây, chính cô cũng thú nhận bất lực khi những người cùng cảnh ngộ tìm đến nhờ giúp đỡ: “Tôi không thể giúp họ.”

Trong lúc nhiều gia đình còn đang lo chạy khỏi vùng nguy hiểm, một nỗi lo khác lặng lẽ bò vào: thiếu thuốc. Với tiểu đường tuýp 1, không có insulin không phải chuyện “đợi vài hôm” – mà có thể dẫn tới biến chứng nguy hiểm và diễn biến nhanh. Thứ “đạn” đáng sợ nhất đôi khi không bay trên trời, mà nằm ở chỗ… kệ thuốc trống trơn.

Thị trường toàn cầu phản ứng ra sao: Châu Á “rụng” mạnh, Âu – Mỹ cố giữ bình tĩnh
Khi xung đột bùng lên, nhà đầu tư nhìn vào một điểm nghẽn quen thuộc: năng lượng và tuyến vận tải. Và phản ứng lần này cho thấy sự phân hóa rõ rệt.

Tại châu Á, cú sốc nặng nhất rơi vào Hàn Quốc: chỉ số Kospi có phiên lao dốc khoảng 12% – mức giảm gây choáng váng, kéo theo tâm lý hoảng loạn sau hai ngày biến động dữ dội. Những nền kinh tế phụ thuộc nhập khẩu năng lượng (đặc biệt LNG và dầu từ Trung Đông) bị xem là “lộ sườn” hơn cả: giá năng lượng chỉ cần nhích mạnh là lập tức bóp nghẹt kỳ vọng tăng trưởng, thổi bùng rủi ro lạm phát và làm thị trường chứng khoán chao đảo.

Trong khi đó, thị trường châu Âu và Mỹ lại có xu hướng “gồng” hơn: sau vài phiên biến động mạnh, cổ phiếu dần ổn định trở lại, một phần vì hy vọng tình hình có thể hạ nhiệt nếu xuất hiện kênh đàm phán gián tiếp. Thậm chí có thông tin rằng Iran đã phát tín hiệu liên lạc gián tiếp với phía Mỹ để bàn khả năng thương lượng, khiến nhà đầu tư tạm bớt hoảng và giá dầu bớt “bốc”.

Nhưng sự bình tĩnh này mỏng như tờ giấy: chỉ cần tuyến vận tải chiến lược bị siết chặt hơn, hoặc các cuộc tấn công trả đũa nhắm vào hạ tầng năng lượng lan rộng, thị trường có thể lại “đổi mặt” ngay trong một đêm.

Xăng Mỹ nhảy vọt: 2 ngày tăng 20 cent, lên khoảng 3,19 USD/gallon
Chiến tranh ở Trung Đông nhưng ví tiền ở Mỹ cũng “rụng theo”. Tại Mỹ, giá xăng trung bình toàn quốc tăng thêm khoảng 9 cent chỉ trong một ngày, đưa mức trung bình lên quanh 3,19 USD/gallon theo AAA. Tính trong hai ngày, giá tăng khoảng 20 cent – mức nhảy hai ngày được mô tả là mạnh nhất kể từ giai đoạn đầu năm 2022 khi thị trường năng lượng toàn cầu chấn động vì các diễn biến lớn ở châu Âu.

Nguyên nhân trực diện được nhắc đến là nỗi lo gián đoạn nguồn cung khi eo biển Hormuz – tuyến huyết mạch mà một phần rất lớn dầu mỏ thế giới đi qua – bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi leo thang quân sự và các đòn trả đũa nhằm vào cơ sở dầu khí trong khu vực. Khi dầu thô “nóng”, giá xăng thường nóng theo – và người tiêu dùng là người cảm rõ nhất, nhanh nhất.

Nhà Trắng gặp khẩn các “ông lớn” quốc phòng: tăng tốc sản xuất vũ khí vào thứ Sáu
Khi chiến dịch quân sự kéo dài và kho dự trữ bị tiêu hao, một câu hỏi kiểu “hậu cần lạnh lùng” lập tức xuất hiện: đạn dược lấy ở đâu ra để bắn tiếp?

Theo các thông tin được đưa ra, Nhà Trắng dự kiến sẽ tiếp các lãnh đạo cấp cao của những tập đoàn quốc phòng Mỹ trong ngày thứ Sáu để bàn chuyện đẩy nhanh sản xuất vũ khí. Bối cảnh là nhu cầu bổ sung kho dự trữ tăng mạnh sau các hoạt động quân sự, trong đó có chiến dịch đánh Iran, đồng thời áp lực từ các điểm nóng khác trên thế giới cũng khiến dây chuyền sản xuất bị kéo căng.

Trong các phát biểu công khai gần đây, phía chính quyền cũng cố thể hiện sự tự tin về năng lực hậu cần – thậm chí dùng những cụm từ kiểu “nguồn cung gần như không giới hạn”, “có thể đánh lâu dài”… Nhưng thực tế, để “đánh lâu” thì công nghiệp quốc phòng phải chạy kịp: từ hợp đồng, vật tư, nhân lực, cho đến năng lực giao hàng. Chiến tranh hiện đại không chỉ là cuộc đấu trên bầu trời, mà là cuộc đấu ở… nhà máy.

Iran trả đũa lan rộng và tín hiệu “nấc thang” mới: tên lửa hướng Thổ Nhĩ Kỳ bị NATO bắn hạ
Một dấu mốc đáng chú ý trong ngày: Thổ Nhĩ Kỳ thông báo hệ thống phòng thủ của NATO đã bắn hạ một tên lửa Iran bay về hướng không phận nước này, sau khi tên lửa đi qua khu vực Iraq và Syria. Mảnh vỡ rơi xuống gần Hatay, và phía Thổ Nhĩ Kỳ nói không có thương vong.

Điểm nhạy cảm nằm ở chỗ Thổ Nhĩ Kỳ là thành viên NATO. Vì vậy, việc một vật thể bay mang tính tấn công hướng tới không phận/thềm phòng thủ của một nước NATO lập tức làm dấy lên câu hỏi: liệu có kích hoạt các điều khoản tập thể hay không? Nhưng các phát biểu kèm theo lại cho thấy sự “kìm” rất rõ: phía Mỹ nói không thấy dấu hiệu dẫn tới Điều 5, còn NATO lên án việc nhắm mục tiêu vào Thổ Nhĩ Kỳ và khẳng định đoàn kết, nhưng vẫn cố tránh để sự việc biến thành một cái cớ mở rộng chiến tranh theo cơ chế liên minh.

Nói cách khác: nấc thang leo thang đã chạm tới hàng rào NATO – và vì thế, mọi bên đều vừa căng vừa phải “đỡ lời”, “đỡ đòn” cho khéo để không trượt thành đối đầu trực diện lớn hơn.

Quốc hội Mỹ “đòi quyền phanh”: Thượng viện bỏ phiếu về nghị quyết War Powers liên quan chiến dịch Iran
Trong nước Mỹ, một mặt trận khác cũng nóng lên: mặt trận pháp lý – chính trị quanh quyền phát động chiến tranh. Thượng viện Mỹ dự kiến bỏ phiếu về một nghị quyết theo War Powers nhằm hạn chế/kiểm soát thẩm quyền của Tổng thống trong việc tiếp tục hành động quân sự với Iran nếu không có sự chấp thuận của Quốc hội.

Những người thúc đẩy nói thẳng: các thượng nghị sĩ phải “ghi danh” rõ ràng – ủng hộ hay phản đối – thay vì để chiến tranh trôi theo quán tính quyền lực hành pháp. Lập luận cốt lõi là Hiến pháp Mỹ trao quyền tuyên chiến/cho phép chiến tranh cho Quốc hội, và nếu cơ chế này bị “bỏ quên”, tương lai các đời tổng thống có thể tiến hành can thiệp quân sự một cách ngày càng tùy tiện.

Ở chiều ngược lại, phe phản đối việc “trói tay” Tổng thống lập luận rằng trong lúc leo thang, hạn chế quyền hành pháp có thể làm suy yếu khả năng răn đe và tạo cơ hội cho đối phương. Nhưng dù kết quả bỏ phiếu thế nào, cuộc tranh luận lần này vẫn là lời nhắc: chiến tranh không chỉ diễn ra ngoài biên giới – nó còn bùng lên ngay trong cấu trúc quyền lực của Washington.

Giá dầu “hạ nhiệt” tạm thời, chứng khoán Âu – Mỹ hồi lại; châu Á lãnh cú đòn vì lệ thuộc năng lượng Trung Đông
Giá dầu trong phiên thứ Tư đã chững lại sau đợt tăng mạnh trước đó, tạo lực đỡ cho chứng khoán châu Âu và Mỹ hồi phục khi nhà đầu tư nuôi hy vọng gián đoạn dài hạn đối với thị trường năng lượng sẽ không quá nghiêm trọng, đồng thời theo dõi sát diễn biến chiến sự Trung Đông. Tâm lý toàn cầu vẫn trong trạng thái “tiêu hóa cú sốc” do chiến tranh Mỹ–Iran và xung đột lan rộng trong khu vực gây ra: chứng khoán châu Á rơi mạnh, còn thị trường Âu – Mỹ ổn định hơn sau hai ngày biến động dữ dội.

Một điểm nhấn lớn là mức độ dễ tổn thương của Hàn Quốc và Nhật Bản vì phụ thuộc nhập khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) từ Trung Đông. Chỉ số Kospi của Hàn Quốc lao dốc 12% trong ngày thứ Tư, sau khi đã giảm 7,24% vào thứ Ba, tiến sát ngưỡng “thị trường gấu” về mặt kỹ thuật. Dù vậy, Kospi vẫn tăng gần 21% tính từ đầu năm; thị trường Hàn Quốc từng là ngôi sao năm 2025 khi tăng tới 76% nhờ kỳ vọng AI và nhóm cổ phiếu chip. Các chuyên gia Capital Economics lưu ý rằng vì những nền kinh tế này gần như phụ thuộc LNG cho nguồn cung khí đốt, họ đặc biệt “nhạy cảm” trước tình trạng nguồn cung từ Trung Đông bị ngưng trệ.

Chứng khoán Mỹ và châu Âu bật lại, còn giá dầu dịu bớt sau thông tin cho rằng Iran đã liên lạc gián tiếp với Mỹ để bàn về đàm phán chấm dứt xung đột. Song song, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent xác nhận Mỹ có thể triển khai cơ chế “đảm bảo hành lang an toàn” qua eo biển Hormuz cho các tàu chở dầu khi cần thiết và phù hợp, củng cố tuyên bố trước đó của Tổng thống Donald Trump về khả năng hải quân Mỹ hộ tống tàu bè – yếu tố góp phần giúp giá năng lượng bớt “nóng”. Dù vậy, giới phân tích cảnh báo rủi ro vẫn còn lớn, vì thị trường cổ phiếu đang có xu hướng “định giá theo kịch bản đẹp nhất”.

Trong tuần qua, xu hướng đa dạng hóa sang cổ phiếu châu Âu và châu Á (vốn từng vượt trội S&P 500) bị thử thách mạnh, đặc biệt tại châu Á – nơi gánh phần lớn “nỗi đau” thị trường. Nikkei 225 của Nhật giảm khoảng 8% trong tuần và có nguy cơ trở thành tuần tệ nhất kể từ tháng 3/2020.

Ở nhóm năng lượng, dầu ổn định hơn sau hai ngày tăng vọt: dầu thô Mỹ giảm 0,3% còn 74,32 USD/thùng; Brent giảm 0,2% còn 81,25 USD/thùng, quanh vùng cao nhất kể từ tháng 1/2025. Nhờ giá dầu bớt căng, chứng khoán Mỹ đỡ áp lực: Dow tăng 330 điểm (+0,68%), S&P 500 tăng 0,86%, Nasdaq tăng 1,4%. Tính theo tuần, Dow và S&P giảm chưa tới 0,5%, còn Nasdaq vẫn tăng, dù bất định địa chính trị còn dày đặc. Một báo cáo tích cực về khu vực dịch vụ của Mỹ cũng góp phần nâng tâm lý.

Giá xăng tại Mỹ tăng khoảng 9 cent, lên gần 3,20 USD/gallon (theo AAA). Hợp đồng tương lai xăng tại Mỹ nhích lên, nâng mức tăng trong tuần lên gần 9%. Khí tự nhiên Mỹ giảm 4,2% (đảo chiều so với mức tăng 3,2% của thứ Ba). Dầu diesel Mỹ đi ngang nhưng vẫn tăng gần 23% trong tuần. Tại châu Âu, giá khí tự nhiên và diesel giảm lần lượt 9% và 3% sau hai ngày tăng mạnh, giúp thị trường “dịu lại”, dù tính cả tuần vẫn tăng rất cao (khí tự nhiên khoảng +55%, diesel khoảng +30%). Một số ý kiến cho rằng chiến tranh vẫn tiếp diễn, nhưng thị trường tạm thời lắng xuống; cam kết hộ tống tàu qua Hormuz của ông Trump giúp giá năng lượng ổn định hơn, từ đó các thị trường khác bớt rung lắc trong lúc chờ diễn biến mới.

Ở nhóm trú ẩn và trái phiếu, lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ tăng khi nhà đầu tư bán trái phiếu và cân nhắc tác động lạm phát từ giá năng lượng cao. Lợi suất 10 năm từ vùng 3,96% cuối Chủ nhật tăng lên khoảng 4,08% (cao nhất khoảng hai tuần), cho thấy nỗi lo lạm phát đang quay lại nhanh và khiến thị trường thận trọng hơn. Đồng USD suy yếu so với các đồng tiền lớn khác sau cú nhảy mạnh hai ngày trước, dù chỉ số USD vẫn tăng khoảng 1,35% trong tuần nhờ nhu cầu trú ẩn và lo ngại lạm phát có thể khiến Fed duy trì lập trường “chưa vội nới”.

Vàng tăng 0,9% nhưng vẫn giảm khoảng 1,5% trong tuần dù thường được xem là tài sản trú ẩn. Bitcoin tăng mạnh hơn 7% trong 24 giờ, vượt mốc 71.000 USD. Một số phân tích nhận định bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy chiến tranh có thể sớm kết thúc đều giúp giảm lo sợ thiếu hụt năng lượng kéo dài. Tuy nhiên, ngay cả khi hy vọng tồn tại, kịch bản xung đột kéo dài nhiều tháng và lôi kéo thêm các nước khác vẫn là khả năng không thể loại trừ, cùng nguy cơ các đợt tấn công mới nhằm vào hạ tầng dân sự và năng lượng của các quốc gia vùng Vịnh.

Trump công kích đồng minh châu Âu giữa chiến tranh Iran: rạn nứt xuyên Đại Tây Dương ngày càng lộ rõ

Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm thứ Ba đã ngồi cùng Thủ tướng Đức Friedrich Merz tại Phòng Bầu dục và bất ngờ tung ra những lời chỉ trích gay gắt nhằm vào một số đồng minh châu Âu, cho thấy những rạn nứt ngày càng rõ trong liên minh phương Tây khi chiến tranh Mỹ – Israel với Iran đang leo thang.

Trong cuộc trao đổi, ông Trump đặc biệt nhắm vào Thủ tướng Anh Keir Starmer. Ông nói rằng “đây không phải Winston Churchill mà chúng ta đang đối mặt”, ám chỉ nhà lãnh đạo Anh đã từ chối cho Mỹ sử dụng các căn cứ quân sự của Anh tại quần đảo Chagos ở Ấn Độ Dương để tiến hành các cuộc tấn công vào Iran.

Không dừng lại ở đó, Trump còn công kích Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sánchez, thậm chí đe dọa áp đặt lệnh cấm vận thương mại toàn diện đối với Tây Ban Nha sau khi Madrid phản đối các cuộc không kích của Mỹ vào Iran.

Trong khi đó, Thủ tướng Đức Friedrich Merz ngồi cạnh Trump nhưng hầu như giữ im lặng. Sau cuộc gặp, ông nói với báo chí rằng ông đã “trao đổi rất rõ ràng trong cuộc trò chuyện riêng” với Trump về hai vấn đề này vì không muốn làm bùng nổ bất đồng trước công chúng.

Những phát biểu của Trump một lần nữa làm lộ rõ sự chia rẽ giữa Washington và các đồng minh châu Âu, đồng thời phản ánh thế cân bằng khó khăn mà các nhà lãnh đạo châu Âu đang cố duy trì kể từ khi Mỹ và Israel bắt đầu ném bom Iran vào cuối tuần trước.

Một mặt, họ muốn thể hiện sự ủng hộ đối với các đồng minh vùng Vịnh và tránh làm Washington phật ý, bởi châu Âu vẫn nằm dưới chiếc ô an ninh NATO do Mỹ dẫn dắt. Đồng thời, vai trò của Mỹ cũng rất quan trọng trong bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào liên quan đến Ukraine.

Mặt khác, nhiều nước châu Âu lại cố hạn chế sự tham gia của mình vào cuộc chiến mà nhiều chính phủ ở lục địa này không dám khẳng định là hợp pháp theo luật quốc tế và vốn không được dư luận trong nước ủng hộ.

Trong một tuyên bố chung, Đức, Pháp và Anh – nhóm E3 – đã tránh việc công khai ủng hộ hay lên án trực tiếp các cuộc tấn công của Mỹ và Israel. Thay vào đó, họ lên án các đòn trả đũa của Iran, tái khẳng định chỉ trích chế độ Tehran, kêu gọi “khôi phục đàm phán” và cho biết đang “giữ liên lạc chặt chẽ với các đối tác quốc tế”.

Tuy vậy, ngay cả khi cố mô tả vai trò của mình chỉ mang tính phòng thủ, các nước châu Âu vẫn đối mặt nguy cơ bị kéo sâu hơn vào cuộc chiến khu vực đang mở rộng. Nguy cơ đó trở nên rõ ràng vào thứ Tư khi hệ thống phòng không NATO bắn hạ một tên lửa Iran bay về phía không phận Thổ Nhĩ Kỳ – được cho là lần đầu tiên liên minh này phải đánh chặn một tên lửa Iran hướng đến lãnh thổ của một quốc gia thành viên.

Một số nước châu Âu đã bắt đầu triển khai lực lượng để bảo vệ lợi ích của mình tại khu vực. Anh cho phép Mỹ sử dụng các căn cứ quân sự cho những cuộc tấn công “mang tính phòng thủ” nhằm vào các bệ phóng tên lửa của Iran. Sau khi một máy bay không người lái tấn công căn cứ quân sự của Anh tại Cyprus, London đã điều thêm trực thăng chống drone và một tàu chiến tới khu vực, dù phải mất khoảng một tuần mới đến nơi.

Pháp cũng tăng cường hiện diện quân sự. Tổng thống Emmanuel Macron cho biết một khinh hạm Pháp đã tới Cyprus và Paris đang gửi thêm các hệ thống phòng không tới khu vực.

Các hệ thống phòng không của Anh và Pháp tại Trung Đông cũng đã tham gia những hoạt động hạn chế, giúp đánh chặn một số tên lửa và máy bay không người lái của Iran, nhưng vẫn cố giữ hoạt động của mình trong phạm vi pháp lý của chiến tranh phòng vệ.

Một yếu tố khác khiến châu Âu thận trọng là lý do mà chính quyền Trump đưa ra để tấn công Iran bị nhiều người cho là mơ hồ và thay đổi liên tục. Tổng thống Mỹ và các quan chức cấp cao đôi khi đưa ra những lập luận trái ngược nhau về mối đe dọa “cận kề” từ chương trình hạt nhân Iran mà không đưa ra bằng chứng cụ thể.

Các quan chức Mỹ cũng gạt bỏ những đánh giá tình báo trước đó cho rằng Iran phải đến khoảng năm 2035 mới có khả năng phát triển tên lửa đạn đạo liên lục địa nếu nước này thực sự quyết định làm như vậy. Điều này cũng mâu thuẫn với tuyên bố trước đây của chính Trump rằng chương trình hạt nhân Iran đã bị “xóa sổ” sau các cuộc tấn công của Mỹ vào mùa hè năm ngoái.

Thủ tướng Anh Keir Starmer, vốn là một luật sư nhân quyền trước khi bước vào chính trường, tỏ ra đặc biệt thận trọng khi liên quan đến một cuộc chiến có cơ sở pháp lý quốc tế gây tranh cãi.

Tư vấn pháp lý của chính phủ Anh chỉ cho phép London tham gia “phòng vệ tập thể cho các đồng minh khu vực khi họ yêu cầu hỗ trợ”, cũng như thực hiện “những hành động phòng thủ hạn chế và cụ thể nhằm vào các cơ sở tên lửa của Iran đã tham gia tấn công các đồng minh”.

Tuyên bố nhấn mạnh rằng điều này “không đồng nghĩa với việc Anh tham gia sâu hơn vào cuộc xung đột rộng lớn giữa Mỹ, Israel và Iran”.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron thậm chí còn đi xa hơn khi tuyên bố trong bài phát biểu trước quốc dân rằng các cuộc tấn công của Mỹ và Israel đã được tiến hành “ngoài khuôn khổ luật pháp quốc tế”, dù ông vẫn cho rằng Iran phải chịu “trách nhiệm chính” cho tình hình hiện nay.

Dù vậy, nhóm E3 không hoàn toàn thống nhất quan điểm. Thủ tướng Đức Merz cho biết ông sẽ không lên lớp các đồng minh về luật quốc tế khi đến Washington gặp Trump.

Trong khi Starmer từ chối cho phép lực lượng Anh tham gia các chiến dịch tấn công, ông vẫn nhấn mạnh rằng “mối quan hệ đặc biệt” giữa Mỹ và Anh vẫn đang hoạt động. Ông nói trước Quốc hội rằng máy bay Anh đang giúp bảo vệ lực lượng Mỹ tại Trung Đông, và đó mới là bản chất thực sự của liên minh chứ không phải những phát biểu chỉ trích qua lại.

Trong khi phần lớn châu Âu cố giữ vị trí trung gian – ủng hộ Mỹ ở mức phòng thủ – thì Tây Ban Nha nổi lên như tiếng nói phản đối mạnh mẽ nhất. Thủ tướng Pedro Sánchez kiên quyết không để Madrid tham gia chiến tranh, bất chấp các lời đe dọa thương mại từ Washington.

Trong bài phát biểu trên truyền hình, ông Sánchez nói rằng Tây Ban Nha sẽ không “đồng lõa với điều gì đó gây hại cho thế giới và trái với giá trị cũng như lợi ích của chúng tôi chỉ để tránh bị trả đũa”.

Đối với cả các nhà hoạch định chính sách châu Âu lẫn công chúng, bóng ma của cuộc chiến Iraq năm 2003 vẫn còn ám ảnh. Quyết định tham gia cuộc chiến đó từng khiến chính phủ Công đảng Anh thời điểm ấy mất uy tín nặng nề, và với tư cách là thủ tướng Công đảng đầu tiên kể từ thời kỳ đó, Starmer chắc chắn muốn tránh lặp lại sai lầm lịch sử.

Bên cạnh đó, cả Starmer lẫn Sánchez đều đang chịu áp lực chính trị trong nước. Starmer, dù thắng lớn trong bầu cử cách đây gần hai năm, đang suy yếu trước sức ép từ cả cánh tả lẫn cánh hữu và vừa phải chịu thất bại khó xử trong một cuộc bầu cử bổ sung. Còn Sánchez đang đối mặt với bê bối tham nhũng và thất bại trong nhiều cuộc bầu cử khu vực.

Trong bối cảnh đó, việc tỏ ra thận trọng hoặc phản đối một cuộc chiến mới ở Trung Đông cũng trở thành lựa chọn chính trị an toàn hơn đối với nhiều nhà lãnh đạo châu Âu.


Trung Quốc kêu gọi ngừng bắn ngay lập tức, cảnh báo chiến tranh Iran có thể gây tổn hại lớn cho kinh tế toàn cầu

Trung Quốc đã kêu gọi Iran, Mỹ và Israel “ngay lập tức chấm dứt giao tranh” nhằm tránh làm tổn hại thêm đến tăng trưởng kinh tế toàn cầu khi xung đột tại Trung Đông đang leo thang nhanh chóng.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lin Jian cho biết eo biển Hormuz – tuyến đường vận chuyển năng lượng quan trọng mà Iran có ảnh hưởng kiểm soát – là một hành lang thương mại thiết yếu đối với hàng hóa và năng lượng của thế giới. Ông nhấn mạnh rằng việc duy trì an ninh và ổn định tại khu vực này là lợi ích chung của toàn bộ cộng đồng quốc tế.

Trong thông điệp đăng trên mạng xã hội X, ông Lin Jian kêu gọi các bên liên quan “ngay lập tức dừng các hoạt động quân sự, tránh làm leo thang căng thẳng và ngăn chặn tình trạng bất ổn khu vực gây tổn hại lớn hơn cho nền kinh tế toàn cầu.”

Tuyên bố của Bắc Kinh phản ánh mối lo ngại ngày càng tăng của các nền kinh tế lớn trước nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng nếu chiến tranh kéo dài.

Eo biển Hormuz hiện là một trong những “yết hầu năng lượng” quan trọng nhất thế giới. Khoảng một nửa lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc và khoảng 29% khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) mà nước này mua từ nước ngoài đều đi qua tuyến đường biển này.

Trong khi đó, Qatar – một trong những nhà xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới – cho biết các chuyến xuất khẩu khí hóa lỏng của nước này hiện gần như đã bị đình trệ do tình hình an ninh bất ổn.

Theo ước tính của các tổ chức năng lượng quốc tế, hơn 20% lượng dầu của thế giới được vận chuyển qua eo biển Hormuz mỗi ngày. Tuy nhiên, kể từ khi chiến tranh với Iran bùng phát vào cuối tuần, tuyến đường biển chiến lược này đã bị gián đoạn đáng kể, làm dấy lên lo ngại về cú sốc năng lượng mới đối với thị trường toàn cầu.

Mojtaba Khamenei – người con bí ẩn của lãnh tụ tối cao Iran và khả năng kế vị quyền lực tối thượng

Sau cái chết của Lãnh tụ tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei, sự chú ý của giới quan sát quốc tế đang dồn vào một nhân vật đầy bí ẩn nhưng có ảnh hưởng lớn trong hệ thống quyền lực Tehran: Mojtaba Khamenei – con trai thứ hai của ông.

Theo hiến pháp Iran, lãnh tụ tối cao mới sẽ được lựa chọn bởi Hội đồng Chuyên gia (Assembly of Experts), một cơ quan gồm 88 giáo sĩ cấp cao. Trong những ngày tới, cơ quan này dự kiến sẽ họp để quyết định người kế nhiệm vị trí quyền lực cao nhất của nước Cộng hòa Hồi giáo.

Trong số các ứng viên tiềm năng, Mojtaba Khamenei đang được nhắc đến nhiều nhất. Ông được cho là có mạng lưới quan hệ sâu rộng trong giới quyền lực Iran, đặc biệt là với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) – lực lượng quân sự tinh nhuệ và có ảnh hưởng cực lớn trong hệ thống chính trị – quân sự của nước này.

Dù hiếm khi xuất hiện trước công chúng và ít khi giữ các chức vụ chính thức nổi bật, Mojtaba Khamenei từ lâu đã được xem là một nhân vật quyền lực “đứng sau hậu trường”. Nhiều nguồn tin cho rằng ông hiểu rất rõ cách vận hành của hệ thống chính trị Iran và có ảnh hưởng đáng kể trong các quyết định nội bộ của chế độ.

Theo Maha Yahya, Giám đốc Trung tâm Carnegie Trung Đông có trụ sở tại Beirut, nếu Mojtaba được chọn làm lãnh tụ tối cao, điều đó sẽ mang ý nghĩa rằng chế độ hiện tại đang tiếp tục duy trì sự ổn định và kế thừa quyền lực.

Bà nhận định rằng cho đến nay chưa có dấu hiệu cho thấy hệ thống quyền lực của Iran đang rạn nứt. Theo bà, bộ máy nhà nước vẫn đang vận hành khá chặt chẽ và chưa xuất hiện các dấu hiệu chia rẽ đáng kể.

Một điểm đáng chú ý là Mojtaba Khamenei thường được xem là nhân vật có quan điểm cứng rắn hơn so với cha mình. Vì vậy, nếu ông trở thành lãnh tụ tối cao mới, nhiều nhà phân tích cho rằng chính sách của Iran có thể trở nên cứng rắn hơn trong bối cảnh áp lực quân sự từ Mỹ và Israel gia tăng.

Theo phân tích của Yahya, việc Mojtaba nắm quyền sẽ gửi một thông điệp rõ ràng rằng chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel sẽ không buộc Iran phải thay đổi lập trường chiến lược.

Bà cũng cho rằng chiến lược của Tehran lâu nay là gia tăng “cái giá phải trả” cho đối thủ bằng nhiều cách khác nhau, đặc biệt là thông qua các đòn tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng và các mục tiêu dân sự, qua đó gây ảnh hưởng đến các nền kinh tế ở châu Âu và nhiều khu vực khác.

Trong bối cảnh chiến tranh đang lan rộng và quyền lực tối cao của Iran đang đứng trước bước ngoặt lịch sử, quyết định của Hội đồng Chuyên gia về người kế nhiệm Ayatollah Ali Khamenei được xem là một trong những yếu tố quan trọng có thể định hình tương lai chính trị của Iran cũng như cục diện địa chính trị Trung Đông trong nhiều năm tới.

TÌNH TRẠNG SA SÚT CỦA DONALD TRUMP


Sáng nay 3-3-2026 , vào khoảng 11 giờ , Tổng thống Hoa Kỳ bước vào East Room với một vết phát ban lộ rõ bên phải cổ áo.

Lớp trang điểm màu cam của ông trông loang lổ, như thể ông được báo gấp rằng mình phải tham dự một sự kiện vào phút chót.






Khi đứng trên bục phát biểu suốt 40 phút trong một buổi lễ lẽ ra để trao Huân chương Danh dự, ông gặp khó khăn khi đọc máy nhắc chữ và một lần nữa nói những câu lộn xộn, vô nghĩa trước sự chứng kiến của cả thế giới.

“Cuối cùng, chúng ta tôn vinh thêm một người lính Mỹ, một werria của whorl đã ngã xuống. Của các cuộc chiến. Và thực sự, của thực sự terra” , Trump nói khi giới thiệu một người nhận Huân chương Danh dự.

Đó chỉ là lời nhắc mới nhất về mức độ nguy hiểm mà chúng ta đang đối mặt khi ông giữ chức Tổng thống.

Đây là người vừa khởi động một cuộc chiến hiện đã cuốn cả một khu vực vào hỗn loạn.

Và đó mới chỉ là khởi đầu. Khi buổi lễ bắt đầu bằng một lời cầu nguyện, gần như tất cả mọi người trong phòng đều cúi đầu, ngoại trừ Trump , người nhìn quanh vô định, có vẻ khó chịu và không biết phải làm gì.

Suốt bài phát biểu, chúng ta liên tục được nhắc nhở rằng :

- " Đất nước đã sa sút đến mức nào. Đặc biệt là qua những điều ông cho là đáng để nhắc đến. "

Bởi ngay cả khi nói về những quân nhân dũng cảm đã hy sinh để phục vụ đất nước, ông cũng không thể tập trung vào họ hay nỗi mất mát của họ


https://www.youtube.com/watch?v=VxOE0iDWyRM



Điều đó trở nên rõ ràng khi ông nói :

“Xin hãy cùng tôi cảm ơn mọi quân nhân Mỹ đang dũng cảm đứng nơi hiểm nguy. Họ thực sự tuyệt vời. Và tôi chỉ muốn cảm ơn các bạn.

Chúng ta có rất nhiều người ở ngay đây. Cảm ơn rất nhiều. Cảm ơn. Cảm ơn mọi người.

Chúng ta có rất nhiều quân nhân tuyệt vời ở đây cùng chúng ta trong tòa nhà xinh đẹp này, phải không, nó đẹp chứ ?

Chúng ta đang xây thêm một chút cho tòa nhà.

Chúng ta đang cải thiện tòa nhà. Thấy tấm rèm đẹp đó khi nó hạ xuống không, hiện giờ các bạn thấy một cái hố rất, rất sâu, nhưng khoảng một năm rưỡi nữa, các bạn sẽ thấy một tòa nhà rất, rất đẹp.

Và lối vào ở ngay đó. Thật ra nó đẹp đến mức tôi nghĩ tôi thậm chí sẽ — tôi nghĩ tôi sẽ tiết kiệm tiền cho những cánh cửa vì không thể đẹp hơn thế được.

Tôi chọn những tấm rèm đó trong nhiệm kỳ đầu tiên. Tôi luôn thích màu vàng.

Nhưng tôi nghĩ chúng ta có thể tiết kiệm rất nhiều tiền. Tôi vừa tiết kiệm — tôi vừa tiết kiệm tiền rèm.





Nhưng, ờ, và nó sẽ — nó sẽ ngoạn mục, sẽ là phòng khiêu vũ đẹp nhất. Tôi tin vậy vì tôi đã xây nhiều phòng khiêu vũ. Tôi tin nó sẽ là phòng khiêu vũ đẹp nhất ở bất cứ đâu trên thế giới.

Và khi các bạn nghe tiếng đóng cọc ngoài kia, các bạn biết vì sao Đệ nhất Phu nhân không hoàn toàn hài lòng ?

Bà ấy nói liệu tiếng máy đóng cọc có bao giờ dừng lại không ?

Các bạn biết không, họ làm từ sáu giờ sáng đến 11 giờ 30 tối.

Các bạn tưởng tượng được không ? Nghe không ? Với tôi, đó là âm thanh đẹp, bà ấy không thích. Tôi thích.

Các bạn biết không, với tôi — ngoài chuyện ở đây vì chúng tôi đang quyên góp, không một xu nào từ người nộp thuế.

Nó sẽ dưới ngân sách, trước tiến độ. Sẽ là 400 triệu đô hoặc ít hơn. Nhiều người nói 400 triệu đô hoặc hơn.

Không, sẽ ít hơn. Nhưng, ờ, khi tôi nghe âm thanh đó, âm thanh đẹp phía sau tôi, điều đó có nghĩa là tiền nên tôi thích nó, nhưng vợ tôi thì không hài lòng.

Bà ấy nói chuyện này điên rồ rồi. Tôi nói, đừng lo. Chúng ta sẽ xong trong vài tháng.”


https://www.youtube.com/watch?v=TohMVSc5vIA



Rồi như thể chợt nhớ ra lý do mình có mặt ở đó, ông nói :

- “ Nhưng bây giờ là lý do chúng ta tụ họp sáng nay để ghi nhận lòng dũng cảm vô song của ba anh hùng Mỹ thực sự đáng kinh ngạc, một người còn sống và hai người đã không còn với chúng ta”.





Đây là sự kiện để tôn vinh những người dũng cảm nhất trong chúng ta, những thành viên quân đội đã hy sinh bản thân để cứu người khác. Điều đó là không thể bào chữa.

Và mỗi ngày Tổng thống Hoa Kỳ đại diện cho đất nước trong tình trạng suy giảm của mình là thêm một ngày chúng ta lún sâu hơn vào vùng chưa từng biết trên trường quốc tế.

Tôi muốn nói rõ rằng tôi không chia sẻ điều này vì thấy vui, hay vì thích thú khi chỉ ra một người rõ ràng đang gặp vấn đề, đặc biệt là một người lớn tuổi.

Bởi nếu may mắn, tất cả chúng ta đều có cơ hội già đi, và tuổi tác thường đi kèm với thách thức. Thực tế là tôi chia sẻ vì tôi muốn tương lai an toàn cho các con gái mình. Tôi muốn tương lai an toàn cho mọi trẻ em trên thế giới.

Và người đàn ông này đang làm thế giới mất ổn định.

Việc ông ta được phép đưa ra những quyết định đang khiến người Mỹ, và thẳng thắn mà nói là bất kỳ ai, phải mất mạng trong tình trạng hiện tại của ông, là điều không thể chấp nhận.


https://www.youtube.com/watch?v=TFmVmVYx3tE



Tôi không muốn phải viết điều này. Nhưng cần phải có một hồ sơ về những gì đang xảy ra ở đất nước chúng ta.

Các thế hệ tương lai cần nhìn lại và thấy những dấu hiệu đã đưa chúng ta đến điều mà tôi e là điểm gãy của đất nước và thế giới.

Bởi bất cứ điều gì sắp tới, chúng ta đang thấy cảnh báo ngay bây giờ.

Và điều duy nhất chúng ta có thể làm lúc này là nói sự thật và bảo đảm càng nhiều người càng tốt biết điều gì thực sự đang diễn ra.





Bởi trong bài phát biểu, ông còn làm một việc khác không chỉ do riêng ông. Nó được sắp đặt quá kỹ, quá hoàn hảo để Trump tự mình dàn dựng.

Ông kể câu chuyện về Trung sĩ Nhất Roddy Edmonds . Một câu chuyện đáng được kể với sự trang nghiêm và tôn kính, và là câu chuyện tôi luôn giữ trong tim như hành động dũng cảm tối thượng.

Năm 1945, trong một trại tù binh chiến tranh của Đức, một chỉ huy Đức Quốc xã ra lệnh cho tất cả binh sĩ Mỹ gốc Do Thái tập trung điểm danh sáng hôm sau. Ai cũng biết điều đó có nghĩa là :

- Cái chết chắc chắn.


https://www.youtube.com/watch?v=FcuEWx5cTLo



Edmonds, sĩ quan Mỹ cấp cao nhất trong trại, bảo toàn bộ 1.200 người đứng cùng nhau.

Sáng hôm sau, khi viên chỉ huy Đức yêu cầu tất cả binh sĩ Do Thái bước ra, mọi người lính đều bước lên, không chỉ những người Do Thái. Và khi viên chỉ huy dí súng vào giữa trán Edmonds và hét lên rằng :

-“ Họ không thể đều là người Do Thái”, Edmonds đáp lại :

- “ Tất cả chúng tôi đều là người Do Thái ở đây”. Viên sĩ quan hạ vũ khí, và hơn 200 mạng sống được cứu.

Con trai của Trung sĩ Edmonds đã nhận huân chương thay cha mình. Đó là khoảnh khắc xúc động mà hầu hết những người trong phòng đều cảm nhận sâu sắc. Nhưng không phải Trump.

Dù cố gắng, ông vẫn giữ giọng đều đều và nhanh chóng lướt qua khoảnh khắc thiêng liêng ấy để chuyển sang phần khác.

Edmonds xứng đáng với huân chương đó. Nó đã bị trì hoãn quá lâu. Nhưng toàn bộ buổi lễ chỉ là sân khấu và trình diễn.

Trump không quan tâm đến những người đàn ông này. Và sự mỉa mai của việc dàn dựng buổi lễ này trong khi sáu người Mỹ đang nằm chết vì cuộc chiến ông vừa khởi động, là điều vượt quá sự xúc phạm.





*****

Bức tranh chung: Ngày thứ 5 của cuộc chiến và hiệu ứng “domino” trên toàn khu vực
Cuộc chiến Trung Đông bước sang ngày thứ 5, và cái đáng sợ không chỉ nằm ở tiếng nổ hay số liệu thương vong, mà nằm ở cảm giác “mọi thứ có thể đổ xuống bất cứ lúc nào”. Sau khi Mỹ và Israel mở chiến dịch quân sự nhằm vào Iran (bối cảnh được nhắc đến xuyên suốt các cập nhật), khu vực lập tức rơi vào trạng thái rúng động dây chuyền: không phận nhiều nơi rối loạn, các chuyến bay thương mại bị hủy, đường bộ tắc nghẽn vì dòng người di tản, trong khi các quốc gia vùng Vịnh vừa phòng thủ, vừa trấn an dân chúng, vừa lo giữ ổn định nội bộ.

Nhà Trắng nhấn mạnh các mục tiêu của chiến dịch theo hướng “đánh vào năng lực” của Iran hơn là nói thẳng “thay đổi chế độ”. Nhưng trên thực địa, những gì người dân cảm nhận lại là một cuộc khủng hoảng lan rộng: từ nỗi lo an ninh ngay trước cổng đại sứ quán, đến chuyện ngủ vạ vật ngoài đường vì nhà cửa bị đánh trúng, rồi cảnh du khách “mắc kẹt” săn vé máy bay như săn… vé số.

Mỹ xác nhận: chuyến bay charter chở người Mỹ đã rời Trung Đông – tín hiệu khởi động chiến dịch sơ tán
Điểm nhấn quan trọng nhất trong chuỗi thông tin lần này là: Bộ Ngoại giao Mỹ xác nhận một chuyến bay charter chở công dân Mỹ đã rời Trung Đông vào ngày Thứ Tư. Đáng chú ý, phía Mỹ không công bố chi tiết: không nói rõ máy bay khởi hành từ đâu, hạ cánh ở đâu, có bao nhiêu người, tuyến bay ra sao.

Vì sao lại “kín như bưng”? Bộ Ngoại giao giải thích thẳng: lý do là “an ninh tác chiến” (operational security). Nói nôm na: trong một bối cảnh chiến sự, càng ít thông tin lộ ra, càng giảm rủi ro bị theo dõi, gây nhiễu, đe dọa hay phá hoại. Một chuyến bay sơ tán, nhìn thì tưởng chỉ là chuyện hàng không, nhưng thực tế là một chuỗi hậu cần – an ninh – phối hợp ngoại giao cực kỳ nhạy cảm.

Quan trọng hơn: đây được mô tả là chuyến bay sơ tán đầu tiên có xác nhận do Mỹ “tạo điều kiện”. Và nó đến chỉ vài ngày sau khi Mỹ–Israel mở chiến dịch quân sự chống Iran, nghĩa là Washington đang chuyển dần từ “khuyến cáo công dân tự rời đi bằng đường thương mại” sang “tổ chức rời đi có hỗ trợ”.

“Sẽ tăng cường thêm nhiều chuyến bay”: lời hứa đi kèm sự im lặng có tính toán
Bộ Ngoại giao Mỹ không dừng ở thông báo một chuyến bay, mà nói rõ: “additional flights will be surged throughout the region” – tức sẽ tăng cường thêm các chuyến bay rải trên toàn khu vực.

Tuy nhiên, họ cũng nhấn mạnh rằng: sẽ không công bố thêm thông tin về các hoạt động vận chuyển đang diễn ra. Đây là kiểu thông điệp “vừa trấn an vừa khóa miệng” rất đặc trưng trong thời chiến: trấn an rằng chính phủ đang làm việc, nhưng không để lộ lịch trình để kẻ xấu lợi dụng.

Ở góc nhìn công dân, điều này có thể gây bức xúc: “Tôi cần biết chuyến bay nào? Khi nào? Ở đâu?” Nhưng ở góc nhìn điều phối rủi ro, thông tin càng mở, càng dễ trở thành mồi cho tin giả, cho đe dọa, hoặc đơn giản là làm bùng lên hỗn loạn tại các điểm tập trung.

Gần 6.500 người Mỹ đã được hỗ trợ: không phải ai cũng lên máy bay, nhưng ai cũng cần đường sống
Một quan chức cấp cao Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết: trong ngày Thứ Tư, cơ quan này đã hỗ trợ gần 6.500 công dân Mỹ bằng cách cung cấp thông tin quan trọng, giúp lựa chọn phương án di chuyển, hỗ trợ tìm “đường thoát”, v.v.

Con số này rất đáng chú ý vì nó cho thấy:
Không phải 6.500 người đều “được bốc lên charter” – mà là được trợ giúp theo nhiều dạng: hướng dẫn tuyến đường, phương án bay nối chuyến, điểm tập trung an toàn, phương thức qua biên giới đường bộ, thủ tục giấy tờ, liên hệ khẩn cấp… Trong khủng hoảng, đôi khi thứ cứu người không phải là chiếc máy bay, mà là một cú điện thoại đúng lúc, một danh sách điểm tập kết, hoặc một cảnh báo kịp thời để tránh đi vào vùng nguy hiểm.

Mỹ yêu cầu công dân ở nhiều nước điền “crisis form”: sắp xếp rời đi theo danh sách, không theo tiếng la hét
Một cập nhật khác liên quan đến sơ tán: Bộ Ngoại giao Mỹ kêu gọi công dân Mỹ ở UAE, Qatar, Saudi Arabia và Israel hoàn tất mẫu crisis intake form để nhận thông tin hỗ trợ rời đi bằng đường hàng không hoặc đường bộ.

Mẫu này thường hỏi các thông tin kiểu: quốc tịch, vị trí, dự định ở lại hay rời đi, tự lo được hay cần hỗ trợ, đã rời đi chưa… Nghe như thủ tục giấy tờ, nhưng thực chất là cách để họ xếp ưu tiên và tổ chức nguồn lực: ai bị kẹt, ai có trẻ em, ai có vấn đề y tế, ai không có đường di chuyển… Trong khủng hoảng, nếu không có danh sách, mọi chuyện sẽ biến thành “ai chen được thì sống”.

Ngoài ra, những người ở các quốc gia khác vẫn được hướng dẫn gọi đường dây nóng 24/7 của Bộ Ngoại giao Mỹ.

Qatar sơ tán cư dân quanh khu vực Đại sứ quán Mỹ: “biện pháp tạm thời” nhưng đủ làm dân mất ngủ
Tại Qatar, nhà chức trách thông báo đang sơ tán cư dân sống “gần khu vực” Đại sứ quán Mỹ như một biện pháp phòng ngừa tạm thời nhằm đảm bảo an toàn công cộng. Họ nói sẽ cung cấp nơi ở phù hợp cho người di tản.

Điểm đáng nói là: chính quyền không nêu rõ lý do cụ thể. Trong thời chiến, “không nói lý do” đôi khi lại chính là thông điệp: hoặc có đánh giá rủi ro, hoặc có thông tin tình báo, hoặc đơn giản là muốn tránh gây hoảng loạn. Nhưng với dân thường, chỉ cần nghe “sơ tán quanh đại sứ quán” là đủ hiểu mức độ căng thẳng đã lên nấc mới.

Đại sứ quán, trong chiến sự, vừa là biểu tượng, vừa là điểm nhạy cảm. Chỉ cần một sự cố nhỏ cũng đủ tạo làn sóng chấn động ngoại giao và tâm lý.

Canada cũng chạy đua giải cứu: bus tới biên giới Ai Cập, Beirut “giới hạn ghế”, và charter từ UAE khi không phận hé mở
Không chỉ Mỹ. Canada xác nhận họ đang lên kế hoạch di tản một phần công dân. Thông tin cụ thể gồm:
Tại Israel: công dân Canada sẽ được đưa bằng xe bus tới biên giới Ai Cập.
Tại Beirut: chỉ có một số lượng giới hạn được đưa lên máy bay.
Và Canada cũng đang cố thu xếp các chuyến charter rời UAE khi không phận bắt đầu mở lại.

Canada cho biết có hơn 100.000 công dân đã đăng ký đang ở Trung Đông; trong đó khoảng 2.000 người yêu cầu rời đi. Con số “đăng ký” này quan trọng: nó phản ánh quy mô cộng đồng, nhưng đồng thời cũng cho thấy bài toán khổng lồ cho chính phủ: không thể “bốc” hết một lúc, mà phải phân tầng ưu tiên.

Du khách Trung Quốc mắc kẹt: mua 3 vé một lúc, thuê xe vượt biên – miễn sao máy bay cất cánh
Một lát cắt rất “đời” trong cơn bão chiến tranh là cảnh khách du lịch Trung Quốc loay hoay tìm đường về giữa tình trạng hàng không đứt gãy.

Có người ở Dubai kể đã chi hơn 4.350 USD mua ba vé máy bay chỉ để hy vọng “ít nhất một cái” giúp mình thoát. Trên mạng xã hội Trung Quốc, người ta chia sẻ mẹo, ảnh chụp lịch bay, visa, lộ trình vòng vèo. Có người còn tính thuê xe chạy từ UAE sang Oman với chi phí tới 1.450 USD, rồi bay sang Đông Nam Á, sau đó mới về Trung Quốc.

Một câu nói gây ám ảnh: “Miễn máy bay cất cánh là được. Tôi không còn nghĩ đến giá nữa.” Trong khủng hoảng, tiền bạc bỗng trở thành thứ yếu; thứ người ta muốn mua là “khoảng cách với vùng nguy hiểm”.

Một số người may mắn rời đi được, như một sinh viên Trung Quốc kể họ phải đổi kế hoạch liên tục: đi từ Abu Dhabi sang Riyadh, bị hủy chuyến, lái xe nhiều giờ tới Jeddah, rồi bay sang Kuala Lumpur, sau đó mới tính tiếp đường về. Cảm giác nhẹ nhõm của họ đến không phải vì sang nước nào “đẹp”, mà vì “tới nơi có thể ngủ mà không giật mình”.

Kuwait: Lầu Năm Góc công bố danh tính 2 quân nhân Mỹ thiệt mạng còn lại trong vụ drone – và chi tiết khiến người ta rùng mình
Một diễn biến khác cho thấy chiến sự không chỉ là chuyện “trên bản đồ”, mà là sinh mạng thật: Lầu Năm Góc đã xác nhận danh tính 2 quân nhân Mỹ còn lại thiệt mạng trong vụ tấn công bằng drone ở Kuwait vào Chủ Nhật.

Hai người được nêu tên:
Thiếu tá Jeffrey O’Brien (45 tuổi), quê Indianola, bang Iowa.
Chuẩn úy 3 Robert Marzan (54 tuổi), quê Sacramento, California.

Cả hai đều thuộc 103rd Sustainment Command – một đơn vị Army Reserve có gốc ở Iowa, làm nhiệm vụ liên quan hậu cần, tiếp vận (sustainment). Chi tiết đáng chú ý và nặng nề là: trường hợp của Marzan được nói là “vẫn chờ xác nhận cuối cùng” từ giám định y khoa, dù ông có mặt tại hiện trường và “được tin là đã thiệt mạng”. Còn việc thu hồi thi thể/tiếp cận hiện trường của hai người này được mô tả là mất nhiều thời gian hơn vì tình trạng của tòa nhà bị đánh trúng.

Thông tin đi kèm còn cho biết họ phục vụ hỗ trợ 1st Theater Sustainment Command – cơ quan phụ trách tiếp tế và duy trì hậu cần cho quân đội Mỹ trên toàn Trung Đông. Điều này nhấn mạnh: chiến tranh hiện đại không chỉ giết lính tuyến đầu; hậu cần – vốn là “mạch máu” – cũng trở thành mục tiêu.

Kuwait ngoài khơi: tàu dầu báo nổ, dầu tràn ra biển – bóng ma môi trường trong khói lửa chiến tranh
Một báo cáo hàng hải cho biết thủy thủ đoàn một tàu chở dầu neo ngoài khơi Kuwait đã thấy một vụ nổ lớn phía mạn trái, rồi có một tàu nhỏ rời khỏi khu vực. Sau đó, dầu từ tàu bắt đầu tràn ra mặt nước.

Điểm đáng sợ là: “tất cả thuyền viên đều an toàn”, nhưng biển thì không chắc an toàn. Dầu tràn không chỉ là con số; nó là hệ sinh thái, là ngư trường, là bờ biển, là chuỗi cung ứng năng lượng. Trong chiến tranh, môi trường thường là “nạn nhân câm”: bị đánh trước, chết sau, và rất lâu mới hồi phục.

Nhà chức trách đang điều tra. Nhưng chỉ riêng cụm từ “tàu nhỏ rời khỏi khu vực” cũng đủ làm người ta nghĩ tới vô vàn kịch bản: phá hoại, tai nạn, đòn cảnh cáo, hay một sự cố giữa vùng nước đang căng như dây đàn.

Lebanon: Israel đánh Beirut, người dân kiệt sức và “tái chấn thương” tập thể
Khi chiến sự lan sang Lebanon, bức tranh nhân đạo trở nên ngột ngạt. Israel thông báo bắt đầu tấn công hạ tầng Hezbollah ở Beirut. Tại thủ đô Lebanon, tiếng nổ lớn được ghi nhận ngay trước khi Israel đưa ra thông báo.

Những lời kể từ các tổ chức cứu trợ và nhân viên nhân đạo mô tả một tình trạng gần như “đứt gãy tinh thần”:
Trẻ con giật mình vì tiếng bom trong đêm.
Người già có người gục ngã vì kiệt sức ngoài đường.
Gia đình phải ngủ vỉa hè, không biết chạy đi đâu.
Nhiều người không kịp mang theo bất cứ tài sản nào.

Khái niệm “retraumatizing” được nhắc tới: người Lebanon vốn đã trải qua các vòng bạo lực, khủng hoảng kinh tế, và ký ức đau đớn (kể cả thảm họa nổ cảng Beirut), nay nghe mỗi tiếng nổ lại như bị kéo tuột về những ngày địa ngục cũ. Có nhân viên cứu trợ nói chỉ một tiếng cửa sập cũng khiến người ta bật dậy như bị điện giật.

Số liệu thương vong và di dời được nhắc đến trong các cập nhật: hàng chục nghìn người phải rời nhà; hàng trăm người bị thương; thương vong tăng theo từng đợt đánh. Càng kéo dài, “mệt mỏi chiến tranh” sẽ không còn là khái niệm học thuật, mà là đôi mắt thâm quầng của một bà mẹ ôm con trên vỉa hè.

Iran: người ở Tehran kể phố xá đóng cửa nhưng lại có “bầu không khí hy vọng” lạ lùng
Giữa hình ảnh bom đạn, xuất hiện một chi tiết gây tò mò: một cư dân Tehran mô tả rằng thành phố khá im ắng, nhiều cửa hàng đóng, chỉ hàng thực phẩm hoạt động. Thế nhưng, họ nói không khí trên đường lại có nét “hy vọng”, ít thấy biểu cảm “buồn rầu” như người ta tưởng.

Đây là một lát cắt rất khó đo lường: có thể là hy vọng vì biến động chính trị, có thể là tâm lý “qua cơn sốc ban đầu”, cũng có thể là khoảnh khắc ngắn ngủi trước khi nỗi sợ dài hạn bủa xuống. Người kể cũng thừa nhận: nếu chiến tranh kéo dài, sự bất mãn có thể sẽ lộ rõ hơn. Tâm lý xã hội trong chiến tranh luôn là đường cong: sốc – lì – mệt – vỡ.

Nhà Trắng nói gì: 4 mục tiêu, tranh cãi “có phải chiến tranh không”, và lời hứa “không đưa bộ binh (lúc này)”
Các cập nhật liên tục nhắc đến thông điệp từ Nhà Trắng, đặc biệt qua phát ngôn của Thư ký báo chí: chiến dịch nhằm vào Iran hướng đến bốn mục tiêu lớn:
Phá hủy chương trình tên lửa đạn đạo của Iran.
“Xóa sổ” hiện diện hải quân của Iran trong khu vực.
Tháo dỡ mạng lưới lực lượng ủy nhiệm (proxies).
Ngăn Iran theo đuổi vũ khí hạt nhân.

Đồng thời, Nhà Trắng nói “không có kế hoạch đưa bộ binh Mỹ vào Iran ở thời điểm này”, nhưng cũng không “tự trói tay” bằng cách loại bỏ mọi lựa chọn.

Một điểm thú vị về mặt chính trị là tranh luận chữ nghĩa: một số quan chức/đảng phái né chữ “war” (chiến tranh), thích gọi là “hoạt động quân sự”, “engagement”, “chiến dịch”. Nghe như trò chơi ngôn ngữ, nhưng lại liên quan trực tiếp tới pháp lý, trách nhiệm, ngân sách và quyền lực hành pháp – lập pháp.

Quốc hội Mỹ: nỗ lực kiềm chế quyền “war powers” của Tổng thống thất bại – và cuộc giằng co còn tiếp diễn
Trong Thượng viện, phe Cộng hòa đã bác bỏ một nghị quyết nhằm yêu cầu Tổng thống phải xin phép Quốc hội cho những hành động quân sự tiếp theo đối với Iran. Cuộc bỏ phiếu được mô tả là sát sao theo lằn ranh đảng phái, với vài trường hợp “đi ngược dòng” gây chú ý.

Ngay cả khi một nghị quyết kiểu này vượt qua cửa đầu, nó vẫn phải qua quy trình sửa đổi, chuyển Hạ viện, và đối mặt nguy cơ phủ quyết của Tổng thống – mà muốn vượt phủ quyết thì cần tỷ lệ hai phần ba, rất khó.

Điều đáng nói: cuộc tranh luận “có cần Quốc hội cho phép không” luôn bùng lên mỗi khi Mỹ tham gia xung đột lớn. Và khi thương vong tăng, câu hỏi sẽ càng sắc: ai quyết định, ai chịu trách nhiệm, ai trả hóa đơn?

Mặt trận công nghệ: Iran nhắm vào trung tâm dữ liệu Amazon (AWS) ở Bahrain và UAE – chiến tranh chạm vào “đám mây”
Một chi tiết khiến nhiều người giật mình: Iran (thông qua IRGC theo các nguồn tường thuật) bị nói là đã tấn công bằng drone vào cơ sở trung tâm dữ liệu của Amazon tại Bahrain, và nhắm vào các cơ sở khác ở UAE. Amazon Web Services thừa nhận có sự cố “tác động vật lý” và thiệt hại cấu trúc, gián đoạn điện, thậm chí có nơi phải dùng biện pháp chữa cháy dẫn tới hư hại do nước.

Đây là dấu hiệu chiến tranh bước vào vùng “không ai muốn đụng”: hạ tầng số. Data center không chỉ là máy chủ; nó là ngân hàng, y tế, thương mại điện tử, logistics, dữ liệu chính phủ và vô số dịch vụ sống còn. Khi “đám mây” bị đánh, hiệu ứng không chỉ là mất mạng vài giờ, mà có thể là gián đoạn dây chuyền của cả nền kinh tế khu vực.

Bahrain trấn áp nội dung “bày tỏ cảm tình”: chiến tranh và nỗi sợ lan sang cả… màn hình điện thoại
Trong các cập nhật còn có thông tin Bahrain bắt giữ thêm người vì đăng video liên quan tới các cuộc tấn công và nội dung bị coi là “bày tỏ cảm tình”, với lập luận rằng những nội dung đó có thể gây hoang mang và ảnh hưởng an ninh – trật tự.

Chiến tranh hiện đại có một mặt trận vô hình: thông tin. Nơi nào căng thẳng, nơi đó sẽ có kiểm soát narrative. Và khi người dân chỉ cần bấm “đăng” là có thể bị xem là “đe dọa an ninh”, thì nỗi sợ không còn nằm ngoài đường phố mà nằm ngay trong túi quần.

Đòn tâm lý và an ninh mạng: quan chức Israel được cảnh báo tắt định vị GPS vì nguy cơ truy dấu
Một thông tin khác cho thấy mức độ “săn đầu người” trong chiến tranh: các bộ trưởng Israel và người thân cận được cảnh báo tắt dịch vụ định vị, hạn chế ứng dụng dùng GPS, vì nguy cơ bị tình báo đối phương phối hợp truy tìm vị trí. Thậm chí ngành y tế cũng được yêu cầu nâng mức sẵn sàng trước tấn công mạng.

Thời nay, một bức ảnh vô tình bật định vị, một cú check-in, hay một tài khoản email bị chiếm, đôi khi nguy hiểm chẳng kém việc lộ tọa độ quân sự. Chiến tranh càng hiện đại, càng “đánh” vào thói quen công nghệ của con người.

Ukraine “xin góp một tay”: kinh nghiệm chống drone Iran và lời đề nghị hỗ trợ tại chỗ
Giữa bức tranh rối ren, Ukraine xuất hiện như một “người từng trải” về drone Shahed: Tổng thống Zelensky nói Ukraine sẵn sàng chia sẻ chuyên môn giúp bảo vệ dân thường và ổn định tình hình, nhấn mạnh đã có phối hợp để đưa chuyên gia tới hỗ trợ “tại chỗ” mà không làm suy yếu phòng thủ trong nước.

Chi tiết này cho thấy một điều: công nghệ drone Iran từng là “bóng ma” ở chiến trường Ukraine, nay lại xuất hiện dày đặc ở Trung Đông. Kinh nghiệm chiến trường vì thế trở thành “mặt hàng chiến lược”.

Những câu chuyện bên lề: nhà báo ở Tehran, khách Mỹ mắc kẹt, và cảm giác “chỉ muốn được ngủ yên”
Trong các mẩu tin đan xen là những khoảnh khắc rất người:
Một nhà báo ở Tehran mô tả cảnh anh chứng kiến và nghe được – cái “đáng sợ” là sự bất định kéo dài.
Một influencer người Mỹ bay nối chuyến, dừng ở Doha rồi bị kẹt vì không phận hỗn loạn: chuyến đi từ trải nghiệm du lịch biến thành tình huống sinh tồn.
Nhiều người không còn hỏi “đi đâu cho tiện”, mà hỏi “đi đâu để sống”.

Những mẩu chuyện này nhắc một điều: chiến tranh không chỉ có tướng lĩnh và bản đồ; chiến tranh bắt người thường phải giỏi lên kế hoạch như chuyên gia hậu cần, phải can đảm như lính, và phải may mắn như trúng số.

Du khách Trung Quốc mắc kẹt ở Trung Đông vì gián đoạn hàng không, tìm mọi cách bay về nước
Du khách Trung Quốc tại Trung Đông đang nằm trong số hàng ngàn khách du lịch bị mắc kẹt vì các chuyến bay bị gián đoạn trên diện rộng, khiến việc trở về quê nhà trở nên vô cùng khó khăn.

Một người đang ở Dubai tên Kun Wang nói với CNN rằng anh đã chi hơn 4.350 USD (khoảng 30.000 nhân dân tệ) để mua ba vé máy bay, chỉ với hy vọng ít nhất một vé có thể giúp anh rời khỏi khu vực.

Tình trạng gián đoạn này cũng làm bùng lên một làn sóng chia sẻ trên mạng xã hội Trung Quốc: người dùng đăng tải kinh nghiệm, lời khuyên đường đi, câu chuyện sơ tán. Trên nền tảng Xiaohongshu, có người viết rằng họ dự tính thuê xe chạy từ UAE sang Oman với giá 1.450 USD, sau đó bay sang Đông Nam Á rồi mới tìm đường về Trung Quốc.

Một bình luận thể hiện tâm lý chung của nhiều người: “Miễn chuyến bay cất cánh là được. Tôi không còn nghĩ đến giá nữa.” Nhiều người khác nói họ đang theo dõi sát lịch bay và chia sẻ ảnh chụp đặt vé, quy định visa hoặc gợi ý lộ trình thay thế.

Hiện mới chỉ có một số ít người may mắn rời đi được. Trong nhóm đó có Matt Hu, một sinh viên Trung Quốc, cuối cùng đã bay ra khỏi khu vực sau vài ngày bất định. Anh kể với CNN rằng trước khi căng thẳng leo thang, anh cùng bạn học đã đi từ Abu Dhabi sang Riyadh. Khi chuyến bay quay về bị hủy, họ phải lái xe nhiều giờ để tới Jeddah, rồi từ đó bay sang Kuala Lumpur và hiện đang tiếp tục sắp xếp đường về Trung Quốc.

Matt Hu nói họ chỉ muốn tới một nơi “có thể ngủ yên vào ban đêm”, và anh cảm thấy nhẹ nhõm trong khoảnh khắc đặt chân tới Malaysia sau những ngày hỗn loạn vì lịch bay đảo lộn.

Dù vậy, vẫn còn rất nhiều người khác tiếp tục mắc kẹt, chờ các chuyến bay hoạt động trở lại hoặc tìm những con đường khác để rời đi. Theo dữ liệu theo dõi bay của FlightRadar24, một chuyến của Emirates đã rời Dubai đi Guangzhou vào ngày Thứ Tư sau khi bị hủy liên tiếp ba ngày trước đó, được xem như một dấu hiệu hy vọng cho một số người.

Hơn 1.000 người thiệt mạng sau các cuộc tấn công giữa Mỹ–Israel và Iran, thương vong lan rộng khắp Trung Đông
Hơn 1.000 người đã thiệt mạng tại Iran kể từ khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào nước này vào cuối tuần qua, theo báo cáo của Human Rights Activists News Agency (HRANA) – một tổ chức có trụ sở tại Mỹ theo dõi tình hình nhân quyền tại Iran.

Cùng thời gian đó, các cuộc tấn công trả đũa của Iran cũng đã khiến hàng chục người thiệt mạng, theo thông tin từ các cơ quan chức năng địa phương.

Khi xung đột tiếp tục lan rộng, các số liệu ban đầu cho thấy thương vong đã xuất hiện tại nhiều quốc gia trong khu vực kể từ hôm thứ Bảy.

Tại Iran, HRANA cho biết tính đến chiều hôm qua theo giờ Mỹ, ít nhất 1.097 dân thường đã thiệt mạng. Trong số này có 168 trẻ em và 14 giáo viên, được cho là đã chết trong một cuộc tấn công của Mỹ–Israel nhằm vào một trường tiểu học dành cho nữ sinh ở miền nam Iran vào ngày thứ Bảy, theo truyền thông nhà nước Iran.

Tại Lebanon, ít nhất 77 người đã thiệt mạng trong các cuộc không kích của Israel, theo Bộ Y tế nước này thông báo hôm thứ Tư. Trong số các nạn nhân có ba nhân viên cấp cứu, theo người đứng đầu Tổ chức Y tế Thế giới.

Tại Kuwait, ít nhất 10 người đã thiệt mạng do các cuộc tấn công của Iran. Theo Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), trong số đó có sáu quân nhân Mỹ, cùng với hai binh sĩ Kuwait, theo thông tin từ quân đội nước này công bố hôm thứ Ba.

Tại Israel, các cuộc tấn công kể từ hôm thứ Bảy đã khiến ít nhất 10 người thiệt mạng, theo cơ quan cứu hộ khẩn cấp Magen David Adom.

Tại Iraq, bốn binh sĩ thuộc lực lượng Popular Mobilization Force đã thiệt mạng trong một cuộc không kích của Mỹ–Israel nhằm vào tỉnh Diyala, theo cơ quan truyền thông của lực lượng dân quân này cho biết hôm Chủ Nhật.

Tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), Bộ Quốc phòng nước này cho biết ít nhất ba người đã thiệt mạng trong các cuộc tấn công bằng drone của Iran. Các nạn nhân là công dân của Pakistan, Nepal và Bangladesh.

Trong khi đó tại Bahrain, một người đã thiệt mạng sau khi các mảnh vỡ từ một tên lửa bị đánh chặn rơi xuống và gây cháy trên một con tàu nước ngoài tại khu công nghiệp Salman, theo truyền thông nhà nước Bahrain đưa tin hôm thứ Hai.

Nhà Trắng bảo vệ quyết định không cảnh báo sớm công dân Mỹ rời Trung Đông trước khi chiến sự bùng nổ
Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt đã lên tiếng bảo vệ chính quyền trước những chỉ trích cho rằng Washington không cảnh báo sớm công dân Mỹ rời khỏi Trung Đông trước khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công quân sự.

Leavitt cho rằng người Mỹ đã bỏ qua “nhiều dấu hiệu cảnh báo” mà Bộ Ngoại giao Mỹ đã đưa ra trước khi chiến dịch quân sự bắt đầu. Theo bà, Bộ Ngoại giao đã ban hành khuyến cáo Cấp độ 4: Không nên đi lại (Do Not Travel) đối với “nhiều quốc gia” trong khu vực trước khi các hoạt động quân sự diễn ra.

Tuy nhiên trên thực tế, trước khi chiến tranh nổ ra, chỉ có ba quốc gia bị xếp ở mức cảnh báo cao nhất là Iran, Iraq và Lebanon. Trong khi đó, các nước khác trong khu vực như Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), Oman, Bahrain, Jordan, Kuwait, Qatar và Israel vẫn không nằm trong danh sách Cấp độ 4 tính đến ngày thứ Tư, mặc dù Iran đã tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào nhiều quốc gia này.

Hiện nay, tất cả các quốc gia trên đã được nâng lên Cấp độ 3: Cân nhắc lại việc đi lại (Reconsider Travel). Trước khi các cuộc tấn công quân sự bắt đầu, phần lớn các nước này chỉ ở mức cảnh báo thấp hơn.

Leavitt cũng nhắc lại rằng vào ngày 14 tháng 1, phái bộ Mỹ tại Saudi Arabia đã khuyến cáo nhân viên và công dân Mỹ cần tăng cường cảnh giác và hạn chế di chuyển không cần thiết tới các cơ sở quân sự. Tuy nhiên, phần lớn công dân Mỹ chỉ có thể biết được những cảnh báo này nếu họ đăng ký chương trình Smart Traveler Enrollment Program (STEP) hoặc theo dõi thông tin từ mạng xã hội của cơ quan ngoại giao.

Trên thực tế, Bộ Ngoại giao Mỹ chỉ thay đổi trạng thái hoạt động ngoại giao tại hai đại sứ quán trước khi chiến dịch quân sự bắt đầu, gồm Israel và Lebanon. Trong đó, việc điều chỉnh đối với Lebanon được thực hiện chỉ một ngày trước khi xung đột bùng nổ.

Phải đến ngày thứ Hai, tức vài ngày sau khi các cuộc tấn công quân sự đã bắt đầu, quan chức phụ trách lãnh sự cấp cao của Bộ Ngoại giao Mỹ mới kêu gọi công dân Mỹ “RỜI KHỎI NGAY” bằng các chuyến bay thương mại còn hoạt động từ hơn một chục quốc gia tại Trung Đông.

Nhà Trắng chỉ trích truyền thông “cố tình làm xấu hình ảnh Tổng thống Trump”
Trong cùng buổi họp báo tại Nhà Trắng, Karoline Leavitt cũng lên tiếng bảo vệ Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth trước những tranh cãi liên quan đến phát biểu của ông về truyền thông.

Trước đó, trong buổi họp báo buổi sáng tại Lầu Năm Góc, Hegseth cho rằng báo chí thường đưa tin nổi bật về thương vong của binh sĩ Mỹ nhằm khiến Tổng thống Donald Trump trông tệ hơn trong mắt công chúng.

Khi được phóng viên CNN Kaitlan Collins chất vấn liệu chính quyền có cho rằng truyền thông không nên đưa tin về cái chết của binh sĩ Mỹ hay không, Leavitt đã bác bỏ câu hỏi này và gọi đó là “một câu hỏi thiếu thiện chí”.

Bà khẳng định: “Báo chí chỉ muốn làm cho tổng thống trông xấu đi — đó là một sự thật.” Leavitt cũng nhấn mạnh rằng Bộ trưởng Quốc phòng quan tâm sâu sắc tới các binh sĩ và những người phục vụ trong quân đội Mỹ.

Theo bà, truyền thông vẫn nên đưa tin về nghi lễ tiếp nhận thi hài binh sĩ hy sinh (dignified transfer), nhưng đồng thời cho rằng nhiều cơ quan báo chí — đặc biệt là CNN — luôn tìm cách sử dụng mọi phát biểu của chính quyền để khiến Tổng thống Trump bị nhìn nhận tiêu cực.

Tổng thống Trump tuyên bố chiến dịch chống Iran “thành công lớn”, chấm điểm chiến tranh 15/10
Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố chiến dịch quân sự chống Iran đang đạt được thành công lớn ngay trong những ngày đầu tiên của cuộc xung đột.

Phát biểu tại một sự kiện ở Nhà Trắng, ông Trump nói tình hình trên chiến trường đang diễn biến rất thuận lợi cho phía Mỹ. “Chúng tôi đang làm rất tốt trên mặt trận chiến tranh, nói nhẹ thì là như vậy,” ông nói. “Có người hỏi tôi nếu chấm điểm từ 1 đến 10 thì tôi cho bao nhiêu. Tôi nói khoảng 15 điểm.”

Đánh giá này của Tổng thống Trump tương đồng với những nhận định trước đó từ các quan chức trong chính quyền, những người cũng cho rằng chiến dịch quân sự đang đạt được nhiều kết quả tích cực.

Ông Trump cho biết các lực lượng Mỹ và đồng minh đang phá hủy nhanh chóng hệ thống tên lửa của Iran, bao gồm cả các bệ phóng. Theo ông, “tên lửa của họ đang bị xóa sổ rất nhanh, các bệ phóng cũng đang bị tiêu diệt.”

Tổng thống Mỹ thừa nhận rằng Iran đã tiến hành một số cuộc tấn công nhằm vào các quốc gia láng giềng, nhưng ông không đi sâu vào vấn đề này. Ông nói Iran “đang tấn công các nước láng giềng, thậm chí trong một số trường hợp là những nước từng là đồng minh của họ,” và cho rằng đây là một quốc gia đã “mất kiểm soát”.

Ông Trump cũng nhắc lại rằng hiện ông không có quan điểm cụ thể về việc ai sẽ lãnh đạo Iran trong tương lai, sau khi nhiều lãnh đạo cấp cao của nước này bị thiệt mạng trong các cuộc tấn công gần đây.

“Bộ máy lãnh đạo của họ đang biến mất rất nhanh,” ông nói. “Dường như bất cứ ai muốn trở thành lãnh đạo đều cuối cùng… cũng bị giết.”

Trump nói Mỹ tấn công trước để ngăn Iran ra đòn, khẳng định Tehran có kế hoạch đánh Israel và Mỹ
Trong phát biểu hôm thứ Tư, Tổng thống Trump cũng một lần nữa khẳng định rằng ông tin Iran đã chuẩn bị tấn công Israel và có thể cả Mỹ, nếu Washington không ra tay trước.

“Tôi nghĩ nếu chúng ta không làm trước thì họ đã làm điều đó với Israel, và nếu có cơ hội thì họ cũng sẽ tấn công chúng ta,” ông nói tại sự kiện ở Nhà Trắng, đồng thời mô tả cuộc chiến hiện nay là “một điều đáng kinh ngạc đang diễn ra trước mắt mọi người.”

Những phát biểu này là phiên bản mới nhất trong các lập luận mà chính quyền Trump đưa ra để giải thích quyết định phát động chiến dịch quân sự. Ban đầu, một số quan chức cho rằng Israel chuẩn bị tấn công Iran trước, trong khi những tuyên bố sau đó lại nói rằng Iran đang chuẩn bị tấn công Israel hoặc các lực lượng Mỹ trong khu vực.

Trước đó một ngày, ông Trump cũng nói rằng Iran “đang chuẩn bị tấn công Israel và những mục tiêu khác”.

Trong khi đó, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cho biết Tổng thống Trump đã ra lệnh tấn công Iran dựa trên một “linh cảm mạnh mẽ” rằng Tehran đang lên kế hoạch nhắm vào các lực lượng Mỹ tại Trung Đông.

Nhà Trắng nói “phải chờ xem” ai sẽ trở thành lãnh tụ tối cao tiếp theo của Iran
Nhà Trắng cho biết hôm thứ Tư rằng họ sẽ phải “chờ xem” ai sẽ trở thành lãnh tụ tối cao tiếp theo của Iran, sau khi lãnh đạo hiện tại thiệt mạng trong bối cảnh xung đột đang leo thang. Tuy nhiên, chính quyền Mỹ cũng thừa nhận đã ghi nhận các báo cáo cho rằng Mojtaba Khamenei, con trai thứ hai của Ayatollah Ali Khamenei, có thể là một trong những người được xem xét cho vị trí này.

Phát biểu với báo chí, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt nói rằng chính quyền Mỹ đã theo dõi những thông tin này và các cơ quan tình báo đang giám sát chặt chẽ diễn biến tình hình.

“Chúng tôi cũng đã thấy những báo cáo đó, và đây là điều mà các cơ quan tình báo của chúng tôi đang theo dõi rất sát,” bà Leavitt nói. “Sự thật là chúng ta sẽ phải chờ xem điều gì sẽ xảy ra.”

Kể từ khi Cộng hòa Hồi giáo Iran được thành lập sau cuộc cách mạng năm 1979, chức vụ lãnh tụ tối cao của nước này mới chỉ được thay đổi một lần duy nhất. Ayatollah Ali Khamenei lên nắm quyền vào năm 1989, sau khi người sáng lập chế độ là Ayatollah Ruhollah Khomeini qua đời.

Theo các thông tin hiện tại, Khamenei đã thiệt mạng mà không có người kế nhiệm chính thức được công bố, khiến quá trình lựa chọn lãnh tụ mới trở thành một trong những vấn đề quan trọng nhất của hệ thống chính trị Iran trong giai đoạn hiện nay.

Cuộc chiến bước sang ngày thứ 6 mà không hề có dấu hiệu “hạ nhiệt”. Trên thực địa, các đợt tấn công qua lại vẫn diễn ra dồn dập. Israel nói họ đã đánh trúng các điểm bố trí tên lửa của Iran, trong khi Iran tiếp tục mở thêm những đợt phản kích mới trải rộng khắp khu vực.

Đáng chú ý, một số người đã bị thương tại Abu Dhabi sau các đòn tấn công trả đũa, cho thấy chiến sự không còn gói gọn trong phạm vi Iran – Israel mà đang đè lên nhiều thủ đô, nhiều tuyến hàng không – hàng hải, và cả đời sống dân sự.

Ở một diễn biến mang tính “cột mốc truyền thông”, một nhóm phóng viên của CNN đã vào được Iran, được mô tả là mạng truyền hình Mỹ đầu tiên vượt qua biên giới vào nước này kể từ khi chiến tranh nổ ra. Việc báo chí quốc tế xuất hiện trên đất Iran trong bối cảnh bom đạn liên miên cũng nói lên một điều: cuộc chiến đã chuyển sang giai đoạn mà thông tin, hình ảnh, và câu chuyện từ bên trong trở thành “mặt trận” không kém phần nóng.

Xung đột nới rộng: dấu hiệu chiến tranh tràn ra ngoài Trung Đông
Các dấu hiệu cho thấy chiến tranh đang “tràn biên” ngày càng rõ. Iran bác bỏ cáo buộc rằng drone của họ đã đánh vào một sân bay ở Azerbaijan. Trong khi đó, phía Azerbaijan lại xuất hiện những phát biểu cực kỳ gay gắt, coi đây là hành động khủng bố và yêu cầu Iran phải giải thích, xin lỗi, và truy cứu trách nhiệm; đồng thời Azerbaijan nói quân đội đã được chỉ thị chuẩn bị các biện pháp trả đũa.

Song song, Tehran cũng lên án việc Mỹ “phóng ngư lôi” đánh chìm một tàu chiến Iran gần Sri Lanka là một “tội ác/atrocity”, và cảnh báo đây là tiền lệ nguy hiểm. Từ góc nhìn địa chính trị, việc chiến sự vươn ra tận Ấn Độ Dương khiến nhiều nước vốn đứng ngoài vòng lửa đạn cũng bắt đầu “đứng ngồi không yên”, vì tuyến hàng hải – thương mại – năng lượng ở khu vực này liên quan trực tiếp đến lợi ích sống còn của họ.

Ở châu Âu, sau một vụ drone tấn công đảo Cyprus (nơi có các căn cứ và hạ tầng quân sự quan trọng), các nước châu Âu đang xúc tiến phối hợp để củng cố phòng thủ cho hòn đảo. Nói cách khác, hậu phương của hậu phương cũng đã nghe tiếng “gió bom”.

Evacuation tăng tốc: người dân kẹt lại, đường về nhà vẫn rất khó
Làn sóng di tản đang tăng tốc. Các hãng bay lên lịch thêm chuyến, chính phủ các nước huy động máy bay charter (thuê chuyến), các tuyến đường bộ – cửa khẩu cũng được cân nhắc để đưa công dân rời khỏi vùng nguy hiểm.

Tuy vậy, thực tế là rất nhiều người vẫn mắc kẹt vì lựa chọn di chuyển hạn chế, không phận nhiều nơi bị siết, và rủi ro an ninh thay đổi theo từng giờ. Hình ảnh “kẹt sân bay”, “ngủ vật vờ” hay “đi đường vòng qua nước thứ ba” đang trở thành câu chuyện chung của hàng ngàn gia đình, sinh viên, lao động, khách du lịch.

Người Kurd bị nhắm tới: cáo buộc CIA “vũ trang”, Iran nói đánh “nhóm ly khai”
Một điểm nóng khác bùng lên từ hướng tây Iran: câu chuyện người Kurd. Iran nói họ đã nhắm vào các “nhóm khủng bố ly khai” mà Tehran cho rằng đang định xâm nhập biên giới phía tây. Tuyên bố này xuất hiện sau các thông tin rằng CIA đang tìm cách vũ trang lực lượng Kurd để kích hoạt một cuộc nổi dậy trong lòng Iran.

Câu chuyện càng phức tạp khi phía Chính quyền Khu vực Kurdistan Iraq (KRG) lại lên tiếng phủ nhận việc họ tham gia bất kỳ kế hoạch nào nhằm đưa lực lượng đối lập vượt biên vào Iran, gọi những thông tin đó là “hoàn toàn vô căn cứ” và cảnh báo nguy cơ “đổ thêm dầu” vào chiến tranh.

Tóm lại, trong khi có nguồn tin nói Mỹ đang thăm dò – thảo luận với một số nhóm đối lập và lãnh đạo Kurd ở Iraq, thì phía KRG và một số đảng phái Kurd tại Iraq công khai phủ nhận dính líu. Nhưng dù đúng – sai ra sao, chỉ riêng việc các cáo buộc kiểu này xuất hiện đã đủ khiến chiến trường “nhiều lớp”, dễ bùng phát thành xung đột biên giới, xung đột sắc tộc, và chiến tranh uỷ nhiệm.

Thương vong tại Iran: con số mới 1.230 người chết, cáo buộc trúng mục tiêu dân sự
Iran thông báo số người thiệt mạng đã lên tới 1.230 kể từ khi Mỹ và Israel bắt đầu các đợt tấn công (theo hãng thông tấn nhà nước/ liên kết nhà nước IRNA). Con số này được nói là đã vượt mức 1.190 người chết trong các đợt không kích Mỹ – Israel hồi tháng 6 năm trước.

Theo phía Iran, các cuộc tấn công đã đánh vào “hàng chục trung tâm dân sự”, gồm khu dân cư, bệnh viện, trường học và cả các địa điểm di sản trải dài từ thủ đô Tehran ở phía bắc đến tỉnh Minab ở phía nam.

Tại Tehran, phía Iran nói một công viên trẻ em và cung điện Golestan (di sản UNESCO) bị ảnh hưởng bởi đòn đánh. Bệnh viện Gandhi ở thủ đô cũng được nói là hư hại sau một cuộc tấn công trước đó.

Ở các địa phương khác, báo cáo nêu có ít nhất 35 người chết ở tỉnh Fars (miền nam), 27 thường dân thiệt mạng tại các khu dân cư ở Maragheh (tây bắc), và một khu chung cư đông dân ở Sanandaj (miền tây) bị trúng đòn.

Đặc biệt gây rúng động là thông tin về cuộc tấn công gây chết người nhất tính đến lúc này: một trường tiểu học dành cho nữ sinh ở Minab bị đánh trúng, khiến ít nhất 168 nữ sinh và 14 giáo viên thiệt mạng (theo truyền thông nhà nước Iran). Phía Nhà Trắng được dẫn lời là không loại trừ khả năng quân đội Mỹ đã tham gia đòn đánh này, nhưng đồng thời nhấn mạnh Mỹ “không nhắm vào dân thường”.

Trên mặt đất ở Tehran: “bom nổ ở khắp nơi”, người dân không biết chạy đâu cho thoát
Những tiếng nổ tiếp tục rung chuyển Tehran vào buổi sáng. Truyền thông bán chính thức tại Iran tường thuật có nhiều tiếng “bùm” lớn. Một người dân rời Tehran kể lại cảm giác bấp bênh: “Không bao giờ biết mục tiêu là ai, ở đâu, lúc nào.”

Người này cho biết trước đó có một ăng-ten phát thanh – truyền hình gần nhà bị đánh, khiến cả khu phố rung chuyển. Giờ họ tạm trú ở một thị trấn gần Damavand (khu vực núi cao), ban đêm nghe tiếng phản lực gầm trên đầu, dù chỗ họ chưa bị trúng đạn.

Nỗi sợ có tính “bài toán”: đi về phía nam thì lo rủi ro ở các vùng giáp ranh; đi lên phía bắc thì lo kẹt cứng trên cao tốc Chalus. Nhiều gia đình cân nhắc kiểu “ở đâu cũng có thể thành mục tiêu”, nên ở lại trong thành phố, đóng cửa chịu trận, lại thành lựa chọn không mong muốn mà vẫn phải chọn.

Israel nói đánh mục tiêu tên lửa ở Tehran: kho ngầm, bệ phóng, “mối đe doạ tức thì”
Phía Israel tuyên bố đã tiến hành một làn sóng không kích qua đêm vào Tehran, nhắm vào hạ tầng tên lửa đạn đạo và các bệ phóng trên – dưới mặt đất. Israel nói họ đánh trúng một cơ sở ngầm dùng để chứa tên lửa đạn đạo, cùng các điểm lưu kho tên lửa khác mà họ cho rằng được dùng để đe doạ máy bay.

Israel còn nói có bệ phóng tầm xa là “mối đe doạ ngay lập tức” đối với họ, và họ đã nhắm đánh. Theo mô tả, một chiến đấu cơ của Israel phát hiện các nhân sự Iran đang chuẩn bị một bệ phóng đã nạp đạn để sử dụng chống máy bay và tiến hành tấn công vào cả bệ phóng lẫn nhóm người vận hành.

Dù vậy, thực tế chiến tranh thường có “hai hệ quy chiếu”: bên này nói đánh trúng hạ tầng quân sự; bên kia nói trúng khu dân cư, bệnh viện, trường học. Và chính mâu thuẫn ấy mới là thứ khiến dư luận thế giới chia rẽ.

Iran phản kích nhiều hướng: Abu Dhabi có người bị thương, Doha rung chuyển vì đánh chặn
Iran tiếp tục các đợt tấn công bằng drone và tên lửa. Tại Abu Dhabi, có báo cáo cho biết một số người (gồm công dân Pakistan và Nepal) bị thương trong một đòn tấn công.

Ở Qatar, hệ thống phòng không được nói là đã đánh chặn tên lửa trên bầu trời Doha. Phóng viên tại hiện trường tường thuật tiếng nổ do đánh chặn làm rung cửa kính, “booms” vang khắp thành phố, kèm hình ảnh khói trên trời sau các vụ intercept.

Tại Israel, có thông tin một đầu đạn rơi gần khu vực phía đông Tel Aviv; Iran cũng tuyên bố đã nhắm vào sân bay Ben Gurion. Cùng lúc, chiến tuyến Lebanon nóng lên khi Israel nói họ đánh vào các trung tâm chỉ huy của Hezbollah ở Beirut; Israel còn phát cảnh báo sơ tán hiếm thấy cho cả khu vực (không chỉ từng toà nhà), nhằm vào các vùng được coi là “pháo đài” của Hezbollah.

Tóm gọn: đạn bay theo kiểu “mưa rào”, và mỗi thành phố đều sống trong trạng thái còi báo động – đánh chặn – run rẩy.

Azerbaijan: Tổng thống Aliyev nổi giận, Tehran bác bỏ, Israel lên tiếng ủng hộ Baku
Một drone nổ tại khu vực sân bay ở Nakhchivan (ngoại lãnh thổ của Azerbaijan, nằm tách khỏi phần còn lại bởi Armenia) được mô tả là làm bị thương hai người và hư hại nhà ga. Phía Azerbaijan cáo buộc Iran là thủ phạm.

Tehran phủ nhận việc phóng drone, và gợi ý đây có thể là một hoạt động “cờ giả” do Israel dựng lên. Tổng thống Azerbaijan Ilham Aliyev thì phản ứng dữ dội, gọi đây là hành động “xấu xí, hèn nhát, shameless”, yêu cầu Iran giải thích – xin lỗi – truy trách nhiệm hình sự, và tuyên bố lực lượng vũ trang Azerbaijan được chỉ thị chuẩn bị phương án đáp trả.

Israel cũng chen vào khi Ngoại trưởng Israel cho biết đã trao đổi với phía Azerbaijan và lên án Iran, coi đây là “xâm lược công khai, có chủ ý”.

Khi một “điểm nổ” xuất hiện ở Caucasus, chiến tranh lập tức có nguy cơ kéo theo chuỗi phản ứng: Azerbaijan – Iran – Armenia – Thổ Nhĩ Kỳ – Nga… và cả những phép tính hậu trường mà người thường không bao giờ được thấy trọn vẹn.

Tàu chở dầu ngoài khơi Kuwait: nổ lớn, tàu bị thủng nước, nghi có xuồng nhỏ rời hiện trường
Một tàu chở dầu neo đậu ngoài khơi Kuwait được báo cáo “bị vào nước” sau một vụ nổ lớn. Tổ chức giám sát an ninh hàng hải của Anh (UKMTO) cho biết thuyền trưởng nghe – thấy một vụ nổ ở mạn trái, sau đó thấy một xuồng nhỏ rời khỏi khu vực.

Không có cháy, thuỷ thủ đoàn an toàn. Nhưng thông tin này xuất hiện đúng lúc Iran nói lực lượng Vệ binh Cách mạng (IRGC) đã đánh trúng thứ họ gọi là “tàu dầu Mỹ” ở phía bắc Vịnh Ba Tư, kèm các video tuyên truyền từ truyền thông Iran.

Trong chiến tranh, biển không còn là biển. Biển thành “đường ống” và “cái cổ” của nền kinh tế. Chỉ cần một vụ nổ, giá bảo hiểm tăng, tàu đổi hướng, hàng hoá tắc, và người tiêu dùng ở nửa vòng trái đất cũng có thể phải trả tiền đắt hơn.

Ngư lôi ngoài khơi Sri Lanka: tàu chiến Iran chìm, Tehran gọi là “tội ác”, tiền lệ từ 1945
Một diễn biến gây chấn động: tàu chiến Iran IRIS Dena bị đánh chìm ngoài khơi Sri Lanka sau khi Mỹ sử dụng tàu ngầm bắn ngư lôi. Có báo cáo nói hơn 80 người thiệt mạng; phía Iran nêu con số 87 người chết, còn một số người mất tích.

Ngoại trưởng Iran gọi đây là “atrocity at sea”, nhấn mạnh tàu bị đánh trong vùng biển quốc tế, “không cảnh báo”, và cảnh báo Mỹ sẽ “phải hối hận” vì tiền lệ họ đặt ra.

Một chi tiết được nhắc tới: đây được coi là lần đầu tiên kể từ năm 1945 Mỹ dùng ngư lôi từ tàu ngầm để đánh chìm một chiến hạm trong tác chiến. Sự kiện không chỉ là quân sự; nó là tín hiệu rằng xung đột đã vượt khỏi “đánh qua đánh lại trong vùng chiến trường chính”, mà chạm tới các vùng biển xa, nơi nhiều quốc gia có lợi ích.

Thêm một lớp nhạy cảm: tàu IRIS Dena được nói là vừa rời khỏi cảng Ấn Độ sau các hoạt động giao lưu/diễn tập. Vì thế, sự kiện làm dấy lên những câu hỏi “khó nuốt” cho New Delhi: chuyện xảy ra ngay “sân sau Ấn Độ Dương”, ngay sau khi Ấn Độ tiếp đón tàu. Ấn Độ chưa lên tiếng công khai, nhưng bài toán “giữ tuyến thương mại – năng lượng, tránh bị kéo vào leo thang Mỹ–Iran, và không bình thường hoá việc bên thứ ba đánh nhau sát nách” rõ ràng trở nên căng thẳng.

Hormuz bị “khoá”: IRGC nói chỉ đóng với tàu Mỹ–Israel–Âu, nhưng thực tế tàu bè đã chùn bánh
Về tuyến chiến lược, Eo biển Hormuz gần như “tê liệt” vì chiến sự. IRGC tuyên bố eo biển chỉ đóng với tàu thuộc Mỹ, Israel, châu Âu và các đồng minh/ủng hộ, và cảnh báo nếu phát hiện tàu thuộc các nhóm này thì sẽ bị đánh.

Nhưng trên thực tế, khi một tuyến hàng hải bị biến thành “khu vực có thể ăn đạn bất kỳ lúc nào”, thì không cần lệnh cấm tuyệt đối, dòng chảy cũng tự nghẽn. Tàu dầu, tàu container, tàu hàng rời… sẽ neo chờ, đổi tuyến, hoặc hủy chuyến.

Hormuz là “cổ chai” của dầu khí thế giới. Khoảng 20% lượng dầu toàn cầu đi qua đây. Khi đường bị bóp cổ, thị trường phản ứng tức thì: dầu tăng, xăng tăng, chi phí vận tải tăng, và giá hàng hoá có nguy cơ “đội” lên theo dây chuyền.

Ở châu Á, Nhật – Hàn phụ thuộc nhiều vào LNG và dầu nhập từ Trung Đông, nên đặc biệt nhạy. Có thông tin ít nhất 7 tàu chở dầu đang mắc kẹt, ảnh hưởng nguồn cung cho Hàn Quốc, khiến chính phủ họ phải bàn biện pháp khẩn cấp ổn định dầu – khí.

Ngoài năng lượng, lương thực cũng bị đe doạ: nhiều nước Vùng Vịnh nhập phần lớn thực phẩm vì khí hậu khô hạn. Nếu Hormuz tắc kéo dài, chuỗi cung ứng thực phẩm có thể bị áp lực, dù các nước thường có dự trữ khẩn cấp đủ dùng nhiều tháng.

Giá xăng dầu ở Mỹ tăng vọt: mức cao nhất 11 tháng, diesel còn “đáng sợ” hơn
Tác động lan sang đời sống Mỹ: giá xăng trung bình tại Mỹ tăng lên khoảng 3,25 USD/gallon, mức cao nhất 11 tháng theo số liệu được nêu. Chỉ trong thời gian ngắn, giá tăng mạnh do lo ngại gián đoạn dầu từ Hormuz và các cuộc tấn công trả đũa nhắm vào hạ tầng dầu khí của các nước láng giềng giàu dầu.

Diesel tăng nhanh hơn nữa, lên khoảng 4,17 USD/gallon, nhảy vọt trong vài ngày. Diesel không chỉ là nhiên liệu, nó là “máu” của vận tải hàng hoá. Khi diesel tăng, phí vận chuyển tăng, các công ty áp phụ phí nhiên liệu, và giá tiêu dùng có nguy cơ tăng theo sau vài tuần.

Nông dân dùng diesel cho máy móc cũng chịu tác động, nhất là vào mùa canh tác. Một vòng xoáy kinh tế kiểu “bom nổ ở Trung Đông – ví tiền rung ở chợ Mỹ” là vậy.

Thị trường tài chính: chao đảo rồi hồi, nhưng vẫn nhạy tin từng giờ
Chứng khoán châu Á có một phiên hồi mạnh sau cú bán tháo trước đó. Chỉ số Kospi của Hàn Quốc tăng mạnh sau khi từng bị bán rất sâu. Châu Âu nhích lên, Mỹ thì hợp đồng tương lai dao động nhẹ.

Giới phân tích nói thị trường đang “nhạy cảm với tiêu đề” hơn bao giờ hết. Chỉ một tin về khả năng Iran liên lạc gián tiếp để thảo luận kết thúc xung đột, hay một tin về một vụ nổ trên biển, là đủ làm dầu nhảy, chứng khoán xoay hướng.

Giá dầu Brent được nói đã lên mức cao nhất kể từ tháng 1/2025, và còn tăng tiếp trong giao dịch đầu ngày. Điều đó cho thấy tâm lý “phòng rủi ro” đang áp đảo, vì ai cũng hiểu: khi chiến tranh chạm vào đường dầu và đường biển, kinh tế toàn cầu sẽ lập tức bị kéo theo.

Anh – Mỹ: Starmer nói “quan hệ đặc biệt vẫn chạy”, nhưng Trump chê thẳng
Thủ tướng Anh Keir Starmer tuyên bố “special relationship” giữa Anh và Mỹ vẫn hoạt động: chia sẻ tình báo 24/7, phối hợp trong khu vực. Nhưng phía Tổng thống Trump đã công khai chỉ trích Starmer vì Anh không cho phép Mỹ dùng căn cứ ở quần đảo Chagos cho các đòn đánh tấn công Iran, thậm chí buông lời mỉa kiểu “đây không phải Churchill”.

Starmer cố làm “hạ nhiệt” rạn nứt bằng lập luận: Mỹ quyết theo lợi ích Mỹ, Anh quyết theo lợi ích Anh, không có gì lạ. Tuy vậy, chiến tranh thường phơi ra sự thật: đồng minh không phải lúc nào cũng cùng nhịp. Nhất là khi câu hỏi chuyển từ “hỗ trợ phòng thủ” sang “hỗ trợ tấn công”.

Về mặt triển khai, Anh nói sẽ gửi thêm 4 tiêm kích Typhoon tới Qatar. London cũng thuê một máy bay để hỗ trợ hồi hương người mắc kẹt.

Châu Âu phòng thủ Cyprus: Pháp – Ý – Hy Lạp phối hợp, Tây Ban Nha gửi frigate
Sau vụ drone đánh vào căn cứ RAF Akrotiri tại Cyprus (được nói là lần tấn công đầu tiên vào căn cứ này kể từ 1986), các nước châu Âu thúc đẩy phối hợp bảo vệ hòn đảo.

Pháp cắt ngắn việc điều nhóm tàu sân bay/biên đội sang Baltic để chuyển hướng ưu tiên. Ý tuyên bố sẵn sàng đánh giá lại tài sản quân sự trong khu vực và đáp ứng yêu cầu từ các nước bạn hữu. Tây Ban Nha gửi frigate Cristóbal Colón – được mô tả là tàu hộ vệ hiện đại nhất của họ – tới Cyprus, phối hợp cùng nhóm tàu Pháp và tàu Hy Lạp.

Song song, có thông tin Pháp cho phép một số máy bay Mỹ “không tham chiến” sử dụng căn cứ Istres (gần Marseille) với điều kiện đảm bảo không tham gia tác chiến ở Iran. Đây là kiểu “mở cửa có điều kiện” – giúp đồng minh nhưng giữ khoảng cách với cuộc chiến tấn công.

Mặt trận thông tin: video Nhà Trắng trộn “Call of Duty” gây bão
Một vụ “tự bắn vào chân” trên truyền thông: Nhà Trắng đăng một video montage về các cuộc không kích, nhưng bị chỉ trích vì trộn lẫn cảnh trong game “Call of Duty” với cảnh thật.

Courtesy of the Red, White & Blue. pic.twitter.com/kTO0DZ56IJ

— The White House (@WhiteHouse) March 4, 2026

Video được chú thích kiểu “Courtesy of the Red, White & Blue” và nhanh chóng lan truyền mạnh. Phản ứng thì đủ loại: người sốc, người cười, người phẫn nộ. Nhiều ý kiến nói việc trộn game – chiến tranh khiến chiến tranh bị “gamification”, như thể bom đạn là trò giải trí.

Các lời chỉ trích càng nặng khi bối cảnh có cáo buộc trẻ em, học sinh, dân thường thiệt mạng. Đặc biệt, khi phía Nhà Trắng trước đó “không loại trừ” khả năng Mỹ tham gia một vụ đánh trường học nhưng vẫn khẳng định “không nhắm vào dân thường”, thì một clip mang hơi hướng “ăn mừng chiến thắng kiểu gamer” lại càng làm dư luận nổi giận.

Một chi tiết gây tranh cãi khác: Giám đốc truyền thông Nhà Trắng có phản hồi kiểu “W’s in the chat, boys!” – ngôn ngữ của cộng đồng game/stream, càng khiến câu chuyện bùng lên như lửa gặp gió.

Các đại học Mỹ ở vùng Vịnh: chuyển học online, khoá cơ sở, hỗ trợ sinh viên rời đi
Chiến tranh cũng làm đảo lộn hoạt động giáo dục. Khi Bộ Ngoại giao Mỹ kêu gọi công dân ở vùng Vịnh rời đi, nhiều đại học Mỹ có campus ở Trung Đông đã chuyển sang học online hoặc “lockdown” cơ sở.

Texas A&M tại Doha: có nhóm sinh viên từ Texas bay sang Doha đúng lúc chiến tranh nổ ra, phải chuyển hướng sang Istanbul. Toà nhà campus bị khoá, không cho nhân viên – sinh viên – khách vào.

Georgetown tại Doha: chuyển sang online “cho đến khi có thông báo mới”. Một chương trình học dự kiến ở Dubai bị tạm dừng, trường tìm cách đưa sinh viên về sớm.

VCU Arts Qatar: cho phép giảng viên, nhân viên rời Qatar và dạy từ xa, nhằm đảm bảo linh hoạt và an toàn; áp dụng rộng, không chỉ cho công dân Mỹ.

NYU Abu Dhabi: hỗ trợ sinh viên muốn rời đi bằng cách tìm – chốt phương án di chuyển trong bối cảnh đường bay khó khăn.

Những chi tiết này cho thấy mức độ bất an không chỉ nằm ở “đường biên quân sự”, mà đã lan đến đời sống dân sự, giáo dục, và các cộng đồng quốc tế sống – học – làm việc trong khu vực.

Iran: biểu tình tưởng niệm, 40 ngày quốc tang, lễ chính thức bị hoãn
Bên trong Iran, các cuộc tuần hành ủng hộ chế độ và tưởng niệm lãnh tụ diễn ra ở nhiều nơi. Người dân mặc đồ đen, cầm cờ, mang ảnh của lãnh tụ, tụ tập tại các quảng trường và nhà thờ Hồi giáo ở Tehran và nhiều thành phố khác như Mashhad, Qom, Ahvaz, Karaj, Rasht, Isfahan, Abadan…

Chính phủ Iran tuyên bố 40 ngày quốc tang. Nhưng lễ tưởng niệm chính thức lại bị hoãn, chưa có lịch mới. Trong khi bộ máy quyền lực tôn giáo – chính trị bàn tính người kế nhiệm, phía Israel có lời đe doạ rằng bất cứ lãnh đạo mới nào cũng sẽ là “mục tiêu rõ ràng để loại bỏ”. Những câu như vậy khiến bầu không khí càng căng, vì nó biến “chọn người kế vị” thành việc làm dưới tiếng còi báo động.

NATO: Tổng thư ký khen Trump, nhưng nói NATO “không tham chiến”
Tổng thư ký NATO Mark Rutte công khai ủng hộ quyết định của Tổng thống Trump trong việc tấn công nhằm “loại bỏ năng lực” mà Mỹ coi là đe doạ từ chương trình tên lửa Iran. Tuy vậy, ông nhấn mạnh NATO không trực tiếp tham gia cuộc chiến.

Một điểm đáng chú ý: ông Rutte nói dù NATO “không tham chiến”, nhưng các đồng minh châu Âu cung cấp “hỗ trợ then chốt”, và NATO là nền tảng giúp Mỹ triển khai sức mạnh. Lập luận này rất thực dụng: Mỹ mạnh, nhưng để đánh xa – đánh lâu, họ cần mạng lưới căn cứ, hậu cần, tình báo, hành lang chính trị.

Cùng lúc, có thông tin NATO đã đánh chặn một tên lửa được nói là bay hướng vào không phận Thổ Nhĩ Kỳ. Iran lại phủ nhận việc phóng tên lửa sang Thổ Nhĩ Kỳ. Khi một sự kiện kiểu này xảy ra, rủi ro “một cú trượt” kéo NATO vào vòng xoáy luôn là nỗi lo thường trực.

Di tản công dân: Mỹ tăng charter flight, EU hỗ trợ nhiều chuyến, Anh gặp trục trặc kỹ thuật
Về di tản, phía Mỹ nói có nhiều chuyến charter đang triển khai nhưng hạn chế công bố chi tiết vì lý do vận hành. Có phát biểu cho rằng khoảng 20.000 người Mỹ đã trở lại Mỹ kể từ khi chiến tranh bắt đầu; trong đó một phần được “task force” của Bộ Ngoại giao hỗ trợ trực tiếp, cung cấp thông tin, phương án di chuyển.

Trước đó Mỹ bị chỉ trích vì phản ứng chậm hơn một số nước khác trong việc tổ chức charter flight. Phía Mỹ lập luận họ lập task force ngay cuối tuần khi chiến tranh nổ ra.

Liên minh châu Âu: nói đã có ít nhất 6 chuyến bay do EU hỗ trợ rời khu vực từ thứ Tư, đưa công dân về Bulgaria, Italy, Austria, Slovakia; và còn kế hoạch thêm chuyến trong vài ngày tới.

Anh: chuyến charter đầu tiên từ Muscat (Oman) bị trễ do trục trặc kỹ thuật, nhưng được nói là sẽ cất cánh sớm, và sẽ có thêm chuyến trong các ngày tới.

Các nước khác như Canada, Nhật, Ấn Độ, Australia cũng triển khai nhiều phương án: xe bus ra cửa khẩu, đi đường bộ sang Riyadh/Muscat, gom công dân từ các hub như Dubai, Jeddah, rồi bay nối chuyến.

Bức tranh chung: “đưa người ra khỏi vùng chiến” là một chiến dịch hậu cần khổng lồ, gặp đủ thứ biến số: không phận, nhiên liệu, an ninh, giấy tờ, và cả tâm lý hoảng loạn của đám đông.

Một địa điểm biểu tượng bị đánh: tổ hợp thể thao Azadi ở Tehran trúng đòn
Truyền thông nhà nước Iran đưa tin tổ hợp thể thao Azadi – một địa điểm mang tính biểu tượng – bị tấn công. Khu bị đánh là nhà thi đấu đa năng “Azadi 12,000 Capacity Hall”, nơi thường tổ chức bóng chuyền, vật, futsal…

CLB Persepolis ra tuyên bố lên án, nhấn mạnh các cơ sở thể thao tượng trưng cho hoà bình và tinh thần thi đấu công bằng. Việc một địa điểm như Azadi bị đánh có tác dụng tâm lý mạnh, vì nó vượt khỏi “mục tiêu quân sự” trong cảm nhận của công chúng, đụng vào biểu tượng đời sống.

Kết nối bị cắt: Iran “mất internet” hơn 120 giờ
Iran được nói đã trải qua tình trạng blackout internet hơn 120 giờ, mức kết nối gần như “phẳng” chỉ còn khoảng 1% so với bình thường theo một tổ chức giám sát độc lập. Đồng thời có thông tin các nhà mạng đe doạ hành động pháp lý với những người cố truy cập internet toàn cầu bằng các biện pháp vượt chặn.

Khi internet bị cắt, thông tin càng khó kiểm chứng, tin đồn càng dễ bùng lên, và người dân càng cảm giác bị nhốt trong “căn phòng tối” đúng nghĩa lẫn nghĩa bóng. Trong chiến tranh hiện đại, cắt mạng cũng là một dạng “thiết quân luật mềm”, nhằm kiểm soát dòng chảy thông tin và giảm khả năng tổ chức – liên lạc.

Giá xăng Mỹ tăng vọt vì chiến sự Iran và eo biển Hormuz bị “tê liệt”
Theo số liệu cập nhật mới nhất từ AAA, giá xăng tại Mỹ tiếp tục tăng thêm 5 cent/gallon, đưa mức trung bình toàn quốc lên 3,25 USD/gallon – cao nhất trong vòng 11 tháng. Tính từ thứ Sáu đến nay, giá xăng đã tăng tổng cộng 26 cent/gallon, được cho là phản ứng trực tiếp trước cuộc chiến liên quan Iran và việc eo biển Hormuz bị “đóng băng” trên thực tế. Đây là tuyến hàng hải cực kỳ quan trọng, nơi khoảng 20% lượng dầu của thế giới phải đi qua.

Giá nhiên liệu cũng bị đẩy lên sau khi Iran thực hiện các đòn trả đũa nhắm vào cơ sở dầu khí của các nước láng giềng giàu dầu mỏ như UAE, Qatar, Kuwait và Saudi Arabia (nước xuất khẩu dầu lớn nhất thế giới). Phần lớn đà tăng dồn vào ba ngày gần đây. Dù mức tăng 5 cent hôm nay thấp hơn mức tăng 9 cent trong ngày thứ Tư và 11 cent hôm thứ Ba (đợt nhảy một ngày lớn nhất kể từ giai đoạn sau bão Katrina năm 2005), nhưng tổng mức tăng khoảng 25 cent chỉ trong vài ngày vẫn được coi là cú tăng mạnh nhất trong ba ngày kể từ tháng 3/2022 – thời điểm ngay sau khi Nga bị áp lệnh trừng phạt vì chiến sự Ukraine.

Diesel còn tăng nhanh hơn: nguy cơ lan sang giá hàng hóa và chi phí sinh hoạt
Giá dầu diesel tăng còn “gắt” hơn xăng. Bản ghi nhận ngày thứ Năm cho thấy giá diesel trung bình tăng 12,8 cent lên 4,17 USD/gallon – tức tăng khoảng 40 cent chỉ trong ba ngày. Dù số người lái xe diesel ở Mỹ không nhiều, nhưng tác động của diesel thường lan rộng ra toàn bộ nền kinh tế trong các tuần tới.

Lý do là phần lớn xe tải hạng nặng dùng diesel, và các công ty vận tải thường áp thêm “phụ phí nhiên liệu” vào cước vận chuyển. Phụ phí tương tự cũng đang được áp dụng cho vận tải đường biển. Khi chi phí chở hàng tăng, giá thành hàng hóa có thể bị đẩy lên và cuối cùng người tiêu dùng sẽ chịu phần tăng giá đó.

Giá diesel cao cũng có thể gây khó cho nông dân vì nhiều máy móc nông nghiệp chạy diesel, đặc biệt đúng lúc chuẩn bị vào mùa gieo trồng. Ngoài ra, các hộ gia đình ở vùng Đông Bắc Mỹ dùng dầu sưởi (heating oil) cũng sẽ bị ảnh hưởng vì dầu sưởi thực chất là cùng nhóm sản phẩm với diesel.

Chưa chắc đã dừng lại: giá bán buôn và dầu chuẩn WTI/Brent còn nhích lên
Các đợt tăng giá có thể chưa kết thúc. Giá xăng bán buôn, cùng với hai chuẩn dầu quan trọng là WTI (Mỹ) và Brent, đều nhích lên trong giao dịch đầu ngày, cho thấy thị trường vẫn đang đặt cược vào khả năng chi phí năng lượng còn tiếp tục chịu sức ép.

Di tản khỏi Trung Đông tăng tốc giữa hỗn loạn hàng không vì chiến tranh Iran
Các chuyến bay di tản rời Trung Đông đang tăng nhanh, với hàng ngàn người rời khỏi khu vực trong bối cảnh chiến sự Mỹ–Israel với Iran tiếp tục gây xáo trộn nặng nề cho ngành hàng không, làm nhiều tuyến bay bị hủy, đổi hướng hoặc mở lại từng phần tùy mức độ rủi ro.

Mỹ: chuyến di tản đầu tiên đã cất cánh, hơn 17.500 công dân về nước từ 28/2
Mỹ đã có chuyến bay di tản đầu tiên rời Trung Đông sau khi chính quyền Trump hứng chỉ trích vì chưa chuẩn bị kế hoạch di tản kịp thời. Tính từ ngày 28/2, hơn 17.500 công dân Mỹ được ghi nhận đã trở về Mỹ từ Trung Đông.

Nhân sự ngoại giao Mỹ rút bớt: cho phép rời đi, Qatar di tản khu vực gần đại sứ quán Mỹ
Washington cho phép các nhân viên không thuộc diện khẩn cấp và gia đình họ rời khỏi một số quốc gia Trung Đông. Tại Qatar, chính quyền cũng đang di tản người dân sống gần Đại sứ quán Mỹ, sau khi các đợt tấn công của Iran trong tuần này nhắm vào các cơ sở của Mỹ tại nhiều nơi trong khu vực.

Israel: mở lại sân bay quốc tế theo từng bước, các “điểm trung chuyển” khác cũng có chuyến di tản
Israel cho biết sẽ bắt đầu mở lại dần sân bay quốc tế chính của nước này để đón các chuyến bay đến. Ngoài Israel, các chuyến di tản cũng được triển khai từ những trung tâm khác trong khu vực như Dubai và Jeddah.

Canada: đưa công dân về qua biên giới Ai Cập, Beirut chỉ nhận số lượng hạn chế, tính thuê chuyến từ UAE
Canada dự kiến đưa công dân tại Israel bằng xe buýt ra biên giới Ai Cập. Ở Beirut, chỉ có số lượng hạn chế được bố trí lên máy bay. Chính phủ Canada cũng đang cố gắng sắp xếp các chuyến bay thuê bao (charter) rời UAE khi không phận bắt đầu mở trở lại, theo Ngoại trưởng Anita Anand.

Châu Âu: Anh phối hợp hãng bay, Pháp–Đức–Ý–Séc bắt đầu tổ chức các chuyến rời khu vực
Nỗ lực di tản của châu Âu cũng được đẩy mạnh. Ngoại trưởng Anh cho biết Anh đang làm việc với các hãng hàng không để tăng các phương án di tản. Trong khi đó, Pháp, Đức, Italy và Cộng hòa Czech đã bắt đầu sắp xếp các chuyến bay đưa người rời khỏi khu vực.

Bahrain: Gulf Air đưa hơn 400 hành khách quá cảnh về nước
Hãng hàng không quốc gia Bahrain – Gulf Air – thông báo đã đưa thành công hơn 400 hành khách quá cảnh trở về trong ngày thứ Năm.

Những cuộc đoàn tụ sau nhiều ngày mắc kẹt ở Dubai
Sau nhiều ngày bị kẹt tại Dubai, một số hành khách đầu tiên đã về đến nhà khi các hãng như Emirates và Virgin Atlantic nối lại một số chuyến bay giới hạn từ UAE tới các thành phố như New York, London, Paris và Sydney.

Các nước khác: khuyến cáo “trú ẩn” hoặc rời đi; Nhật đi đường bộ sang Riyadh/Muscat; Ấn Độ, Úc cũng hồi hương
Nhiều quốc gia khuyến cáo công dân “trú ẩn tại chỗ” hoặc rời khỏi khu vực nếu có thể. Nhật Bản cho biết sẽ đưa công dân đang ở Kuwait, Bahrain, Qatar và UAE di chuyển bằng đường bộ tới Riyadh và Muscat – nơi sân bay vẫn hoạt động. Ấn Độ và Australia cũng đã hồi hương được một phần công dân của họ.

IRGC: Eo biển Hormuz chỉ “đóng” với tàu Mỹ–Israel–châu Âu và đồng minh, tàu nào vào sẽ bị đánh
Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố hôm thứ Năm rằng eo biển Hormuz – một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới – chỉ bị “đóng” đối với các tàu thuộc Mỹ, Israel, châu Âu và các đồng minh phương Tây khác. Theo phía Iran, lưu lượng tàu thuyền qua khu vực này đã giảm mạnh kể từ khi chiến tranh nổ ra.

IRGC, theo đài truyền hình nhà nước Iran (IRIB), nhắc lại quan điểm rằng dựa trên “luật pháp và các nghị quyết quốc tế”, trong thời chiến Iran có quyền kiểm soát việc qua lại tại eo biển Hormuz.

IRGC cũng đưa ra cảnh báo cứng rắn: nếu phát hiện các tàu thuộc Mỹ, Israel, châu Âu “và những bên ủng hộ họ”, thì các tàu này “chắc chắn sẽ bị tấn công”.

Theo mô tả, eo biển Hormuz đã rơi vào tình trạng gần như bị “đóng” trên thực tế kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự phối hợp nhằm vào Iran vào ngày thứ Bảy, khiến giá dầu tăng vọt và làm dấy lên lo ngại nguy cơ đảo lộn kinh tế toàn cầu.

Cuộc chiến Mỹ - Israel với Iran đang bước sang giai đoạn ngày càng nguy hiểm hơn, không chỉ vì các đợt không kích và trả đũa liên tiếp, mà còn bởi nó đã bắt đầu kéo theo Nga, các nước vùng Vịnh, châu Âu, thị trường dầu mỏ thế giới, các tuyến hàng hải chiến lược và cả lực lượng gìn giữ hòa bình Liên Hiệp Quốc vào vòng xoáy bất ổn. Trong bức tranh đó, một chi tiết đặc biệt đáng chú ý là cuộc điện đàm giữa Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian, động thái được xem là dấu hiệu cho thấy Moscow không đứng ngoài cuộc và vẫn đang bám rất sát mọi diễn biến của chiến trường Iran.

Putin và Tổng thống Iran điện đàm, Nga phát tín hiệu chưa rời Tehran

Theo hãng thông tấn nhà nước Nga TASS dẫn thông báo từ Điện Kremlin, Tổng thống Vladimir Putin và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đã có cuộc điện đàm trong ngày thứ Sáu, và hai bên “đồng ý sẽ tiếp tục các cuộc tiếp xúc qua nhiều kênh khác nhau”. Đây là thông báo công khai đầu tiên ở cấp nguyên thủ giữa Moscow và Tehran kể từ sau khi Mỹ và Israel mở chiến dịch tấn công Iran, vì vậy ý nghĩa chính trị của nó là rất lớn.

Về mặt câu chữ, thông báo của Điện Kremlin nghe có vẻ ngắn gọn và thận trọng, nhưng trong bối cảnh hiện nay, chỉ riêng việc Nga xác nhận duy trì liên lạc ở cấp tổng thống đã đủ để phát đi một thông điệp mạnh: Moscow không hề cắt khoảng cách với Tehran, trái lại còn muốn khẳng định rằng Iran vẫn là một đối tác chiến lược quan trọng trong bàn cờ khu vực. Điều này càng đáng chú ý hơn khi trong những ngày qua đã xuất hiện các thông tin từ phía Mỹ cho rằng Nga đang hỗ trợ tình báo cho Iran về vị trí và di chuyển của binh sĩ, chiến hạm cũng như máy bay Mỹ trong khu vực. Một số nguồn tin am hiểu báo cáo tình báo Mỹ nói rằng phần lớn dữ liệu Nga chia sẻ cho Iran là ảnh chụp từ hệ thống vệ tinh do thám rất tinh vi của Moscow. Hiện chưa rõ Nga nhận lại điều gì để đổi lấy sự hỗ trợ đó, nhưng nếu thông tin này chính xác, đây sẽ là dấu hiệu đầu tiên cho thấy Nga không chỉ ủng hộ Iran về chính trị mà còn trực tiếp góp phần nâng cao năng lực tác chiến của Tehran.

Chính vì vậy, cuộc gọi Putin - Pezeshkian không đơn giản chỉ là một nghi thức ngoại giao. Nó có thể được hiểu như một lời khẳng định rằng Nga muốn giữ vai trò người chống lưng chiến lược cho Iran, hoặc ít nhất là không để Tehran rơi vào tình thế bị cô lập hoàn toàn trước sức ép quân sự từ Mỹ và Israel. Trong một cuộc chiến mà cán cân hỏa lực hiện giờ đang nghiêng mạnh về Washington và Tel Aviv, việc Moscow duy trì tiếp xúc với cấp lãnh đạo Iran là một tín hiệu mà phương Tây chắc chắn phải theo dõi rất kỹ.

Nga bị cáo buộc cung cấp tình báo cho Iran, chiến trường có nguy cơ quốc tế hóa sâu hơn

Một trong những diễn biến nhạy cảm nhất hiện nay là thông tin từ nhiều nguồn quen thuộc với báo cáo tình báo Mỹ cho rằng Nga đã cung cấp cho Iran thông tin về vị trí và chuyển động của lực lượng Mỹ, bao gồm binh sĩ, tàu chiến và máy bay. Theo các nguồn này, phần tình báo quan trọng mà Nga cung cấp cho Iran là hình ảnh từ mạng lưới vệ tinh do thám trên quỹ đạo của Moscow.

Nếu điều này phản ánh đúng thực tế, nó cho thấy chiến tranh Iran không còn là một cuộc đụng độ đơn thuần giữa Mỹ - Israel với Tehran nữa, mà đã trở thành một nút giao mới của cạnh tranh địa chính trị toàn cầu. Nga không cần đưa quân trực tiếp, không cần bắn một quả tên lửa nào, nhưng chỉ cần mở “ô tình báo” cho Iran cũng đủ làm thay đổi đáng kể khả năng sống sót, cơ động và phản ứng của lực lượng Iran trước các đòn đánh của Mỹ. Một cuộc chiến khi đã dính tới vệ tinh, tình báo chiến lược, vận tải năng lượng, thị trường dầu và cả các căn cứ NATO tại châu Âu thì rất khó còn là xung đột khu vực theo nghĩa hẹp.

Điều đáng nói là đến giờ cả Điện Kremlin lẫn đại sứ quán Nga tại Washington đều chưa đưa ra phản hồi rõ ràng công khai đối với cáo buộc này. Sự im lặng đó càng làm tăng thêm đồn đoán rằng Moscow đang giữ thế mập mờ chiến lược: không muốn công khai đối đầu với Mỹ, nhưng cũng không muốn để Iran bị đánh gục quá nhanh. Trong bàn cờ quyền lực, đôi khi một bức ảnh vệ tinh giá trị hơn cả một sư đoàn thiết giáp.

Trump họp với các tập đoàn quốc phòng, yêu cầu tăng vọt sản lượng vũ khí

Ở chiều ngược lại, Mỹ không che giấu việc đang chuẩn bị cho một cuộc chiến có thể kéo dài và tiêu tốn lượng lớn đạn dược, tên lửa cũng như vũ khí chính xác cao. Tổng thống Donald Trump cho biết sau cuộc gặp với các tập đoàn quốc phòng lớn tại Nhà Trắng, các nhà thầu quốc phòng đã đồng ý “tăng gấp bốn lần sản lượng” đối với một số loại vũ khí mà ông gọi là dòng vũ khí “Exquisite Class”. Ông nói quá trình mở rộng năng lực sản xuất thực tế đã được khởi động từ ba tháng trước, và nhiều nhà máy, dây chuyền vũ khí đã bắt đầu vào guồng. Trong số các công ty tham dự cuộc họp có những tên tuổi lớn như BAE Systems, Boeing, Honeywell Aerospace, L3Harris Missile Solutions, Lockheed Martin, Northrop Grumman và Raytheon. Trump cũng cho biết nhóm này sẽ họp lại sau hai tháng nữa.

Đây là một chỉ dấu rất quan trọng. Khi một chính quyền bắt đầu nói công khai về việc tăng tốc sản xuất vũ khí, điều đó cho thấy họ không còn nhìn cuộc chiến như một chiến dịch “đánh nhanh rút gọn” nữa. Bởi chiến tranh hiện đại không chỉ được quyết định bằng công nghệ hay hỏa lực ban đầu, mà còn bằng năng lực tái sản xuất đạn dược, tên lửa đánh chặn, hệ thống radar, linh kiện điện tử, động cơ nhiên liệu rắn và khả năng duy trì chuỗi cung ứng quốc phòng trong nhiều tuần, nhiều tháng. Chính Reuters trước đó cũng cho biết cuộc họp này nằm trong nỗ lực của chính quyền Trump nhằm buộc các nhà thầu quốc phòng ưu tiên mở rộng sản xuất sau khi các chiến dịch quân sự gần đây khiến kho dự trữ của Mỹ chịu áp lực ngày càng lớn.

Nói cách khác, Washington dường như hiểu rằng nếu cuộc chiến với Iran kéo dài, câu hỏi không chỉ là “ai ném bom mạnh hơn”, mà còn là “ai đủ sức duy trì nhịp độ chiến tranh lâu hơn”. Khi Nhà Trắng phải huy động cả dàn CEO quốc phòng lớn nhất nước Mỹ, đó là lúc nền kinh tế chiến tranh đã thấp thoáng hiện hình.

Mỹ - Tây Ban Nha căng thẳng vì hai căn cứ chiến lược ở Rota và Morón

Không chỉ mặt trận Trung Đông nóng lên, mà quan hệ đồng minh xuyên Đại Tây Dương cũng đang lộ ra các vết nứt rõ ràng. Căng thẳng giữa Mỹ và Tây Ban Nha bùng lên sau khi Thủ tướng Pedro Sánchez từ chối yêu cầu của Washington về việc sử dụng hai căn cứ quân sự trên lãnh thổ Tây Ban Nha trong chiến dịch chống Iran. Sánchez tuyên bố rất dứt khoát rằng lập trường của chính phủ Tây Ban Nha có thể tóm gọn trong bốn chữ: “Không với chiến tranh”. Ông cũng nhắc lại ký ức đắng đót về việc binh sĩ Tây Ban Nha từng tham gia cuộc xâm lược Iraq năm 2003.

Đáp lại, Trump đe dọa đình chỉ thương mại với Tây Ban Nha, cho rằng Madrid “chẳng có gì mà nước Mỹ cần”. Tuy nhiên, bất chấp lời qua tiếng lại, hai nước vốn có lịch sử hợp tác quân sự rất lâu dài. Hải quân Mỹ vận hành từ căn cứ hải quân Rota ở vịnh Cadiz, còn Không quân Mỹ hoạt động từ căn cứ Morón de la Frontera gần Seville. Hai cơ sở này đã giữ vai trò quan trọng trong hàng loạt chiến dịch quân sự của Mỹ, từ Chiến tranh Vùng Vịnh, chiến tranh Nam Tư, Afghanistan, Iraq cho tới nhiều chiến dịch ở Trung Đông trong những năm gần đây. Hiện diện của người Mỹ tại đó cũng không hề nhỏ: khoảng 6.000 người tại Rota, gồm quân nhân, dân sự và gia đình; còn tại Morón có khoảng 550 người Mỹ.

Vấn đề ở đây không chỉ là hai căn cứ. Nó phản ánh một câu hỏi lớn hơn: trong cuộc chiến với Iran, liệu Mỹ còn có thể mặc nhiên coi mọi đồng minh NATO đều sẽ xếp hàng phục vụ mục tiêu tác chiến của Washington hay không? Câu trả lời ngày càng không còn chắc chắn như trước.

UNIFIL trúng tên lửa ở Lebanon, hai lính Ghana nguy kịch

Một diễn biến đặc biệt nghiêm trọng là việc lực lượng gìn giữ hòa bình Liên Hiệp Quốc tại Lebanon cũng đã bị cuốn vào vòng lửa đạn. Quân đội Ghana cho biết hai binh sĩ của họ đang phục vụ trong phái bộ UNIFIL đã bị thương rất nặng sau khi vị trí đóng quân ở miền nam Lebanon trúng hai đợt tấn công bằng tên lửa chỉ trong chưa đầy 10 phút vào tối thứ Sáu. Ngoài hai người bị thương nặng, còn một binh sĩ khác bị chấn thương tâm lý; khu nhà ăn sĩ quan cũng bị trúng đạn và cháy rụi hoàn toàn. Ghana đã gửi khiếu nại chính thức lên trụ sở Liên Hiệp Quốc ở New York.

UNIFIL sau đó xác nhận có ba lính gìn giữ hòa bình bị thương trong căn cứ tại Al Qawzah, tây nam Lebanon. Người bị thương nặng nhất đã được chuyển đến bệnh viện ở Beirut, còn hai người kia được điều trị tại cơ sở y tế của UNIFIL. Phái bộ này cho biết sẽ mở điều tra về hoàn cảnh vụ việc, đồng thời nhấn mạnh rằng bất kỳ cuộc tấn công nào nhằm vào lính gìn giữ hòa bình của UNIFIL đều là vi phạm nghiêm trọng luật nhân đạo quốc tế và Nghị quyết 1701 của Hội đồng Bảo an, thậm chí có thể cấu thành tội ác chiến tranh.

Chi tiết đáng sợ nằm ở chỗ không bên nào lập tức nhận trách nhiệm. Ghana chỉ nói đây là hậu quả của các cuộc giao tranh đang diễn ra giữa quân đội Israel và Hezbollah. Nhưng dù tên lửa đến từ bên nào, việc lực lượng LHQ bị thương giữa chiến tuyến cho thấy Lebanon đang tiến rất nhanh tới trạng thái hỗn loạn khó kiểm soát. Một khi cả lính mũ nồi xanh cũng không còn vùng an toàn, thì dân thường lại càng mong manh như lá giữa gió lốc.

Israel đánh hơn 500 mục tiêu tại Lebanon, Beirut và miền Nam rung chuyển

Cuộc chiến đã lan mạnh sang Lebanon. Quân đội Israel nói họ đã tiến hành hơn 500 đòn đánh tại Lebanon kể từ khi chiến tranh bùng nổ, trong đó có các đợt không kích nhắm vào khu Dahieh ở nam Beirut, nơi Israel coi là thành trì của Hezbollah. Theo tuyên bố của Israel, các mục tiêu bị đánh bao gồm trung tâm chỉ huy của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, các trung tâm điều hành của hải quân Hezbollah, đơn vị tài chính, hội đồng tác chiến, kho vũ khí, bệ phóng tên lửa và nhiều cơ sở khác. Israel nói đã thực hiện hơn 500 vụ tấn công tại Lebanon, còn các cơ quan Lebanon cho biết ít nhất 217 người đã thiệt mạng và 798 người bị thương.

Không chỉ thương vong tăng cao, làn sóng di tản cũng bùng nổ. Israel yêu cầu cư dân sống ở phía nam sông Litani phải rời đi, đồng thời phát cảnh báo sơ tán tại nhiều khu vực lớn của Beirut. Chính quyền Lebanon cho biết đã có hơn 109.000 người phải vào các nơi trú ẩn tập trung. Trong khi đó, Hội đồng Tị nạn Na Uy ước tính con số người phải rời nhà có thể lên đến gần nửa triệu, bởi theo kinh nghiệm ở Lebanon chỉ khoảng 20 - 25% người di tản vào ở trong các khu trú ẩn chính thức của chính phủ, số còn lại tự tìm chỗ nương náu với người thân hoặc cộng đồng.

Ở một vùng đất vốn đã mệt mỏi vì khủng hoảng kinh tế, chính trị và những vết thương từ các cuộc chiến trước, nay lại thêm mưa bom bão đạn. Người Lebanon đang một lần nữa bị đẩy vào cảnh “trên trời bom rơi, dưới đất người chạy”, mà chưa ai dám nói khi nào mới là điểm dừng.

Iran mở rộng phản công sang Iraq Kurdistan, cảnh báo người Kurd và lực lượng đối lập

Bên cạnh Lebanon, miền bắc Iraq cũng trở thành một trận địa mới. Một căn cứ của nhóm vũ trang người Kurd PAK gần Erbil đã bị tấn công bằng hai drone và hai tên lửa, khiến bốn thành viên lực lượng an ninh bị thương. Đại diện nhóm này nói không thể xác nhận chắc chắn đòn đánh xuất phát từ đâu, nhưng thừa nhận rằng các vụ tên lửa thường đến từ bên trong Iran, còn drone đôi khi được phóng bởi các phe thân Iran trên đất Iraq.

Trước đó, Iran đã cảnh báo vùng Kurdistan của Iraq rằng nếu bất kỳ nhóm người Kurd gốc Iran nào dùng lãnh thổ này để xâm nhập vào Iran, thì toàn bộ cơ sở của khu vực Kurdistan sẽ bị nhắm làm mục tiêu. Theo truyền thông nhà nước Iran, hội đồng quốc phòng nước này còn tuyên bố chỉ mới nhắm tới các căn cứ của Mỹ, Israel và các nhóm ly khai trong khu vực, đồng thời đe dọa sẽ chấm dứt sự hỗ trợ từng dành cho Kurdistan Iraq trong những thời điểm khó khăn như khi bị IS tấn công.

Diễn biến này đặc biệt nguy hiểm bởi nó cho thấy Tehran không còn chỉ đối đầu trực tiếp với Mỹ và Israel, mà đang mở mặt trận ngăn chặn nguy cơ nổi dậy nội địa và chống các nhóm sắc tộc đối lập ở vành đai biên giới. Khi chiến tranh vượt ra khỏi biên giới quốc gia và lan vào các không gian dân tộc, giáo phái, ủy nhiệm, thì khả năng kiểm soát leo thang sẽ càng khó hơn rất nhiều.

Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc cảnh báo chiến tranh có thể vượt khỏi tầm kiểm soát

Giữa lúc chiến sự dồn dập, Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc António Guterres đã lên tiếng kêu gọi “những cuộc đàm phán ngoại giao nghiêm túc”, đồng thời cảnh báo rằng tình hình hiện nay “có thể vượt khỏi tầm kiểm soát của bất kỳ ai”. Ông nhấn mạnh rằng các cuộc tấn công phi pháp trong khu vực Trung Đông và cả bên ngoài khu vực đang gây đau khổ khủng khiếp cho dân thường, đồng thời tạo ra rủi ro nghiêm trọng cho kinh tế toàn cầu, đặc biệt là đối với những người dễ bị tổn thương nhất.

Lời cảnh báo ấy không hề mang tính xã giao. Nó phản ánh đúng thực tế rằng đây không còn là một cuộc đọ sức chỉ tính bằng số lượng căn cứ bị phá hủy hay số thủ lĩnh bị tiêu diệt. Cái đáng sợ hơn là hiệu ứng dây chuyền: dân thường chết chóc, làn sóng tị nạn tăng lên, giá dầu dựng đứng, vận tải biển tắc nghẽn, hàng không bị gián đoạn, kinh tế châu Âu bị đe dọa, còn các nước vùng Vịnh thì đứng trước nguy cơ vừa bị kéo vào chiến tranh vừa bị bóp nghẹt bởi chính cơn sốt năng lượng.

Khủng hoảng năng lượng toàn cầu: dầu vượt 91 USD, Hormuz trở thành nút thắt sinh tử

Một trong những hệ quả rõ nhất của cuộc chiến là cú sốc năng lượng. Giá dầu Mỹ đã vọt lên trên 91 USD/thùng trong phiên giao dịch trong ngày, mức cao nhất kể từ tháng 10/2023, sau khi tăng thêm khoảng 12% trong ngày. Brent, giá dầu chuẩn quốc tế, cũng lên quanh 92,50 USD/thùng. Chỉ trong tuần này, dầu Mỹ đã tăng khoảng 36%, và tính từ đầu năm đến nay đã tăng khoảng 50%. Các chuyên gia năng lượng cảnh báo nếu eo biển Hormuz không sớm mở lại an toàn cho tàu chở dầu, giá dầu hoàn toàn có thể vượt mốc 100 USD, thậm chí tiến tới mức 150 USD/thùng trong vài tuần tới.

Hormuz là yết hầu của năng lượng toàn cầu, nơi trung chuyển khoảng 20% lượng dầu thô thế giới. Khi tuyến vận tải này gần như bị đóng băng trên thực tế, cả chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu bị bóp nghẹt. Các tàu chở dầu ngại đi qua vì sợ drone và tên lửa Iran; hai hãng vận tải biển lớn là Maersk và Hapag-Lloyd đã dừng nhận một số tuyến hàng liên quan đến vùng Vịnh; còn các bồn chứa dầu trong khu vực vùng Vịnh thì đang đầy dần lên vì xuất khẩu đình trệ. Các nhà phân tích của Rystad Energy cảnh báo Saudi Arabia, vốn lâu nay được coi là “tấm đệm sốc” của dầu mỏ vùng Vịnh, có thể phải giảm sản lượng trong vòng một tuần nếu tình hình kéo dài. J.P. Morgan cũng ước tính cứ mỗi khi sản lượng giảm 1 triệu thùng/ngày, giá dầu chuẩn có thể tăng thêm khoảng 4 USD.

QatarEnergy đã phải ngừng sản xuất LNG tại Ras Laffan sau một cuộc tấn công của Iran, và Bộ trưởng Năng lượng Qatar Saad al-Kaabi nói với Financial Times rằng nếu thương thuyền vẫn không thể đi qua Hormuz, giá dầu có thể chạm 150 USD/thùng trong hai đến ba tuần. Ông cũng cho biết ngay cả khi chiến tranh chấm dứt lập tức, Qatar cũng cần “từ vài tuần tới vài tháng” để đưa hoạt động LNG trở lại bình thường. Qatar hiện chiếm khoảng 20% xuất khẩu LNG toàn cầu, nên bất kỳ gián đoạn nào ở đây cũng lập tức dội sóng sang châu Âu và châu Á.

Nhìn rộng ra, điều này giải thích vì sao cuộc chiến Iran không chỉ là chuyện bom đạn. Nó là câu chuyện của xăng xe, lạm phát, hóa đơn điện, giá hàng hóa, chuỗi logistic và cả tâm lý hoảng loạn của thị trường tài chính.

Giá xăng Mỹ tăng cao nhất trong cả hai nhiệm kỳ Trump

Tại Mỹ, giá xăng bán lẻ bình quân toàn quốc theo số liệu AAA đã lên 3,32 USD/gallon, cao nhất trong cả hai nhiệm kỳ của Donald Trump. Mức này vượt cả đỉnh 3,27 USD/gallon từng ghi nhận ngày 4/4/2025. Một số nhà phân tích dự báo nếu chiến tranh không hạ nhiệt và Hormuz chưa được khai thông, giá xăng bình quân có thể sớm lên 3,50 USD/gallon đầu tuần tới, rồi tiến tới 3,90 USD/gallon trong tuần sau.

Trump cố gắng trấn an dư luận, nói rằng giá xăng chỉ tăng trong “ngắn hạn”, sẽ “giảm rất nhanh”, và ông đã “tìm ra cách xử lý” vấn đề Hormuz. Nhưng ngay cả trong bộ máy của ông cũng lộ ra sự lo ngại thật sự. Một quan chức cấp cao thừa nhận chưa có thời gian biểu cụ thể cho kế hoạch hộ tống tàu qua eo biển Hormuz, vì hiện tại quân đội Mỹ vẫn phải tập trung triệt hạ năng lực tấn công của Iran trước đã. Chính quyền cũng đang tính thêm nhiều biện pháp ngắn hạn để giải phóng nguồn cung toàn cầu. Nói cách khác, Nhà Trắng có thể nói cứng với truyền thông, nhưng thị trường thì không chờ đợi lời trấn an.

Mỹ tổ chức các chuyến bay đưa công dân rời Trung Đông, hàng chục phần trăm từ chối đi

Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết nhiều chuyến bay thuê bao đã đưa “hàng trăm” công dân Mỹ từ Trung Đông trở về, với các chuyến tiếp theo sẽ tiếp tục được tổ chức trong những ngày tới nếu điều kiện an ninh cho phép. Một quan chức nói lực lượng đặc nhiệm của Bộ Ngoại giao đã trực tiếp hỗ trợ gần 13.000 công dân Mỹ ở nước ngoài bằng tư vấn an ninh và hỗ trợ đi lại. Các chuyến bay được bố trí từ Israel, Qatar, Saudi Arabia và UAE. Tuy nhiên, cũng có tới 30 - 40% công dân Mỹ từ chối lên chuyến bay do Bộ Ngoại giao thu xếp, phần vì đã tự rời khu vực, phần vì chọn phương án di chuyển khác.

Chi tiết này cho thấy chiến tranh đã đi đến mức buộc Washington phải tổ chức sơ tán công dân trên quy mô đáng kể, nhưng đồng thời mạng lưới giao thông thương mại vẫn chưa tê liệt hoàn toàn. Nói cách khác, khu vực đang ở trạng thái rất bất ổn, nhưng chưa phải đóng sập mọi cánh cửa.

Anh tăng cường hiện diện quân sự tại Cyprus và Qatar

Vương quốc Anh cũng đang tăng hiện diện quân sự để phòng thủ chứ không chính thức tham gia tấn công Iran. Bộ Quốc phòng Anh cho biết các trực thăng có năng lực chống drone đã bắt đầu tới Cyprus. Sau vụ một căn cứ quân sự ở Cyprus bị tấn công, Thủ tướng Keir Starmer đã tuyên bố điều tàu chiến HMS Dragon và trực thăng Wildcat đến khu vực. Đồng thời, bốn chiến đấu cơ Typhoon bổ sung cũng dự kiến tới Qatar trong đêm. Bộ Quốc phòng Anh nói các máy bay của nước này đã tiến hành tuần tra phòng thủ trên không phận Qatar, Jordan và Đông Địa Trung Hải. Starmer nhiều lần khẳng định Anh sẽ không tham gia cùng Mỹ và Israel trong các hoạt động tấn công nhằm vào Iran.

Điều đó cho thấy ngay cả những đồng minh gần gũi nhất của Washington cũng đang chọn lối đi rất thận trọng: bảo vệ căn cứ, bảo vệ công dân, bảo vệ hạ tầng chiến lược, nhưng không muốn chính thức dấn sâu vào một cuộc chiến chưa nhìn thấy lối ra.

Các nước châu Âu muốn ngoại giao, nhưng vẫn phối hợp quân sự chặt chẽ

Lãnh đạo Anh, Pháp, Đức và Italy đã điện đàm, nhấn mạnh rằng họ “gắn bó chặt chẽ với con đường ngoại giao”, đồng thời cho rằng cần duy trì “ngoại giao tích cực và phối hợp quân sự chặt chẽ” trong những giờ và những ngày tới. Thủ tướng Đức Friedrich Merz cảnh báo sự sụp đổ của nhà nước Iran hoặc các cuộc chiến ủy nhiệm trên đất Iran có thể gây hậu quả sâu rộng đối với châu Âu, từ an ninh, nguồn cung năng lượng cho tới di cư. Ông cũng nói về lâu dài, trừng phạt có thể được dỡ bỏ và viện trợ có thể được cung cấp, nhưng chỉ khi Iran chấm dứt chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo, đồng thời duy trì trật tự công cộng và kinh tế.

Nói cách khác, châu Âu đang đứng giữa hai nỗi lo: một bên là không muốn Iran thắng thế hay thoát hoàn toàn khỏi kiềm chế, bên kia là sợ một cuộc sụp đổ hỗn loạn của Iran sẽ ném thêm một cơn địa chấn di cư, khủng bố, năng lượng và bất ổn vào chính lục địa già.

Các nước vùng Vịnh nói không muốn chiến tranh, nhưng đang bị kéo dần vào cuộc

Trong những ngày qua, nhiều tiếng nói từ vùng Vịnh lặp lại một thông điệp chung: “Đây không phải cuộc chiến của chúng tôi.” Tuy nhiên, thực tế lại cho thấy họ ngày càng bị kéo gần hơn tới vòng xoáy xung đột. Saudi Arabia, UAE, Qatar, Bahrain, Kuwait đều đã phải đối mặt với tên lửa, drone hoặc mảnh vỡ đánh chặn rơi xuống lãnh thổ của mình. Các tuyên bố chính thức của họ nhấn mạnh rằng họ không cho Mỹ sử dụng không phận hay lãnh thổ để tấn công Iran, nhưng đồng thời cũng khẳng định có quyền đáp trả nếu tiếp tục bị tấn công.

Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth tuyên bố các đồng minh Arab vùng Vịnh nay đã sẵn sàng đóng vai trò “tấn công hơn”, kể cả cho Mỹ thêm quyền sử dụng căn cứ và không phận. Nhưng cho tới nay, phía các nước vùng Vịnh chưa công khai xác nhận họ đã đổi hẳn lập trường. UAE trước đó còn nói rõ rằng nước này chưa quyết định thay đổi thế phòng thủ. Chính sự nhập nhằng ấy phản ánh nỗi khó của các chế độ Arab: họ sợ Iran, cần lá chắn Mỹ, nhưng cũng không muốn bị dân chúng xem là đứng về phía Israel để đánh một quốc gia Hồi giáo khác.

Đúng như một nguồn tin khu vực nói họ đang bị kẹt giữa những “chương trình nghị sự tận thế” của Israel và Iran. Một bên không muốn bỏ cơ hội đánh gục Hezbollah và làm suy sụp Iran; bên kia muốn chứng minh rằng nếu bị ép vào chân tường, họ có thể đốt cháy cả khu vực.

Tehran vẫn cố chứng minh họ chưa gục ngã

Dù bị không kích mạnh, chính quyền Iran vẫn đang nỗ lực thể hiện rằng bộ máy nhà nước chưa sụp. Hàng ngàn người ủng hộ chế độ đã tập trung tại Tehran sau lễ cầu nguyện thứ Sáu để bày tỏ phẫn nộ với chiến dịch ném bom Mỹ - Israel và tưởng niệm lãnh tụ tối cao quá cố Ali Khamenei. Dĩ nhiên, như CNN lưu ý, đây chỉ là một lát cắt nhỏ của xã hội Iran, bởi thành phần đi lễ và xuống đường thường là những người bảo thủ, ủng hộ chính quyền. Nhưng sự hiện diện đông đảo ấy vẫn mang giá trị biểu tượng: chế độ còn khả năng huy động quần chúng, còn khả năng trình diễn tính chính danh, và chưa hề tan rã như những lời lạc quan từ phía đối thủ.

Cùng lúc đó, các phóng viên có mặt tại Tehran nói họ chứng kiến những đợt không kích dữ dội ngay trước rạng sáng, thấy các cột khói đen bốc lên từ nhiều nơi trong thành phố, nhưng cũng không ghi nhận dấu hiệu hoảng loạn toàn diện: cửa hàng vẫn mở, hàng hóa còn đủ, xăng chưa xuất hiện cảnh xếp hàng kéo dài. Điều này nói lên một thực tế phức tạp: Iran đang trúng đòn rất nặng, song chưa rơi vào trạng thái tan vỡ tức thời.

Khủng hoảng nhân đạo đang hình thành từ Tehran tới Beirut

UNHCR cảnh báo một cuộc khủng hoảng nhân đạo “đáng lo ngại” đang xuất hiện trên toàn Trung Đông. Cơ quan này cho biết giới chức Iran ước tính hơn 100.000 người có thể đã rời Tehran chỉ trong hai ngày đầu của chiến tranh, và đó có thể còn là con số thấp hơn thực tế. Ở Lebanon, hàng chục nghìn người đang phải đi sơ tán, với khoảng 96.000 người ở trong hơn 440 nơi trú ẩn tập thể theo ước tính của UNHCR. Cơ quan này cũng đặc biệt lo ngại cho khoảng 1,65 triệu người tị nạn Afghanistan còn ở Iran, cũng như hàng chục nghìn người Syria đang từ Lebanon quay trở lại Syria trong tình cảnh không có nơi nào thực sự an toàn. UNHCR nói họ đã coi đây là một tình trạng khẩn cấp nhân đạo lớn và đang tăng cường ứng phó, nhưng cần sự hỗ trợ toàn cầu.

Trong chiến tranh, có những con số tưởng chừng khô lạnh nhưng lại là tiếng thở dài dài nhất. Một trăm ngàn người rời Tehran. Gần nửa triệu người Lebanon có thể phải bỏ nhà. Hàng triệu người tị nạn và lao động xa xứ không biết mai đi đâu, về đâu. Đó mới chính là cái giá kéo dài nhất của bom đạn.

Bức tranh tổng thể: chiến tranh đã vượt khỏi khuôn khổ một cuộc không kích giới hạn

Khi ghép tất cả các mảnh lại với nhau, có thể thấy cuộc chiến hiện nay đã vượt xa khuôn khổ của một chiến dịch không kích trừng phạt đơn thuần. Nga bắt đầu được nhắc tới như một nguồn hỗ trợ tình báo cho Iran. Mỹ phải tăng tốc công nghiệp quốc phòng. Israel mở rộng đòn đánh sang Lebanon với cường độ lớn. Lực lượng LHQ bị thương. Vùng Kurdistan Iraq bị oanh kích. Tây Ban Nha công khai chống Mỹ về việc dùng căn cứ. Anh tăng hiện diện phòng thủ. Châu Âu vừa muốn giữ ngoại giao vừa phải chuẩn bị cho hệ lụy an ninh, năng lượng và di cư. Các nước vùng Vịnh thì nói không muốn chiến tranh nhưng lại đang hứng tên lửa và phải tính chuyện tự vệ. Trong khi đó, giá dầu, giá xăng và chuỗi vận tải biển toàn cầu đều rung chuyển.

Theo như có một phát biểu của Ngoại trưởng Marco Rubio gần đây dường như cho thấy Washington không phải là bên dẫn dắt cuộc chiến, mà đang hành động theo bước đi của Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu - làm dấy lên nghi vấn về tính độc lập trong chính sách đối ngoại của Mỹ. Sau khi có thông điệp của chính quyền Tổng thống Donald Trump về vai trò của Mỹ trong cuộc chiến Iran đang trở nên khó hiểu và đáng lo ngại. Nhưng tình hình càng trở nên rối rắm hơn khi Ngoại trưởng Marco Rubio dường như vô tình làm lộ một chi tiết nhạy cảm.

Theo Livemint, đã đủ tệ khi Tổng thống Donald Trump chưa thể giải thích rõ ràng vì sao Mỹ phải tấn công Iran một lần nữa – và vì sao lại là lúc này. Nhưng tình hình càng trở nên rối rắm hơn khi Ngoại trưởng Marco Rubio dường như vô tình làm lộ một chi tiết nhạy cảm: có vẻ như Tổng thống Mỹ không phải là người dẫn dắt, mà đang hành động theo diễn biến do bên khác khởi xướng.

Điều đáng chú ý hơn, theo phát biểu của ông Rubio, Mỹ dường như đang phản ứng trước hành động của Israel. Nếu cách diễn giải này là đúng, thông điệp “Nước Mỹ trên hết” – khẩu hiệu quen thuộc trong chính sách đối ngoại của ông Trump – bỗng bị đảo ngược thành một điều gây tranh cãi: “Mỹ đứng sau, Israel đứng trước”, Livemint bình luận.

Phát biểu ban đầu của Rubio như sau: “Chúng tôi biết Israel sẽ có hành động. Chúng tôi biết điều đó sẽ dẫn đến các cuộc tấn công nhằm vào lực lượng Mỹ. Và chúng tôi cũng biết rằng nếu không ra tay trước khi những cuộc tấn công đó xảy ra, chúng tôi sẽ phải chịu tổn thất lớn hơn”.

Theo lời ông Rubio, “mối đe dọa cận kề” mà Mỹ phải đối mặt không phải là một cuộc tấn công bất ngờ từ Iran, bởi tình báo Mỹ không dự đoán điều đó. Thay vào đó, nguy cơ xuất phát từ việc Israel có thể tấn công Iran, và Tehran chắc chắn sẽ trả đũa.

Nếu theo logic này, người quyết định thời điểm chiến tranh – ít nhất trong giai đoạn đầu – có vẻ là Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, trong khi Mỹ chỉ đóng vai trò phản ứng. Điều đó tạo ra hình ảnh không mấy tích cực về vai trò lãnh đạo của Washington.

Thượng nghị sĩ độc lập Angus King đã đặt câu hỏi gay gắt trong một phiên điều trần tại Quốc hội: “Liệu chúng ta đã trao quyết định quan trọng nhất của một quốc gia – quyết định bước vào chiến tranh – cho một quốc gia khác phải không?”.

Theo ông King, phát biểu của ông Rubio hàm ý một điều đáng kinh ngạc: Mỹ có thể bị kéo vào chiến tranh bởi quyết định của lãnh đạo một quốc gia khác.

Không ngạc nhiên khi cách diễn giải này khiến Tổng thống Trump khó chịu. Ông phản bác trước báo giới rằng: “Tôi mới là người thúc ép Israel phải hành động”.

Trong khi đó, ông Rubio dường như nhanh chóng nhận ra phát biểu của mình gây ra rắc rối. Ông đã lập tức giải thích lại, cho rằng lời nói của mình đã bị hiểu sai và khẳng định rằng những gì ông muốn nói hoàn toàn phù hợp với quan điểm của Tổng thống.

Tuy nhiên, thiệt hại về mặt hình ảnh đã xảy ra.

Với cử tri Cộng hòa – đặc biệt là những người ủng hộ phong trào MAGA – cuộc chiến mới ở Trung Đông vốn đã gây nhiều tranh cãi. Một bộ phận trong phong trào này ngày càng mệt mỏi với các “cuộc chiến bất tận” ở nước ngoài và không còn ủng hộ Israel một cách tuyệt đối như trước.

Một số nhóm theo chủ nghĩa dân tộc Cơ đốc thậm chí có quan điểm hoài nghi hoặc phản đối Israel, cho rằng Mỹ nên giảm hoặc chấm dứt mối liên hệ chiến lược chặt chẽ với quốc gia Trung Đông này. Vì vậy, phát biểu của Rubio có thể trở thành bằng chứng cho lập luận của họ.

Sự việc cũng phơi bày một mâu thuẫn lớn trong cách chính quyền Trump nhìn nhận các liên minh. Israel hiện được coi là “đồng minh kiểu mẫu” nhờ sức mạnh quân sự và sự sẵn sàng hành động. Trong khi đó, nhiều đồng minh châu Âu và châu Á từ lâu bị ông Trump chỉ trích là “ăn theo” sức mạnh của Mỹ.

Tuy nhiên, ngay cả những liên minh “kiểu mẫu” cũng tiềm ẩn rủi ro. Trong quan hệ quốc tế, điều này được gọi là “rủi ro đạo đức”: các đồng minh nhỏ hơn có thể sẵn sàng chấp nhận rủi ro lớn hơn nếu tin rằng Mỹ sẽ luôn đứng sau bảo vệ họ.

Hãy thử tưởng tượng một kịch bản khác: nếu đồng minh đó không phải Israel mà là Ba Lan – quốc gia luôn lo ngại Nga – hoặc Hàn Quốc, nơi phải đối mặt với mối đe dọa hạt nhân từ Triều Tiên. Liệu Mỹ có sẵn sàng bước vào chiến tranh với Nga hoặc Triều Tiên nếu những nước này tiến hành một cuộc tấn công phủ đầu?

Những tín hiệu lẫn lộn từ Nhà Trắng về cuộc chiến Iran đã gửi đi nhiều thông điệp đáng lo ngại.

Khi mở màn chiến dịch quân sự, chính quyền Trump bị chỉ trích là bỏ qua luật pháp quốc tế cũng như Hiến pháp Mỹ – vốn trao quyền phát động chiến tranh cho Quốc hội. Chính phủ cũng chưa đưa ra được một lập luận rõ ràng và thuyết phục với công chúng về việc vì sao cuộc chiến này là cần thiết.

Trong khi đó, nguồn lực quân sự đang bị tiêu hao ở Trung Đông – nơi có thể không phải là chiến trường quan trọng nhất trong các cuộc cạnh tranh toàn cầu.

Và trong toàn bộ bức tranh hỗn loạn ấy, một khả năng đáng sợ đã được Thượng nghị sĩ Angus King nhắc tới: có thể Ngoại trưởng Rubio đã vô tình nói ra sự thật, Livemint bình luận.

Cuộc chiến Mỹ - Israel tấn công Iran và đòn trả đũa lan rộng của Tehran giờ đây không còn chỉ là chuyện tên lửa, máy bay ném bom hay những tính toán địa chính trị trên bàn cờ lớn. Nó đã biến thành một cơn địa chấn đối với đời sống thường dân, đặc biệt là hàng chục nghìn, thậm chí hàng trăm nghìn hành khách bị mắc kẹt giữa mạng lưới hàng không Trung Đông. Những phi trường từng sáng rực, nhộn nhịp bậc nhất thế giới như Dubai, Abu Dhabi, Doha, Riyadh hay Muscat nay trở thành các điểm trung chuyển của sự chờ đợi, lo âu và chạy đua với thời gian để thoát khỏi vùng chiến sự. Từ những gia đình có con nhỏ, sinh viên, giáo viên, lao động kỹ thuật, cho tới các đoàn làm phim quốc tế, tất cả đều bị cuốn vào một thực tế mới: chỉ cần một đợt báo động tên lửa, một vùng trời đóng lại, hay một chuyến bay buộc quay đầu giữa không trung, là cả hành trình về nhà lập tức hóa thành mê cung.

Riyadh trở thành “cửa thoát hiểm” bất đắc dĩ của nhiều người mắc kẹt

Tại sân bay quốc tế King Khalid ở Riyadh, nhiều cảnh đời mắc kẹt đã hiện ra rất rõ. Một cặp đôi trẻ người châu Âu trên đường từ Thái Lan về Tây Ban Nha đã bị kẹt lại ở Doha trong lúc quá cảnh. Hành lý của họ vẫn còn nằm trên một chiếc máy bay đậu ngoài đường băng tại Qatar, còn bản thân họ thì quyết định không thể ngồi chờ may rủi. Hai người đã lái xe suốt khoảng 8 giờ từ Doha sang Riyadh, chỉ với hy vọng tìm được một chuyến bay đi Istanbul, rồi từ đó lần tiếp về châu Âu. Họ nói rằng tới được Riyadh đã là “gần nhà hơn một bước”, một câu nói nghe rất ngắn nhưng gói trong đó là đủ đầy mệt mỏi, bất an và cả cảm giác buộc phải tự cứu mình giữa khủng hoảng.

Cũng tại Riyadh, khoảng 300 lao động của ngành điện ảnh quốc tế đứng chờ chuyến charter đi Istanbul. Phần lớn là người New Zealand, Australia và Hungary, làm các công việc hậu trường như kỹ thuật, thiết kế bối cảnh, phục trang. Họ đang tham gia một dự án dài hạn bên ngoài Riyadh, với mục tiêu góp phần xây dựng ngành công nghiệp điện ảnh Saudi Arabia. Nhưng chiến tranh bùng lên đã khiến dự án phải tạm dừng, công việc bị treo lơ lửng, còn các chuyên gia nước ngoài thì đành thu xếp rời đi. Những con người vốn sang Trung Đông để làm nghề, kiếm sống, xây dựng tương lai, cuối cùng lại phải chen chân ở sân bay như những người tị nạn tạm thời của một cuộc chiến không phải do họ gây ra.

Điều đáng nói là Riyadh, trong hoàn cảnh này, không chỉ là thủ đô của Saudi Arabia mà còn trở thành một “điểm nối sinh tồn” cho những ai không thể thoát ra trực tiếp từ UAE, Qatar hay Kuwait. Có người kể đã check-in xong chuyến bay đi Đức hoặc Anh, rồi lại bị gọi ra lấy hành lý vì chuyến bị dời. Có người đã lái xe 13 tiếng đồng hồ sau khi rời Kuwait, chờ rất lâu ở cửa khẩu, để rồi khi tới được Riyadh vẫn phải tiếp tục ngồi trong nhà ga, không biết bao giờ mới thực sự cất cánh. Có phụ nữ đi London nói rằng chuyến bay của mình trễ tới 16 tiếng, “đã gần thoát rồi mà giờ lại không biết ra sao”. Trong chiến tranh, đôi khi điều làm con người kiệt sức nhất không chỉ là hiểm nguy, mà là cảm giác ở rất gần lối ra nhưng chưa thể bước qua cánh cửa cuối cùng. Theo Reuters, một chuyến bay của Lufthansa tới Riyadh hôm 6/3 còn phải chuyển hướng sang Cairo vì tình hình an ninh khu vực, cho thấy ngay cả các điểm được xem là “cửa thoát” cũng không thực sự an toàn tuyệt đối.

Khủng hoảng hàng không lan rộng: hàng nghìn chuyến bay bị xóa, các trung tâm trung chuyển lớn gần như tê liệt

Quy mô của cuộc hỗn loạn này không hề nhỏ. AP cho biết sau các đợt tấn công của Mỹ - Israel vào Iran và phản ứng quân sự của Tehran, hàng loạt quốc gia như Iran, Israel, Qatar, Syria, Iraq, Kuwait, Bahrain và UAE đã đóng toàn bộ hoặc một phần vùng trời, gây ra làn sóng hủy chuyến trên diện rộng. Reuters cho biết tại 7 sân bay lớn, trong đó có Dubai, Doha và Abu Dhabi, đã có khoảng 21.300 chuyến bay bị hủy kể từ khi xung đột bùng lên; trong khi các thống kê khác được truyền thông dẫn lại cho thấy hơn 11.000 chuyến bay rời các sân bay lớn ở 10 quốc gia trong khu vực đã bị hủy từ đầu cuộc chiến. Nói cách khác, đây là một trong những cú sốc hàng không nghiêm trọng nhất kể từ thời đại dịch, bởi Trung Đông vốn là ngã tư chiến lược của các đường bay nối châu Âu, châu Á, châu Phi và châu Đại Dương.

Reuters cũng cho biết tới ngày 6/3, các hãng vùng Vịnh như Emirates và Etihad mới chỉ có thể khôi phục lịch bay rất hạn chế, còn sân bay Dubai chỉ hoạt động khoảng 25% công suất bình thường. Một chuyến bay hồi hương của Air France rời UAE tối 5/3 đã buộc phải quay đầu vì có “hỏa lực tên lửa trong khu vực”. Điều đó cho thấy vấn đề không chỉ là chuyện có máy bay hay không, mà là bầu trời thay đổi theo từng giờ; một hành lang an toàn vừa mở ra buổi sáng có thể đóng lại buổi chiều. Cái khó của ngành hàng không trong thời chiến là lịch bay giờ không còn do thương mại quyết định, mà do radar, cảnh báo phòng không và các đánh giá rủi ro quân sự chi phối.

Các nước tăng tốc hồi hương công dân: ai xoay xở nhanh thì công dân đỡ khổ hơn

Một điểm rất đáng chú ý là từ ngày 4 đến 6/3, các chính phủ đã đồng loạt chuyển từ trạng thái theo dõi sang trạng thái hồi hương khẩn cấp. Nói cách khác, không còn ai dám coi đây chỉ là một đợt gián đoạn hàng không ngắn hạn nữa. Các nước bắt đầu tổ chức charter flight, huy động máy bay quân sự, mở đường bộ qua biên giới, dựng đội ngũ lãnh sự ở các điểm nghẽn và phối hợp với những quốc gia còn duy trì được “hành lang bay an toàn”.

Anh: charter từ Oman, thương mại từ UAE, nhưng mọi thứ vẫn rất chật vật

Nỗ lực của Anh là một ví dụ khá rõ. Reuters cho biết chuyến bay hồi hương đầu tiên do chính phủ Anh tổ chức từ Oman đã hạ cánh xuống sân bay Stansted ở London sáng 6/3, sau khi bị dời lịch vì các vấn đề vận hành. Thủ tướng Keir Starmer nói hơn 4.000 người đã trở lại Vương quốc Anh trên các chuyến bay thương mại từ UAE, và thêm các chuyến charter đang được thu xếp cho những ngày tới. Điều này cho thấy London đang áp dụng chiến lược hai mũi: tận dụng thương mại ở nơi còn bay được, đồng thời tổ chức charter ở các điểm an toàn hơn như Oman. Nhưng thực tế tại hiện trường vẫn rất lộn xộn: người dân chen chúc, chờ đợi trong bất định, có những gia đình phải trú trong bãi đỗ xe khách sạn trước khi tìm được đường ra khỏi vùng nguy hiểm.

Liên minh châu Âu: phối hợp qua cơ chế dân sự, từng chuyến bay một

Ủy ban châu Âu thông báo đã phối hợp 6 chuyến bay hồi hương dưới Cơ chế Bảo vệ Dân sự EU, đưa công dân châu Âu về Bulgaria, Italy, Austria và Slovakia. Reuters cho biết ít nhất 10 nước thành viên đã kích hoạt cơ chế này, trong đó có Bỉ, Czech, Pháp, Cyprus, Luxembourg và Romania. Mô hình của EU cho thấy lợi thế của việc hành động theo khối: khi một quốc gia khó tự triển khai thì có thể dựa vào mạng lưới điều phối chung, chia sẻ ghế trên máy bay và hỗ trợ lãnh sự chéo. Trong bối cảnh vùng trời đóng mở liên tục, cách làm “nhiều nước cùng góp sức” rõ ràng hiệu quả hơn việc từng nước tự xoay sở một mình.

Mỹ: đưa được nhiều người về, nhưng vẫn bị chỉ trích vì phản ứng chậm và thiếu kế hoạch

Với Mỹ, tình hình có phần trái chiều. Một mặt, Bộ Ngoại giao Mỹ nói khoảng 20.000 công dân Mỹ đã trở về nước kể từ khi chiến tranh bắt đầu, trong đó 10.000 người được lực lượng đặc nhiệm của bộ trực tiếp hỗ trợ. Reuters cũng cho biết Mỹ đã bắt đầu hỗ trợ charter flight cho công dân mắc kẹt, sau khi chịu áp lực chỉ trích về sự chậm chạp trong tổ chức di tản. Đại sứ quán Mỹ tại Jerusalem còn mở dịch vụ xe buýt từ Jerusalem và Tel Aviv tới cửa khẩu Taba sang Ai Cập cho công dân Mỹ muốn rời Israel, với hỗ trợ lãnh sự hạn chế tại điểm biên giới.

Nhưng mặt khác, nhiều người Mỹ trở về từ Dubai trong các ngày 5 và 6/3 đã nói rất thẳng về cảm giác bị bỏ rơi. Có người không chờ chính phủ thu xếp mà tự mua vé trên những chuyến bay thương mại đầu tiên còn chỗ. Có giáo viên ở khu vực Chicago kể mình bị mắc kẹt hơn một tuần ở Dubai và chuyến bay về phải bay vòng lâu hơn bình thường khoảng 2 tiếng để tránh vùng nguy hiểm. Có bà mẹ ở New Jersey phải kẹt cùng con gái 6 tháng tuổi trong một chặng transit kéo dài 2 ngày. Có sinh viên tham dự hội nghị Model United Nations kể rằng họ nhiều lần phải chạy xuống bãi đỗ xe ngầm của khách sạn để trú ẩn 30 phút đến một giờ mỗi lần. Một số người nói những số điện thoại mà giới chức Mỹ cung cấp “chẳng giúp được gì mấy”. Phản ứng này cho thấy hồi hương không chỉ là bài toán vận tải, mà còn là bài toán niềm tin giữa công dân và nhà nước khi khủng hoảng bùng nổ.

Australia và New Zealand: chuẩn bị kỹ từ sớm, vừa bay vừa để ngỏ phương án quân sự

Australia cho biết đã có 4 chuyến bay sơ tán rời khu vực và dự kiến thêm 4 chuyến nữa trong vòng 24 giờ tiếp theo, dù Canberra vẫn nhấn mạnh tình hình “cực kỳ biến động”. New Zealand thì cử 2 máy bay vận tải C-130J Hercules của Lực lượng Phòng vệ tới Trung Đông để chuẩn bị cho tình huống phải hỗ trợ di tản công dân. Wellington cũng nói rất thực tế rằng sẽ mất vài ngày để dàn xếp, và không thể bảo đảm hỗ trợ rời đi ở mọi địa điểm. Cách nói đó nghe có vẻ lạnh, nhưng lại phản ánh đúng bản chất của cuộc khủng hoảng: không có phương án nào hoàn hảo khi bầu trời còn đầy tên lửa và drone.

Pháp, Ba Lan, Bồ Đào Nha và các nước khác: di tản trong điều kiện “chớp nhoáng”

Ngoài Anh, Mỹ, Australia hay New Zealand, nhiều nước khác cũng đang ráo riết đưa dân về. Reuters cho biết nhóm công dân Ba Lan đầu tiên được không vận quân sự đã trở về ngày 6/3. Bộ Ngoại giao Bồ Đào Nha cho biết một chuyến charter chở 139 công dân Bồ Đào Nha và 8 người nước ngoài dự kiến hạ cánh ở Lisbon. Trong khi đó, nỗ lực của Pháp gặp ngay rủi ro rất rõ: chuyến bay hồi hương của Air France rời UAE đã phải quay lại do có tên lửa trong khu vực. Điều ấy nhấn mạnh rằng không có “đường bay nhân đạo” nào hoàn toàn nằm ngoài chiến tranh; các chuyến hồi hương giờ đây cũng đang hoạt động trong một không gian đe dọa thực sự.

Người dân không chỉ sợ kẹt sân bay, mà còn sợ chiến tranh lan tới nơi họ trú tạm

Điều làm cuộc khủng hoảng này trở nên ám ảnh là nơi lẽ ra dùng để chờ bay về cũng không còn bảo đảm yên ổn. Trong ngày 6/3, CNN ghi nhận cảnh báo tên lửa vang lên ở Dubai và người dân được yêu cầu lập tức trú ẩn; Reuters và các nguồn khác cho biết các hệ thống phòng không ở UAE, Qatar, Kuwait và Saudi Arabia tiếp tục phải đánh chặn các mối đe dọa từ Iran. Bahrain thông báo một khách sạn và hai tòa nhà dân cư ở thủ đô Manama bị trúng đạn, còn Saudi Arabia nói đã bắn hạ drone ở phía đông Riyadh và đánh chặn tên lửa đạn đạo nhắm vào một căn cứ ở phía nam thủ đô. Khi tên lửa có thể bay tới các thành phố vùng Vịnh, thì những người mắc kẹt ở Dubai, Doha hay Riyadh đâu còn là “người chờ máy bay” theo nghĩa thông thường; họ thực sự đang đứng giữa một vùng chiến tranh mở rộng.

Chiến tranh vẫn đang leo thang: Tehran, Beirut và cả vành đai Vùng Vịnh cùng rung chuyển

Để hiểu vì sao chuyện hồi hương trở nên rối ren như vậy, phải nhìn vào bối cảnh chiến sự trên thực địa. AP và Reuters cho biết gần một tuần sau các đòn không kích đầu tiên của Mỹ - Israel vào Iran, giao tranh vẫn tiếp diễn dữ dội. Israel tiếp tục các đợt không kích mới vào Tehran; đồng thời mở thêm các đợt tấn công quy mô lớn nhằm vào Hezbollah ở Beirut. Reuters nói Israel đã tiến hành các “broad-scale” strikes ở thủ đô Lebanon; còn AP nêu tổng số người chết trong chiến tranh đã vượt 1.230 ở Iran, hơn 120 ở Lebanon và khoảng hơn chục người ở Israel.

Tại Iran, Hội Trăng lưỡi liềm đỏ Iran nói hơn 3.000 ngôi nhà và 500 cơ sở thương mại bị hư hại, cùng 14 cơ sở y tế và dược phẩm bị ảnh hưởng; tuy nhiên những số liệu này chưa thể kiểm chứng độc lập. Dù vậy, mức độ phá hủy là có thể cảm nhận được qua nhiều nguồn khác nhau: hình ảnh khói bốc lên trên trung tâm Tehran, các tuyến phố mua sắm lớn bị đánh trúng, cư dân phải xuống tầng hầm trú ẩn, và cảnh phóng viên truyền hình Iran đang lên hình thì phải bỏ chạy vì một vụ nổ gần đó. Khi trung tâm thủ đô Iran rung chuyển như vậy, hệ quả dây chuyền với hàng không, tâm lý dân cư, chuỗi cung ứng và hoạt động ngoại giao là điều gần như tất yếu.

Ở Lebanon, cảnh tượng cũng không kém phần bi đát. Reuters cho biết các đợt tấn công mới của Israel vào vùng Dahieh ở nam Beirut đã khiến nhiều người tháo chạy, đường sá tắc nghẽn, hàng loạt gia đình phải bỏ nhà giữa đêm. Liên Hiệp Quốc cũng bày tỏ lo ngại về tính hợp pháp quốc tế của các lệnh sơ tán diện rộng. Đây là điều rất đáng lưu ý: mỗi khi chiến tranh lan sang một đô thị lớn như Beirut, không chỉ người Lebanon khổ, mà mọi đường bay, tuyến biển, dòng đầu tư và tâm lý thị trường trong cả khu vực đều bị kéo vào vòng xoáy bất ổn.

Một cuộc chiến quân sự nhưng tác động rất nhanh sang năng lượng, kinh tế và đời sống toàn cầu

Không phải ngẫu nhiên mà chỉ sau vài ngày giao tranh, vấn đề hồi hương công dân đã gắn chặt với câu chuyện dầu khí và thị trường. Reuters cho biết chiến tranh Iran đã làm nhu cầu đối với năng lượng Nga tăng mạnh, theo phát biểu của Điện Kremlin. Cũng theo Reuters, châu Âu đã chứng kiến giá khí đốt tăng vọt trong tuần này vì lo ngại gián đoạn nguồn cung từ vùng Vịnh. EBRD cảnh báo xung đột này đang tạo rủi ro cho tăng trưởng kinh tế, nhất là nếu gián đoạn ở eo biển Hormuz kéo dài. Qatar thậm chí cảnh báo chiến tranh kéo dài có thể buộc các nước xuất khẩu năng lượng vùng Vịnh phải dừng giao hàng chỉ trong vài tuần, với nguy cơ dầu lên 150 USD/thùng và khí lên 40 USD/MMBtu nếu khủng hoảng không hạ nhiệt.

Ở đây cần thấy một mối liên hệ rất rõ: càng nhiều chuyến bay bị hủy, càng nhiều người bị kẹt; càng nhiều người bị kẹt, các chính phủ càng phải tăng chuyến charter; mà charter trong thời chiến lại càng đắt đỏ, phức tạp và rủi ro hơn. Song song, giá dầu tăng khiến chi phí nhiên liệu bay tăng, đường bay bị kéo dài do né vùng nguy hiểm, thời gian quay đầu máy bay lâu hơn, bảo hiểm hàng không và phí rủi ro chiến sự cũng đội lên. Thành ra, đây không chỉ là khủng hoảng nhân đạo ngắn hạn mà còn là một cú đánh trực diện vào kinh tế hàng không toàn cầu.

Chi phí chiến tranh không chỉ nằm ở bom đạn, mà còn ở những cuộc tháo chạy lặng lẽ của dân thường

CNN cho biết các nhà phân tích ước tính chiến tranh chống Iran đang tiêu tốn của người nộp thuế Mỹ hơn 890 triệu USD mỗi ngày. Nhưng con số tài chính khô khan ấy chưa thể nói hết cái giá phải trả. Cái giá thật sự còn nằm ở những đôi vợ chồng phải bỏ lại hành lý trên đường băng Doha rồi lái xe xuyên biên giới tới Riyadh; ở bà mẹ ôm con nhỏ kẹt trong sân bay xa lạ; ở sinh viên phải biến gara khách sạn thành hầm trú ẩn; ở những đoàn lao động quốc tế đang dựng ngành công nghiệp điện ảnh ở Saudi Arabia mà bỗng chốc phải dừng việc, xách vali đi tị nạn tạm thời; ở cảm giác vừa chạm tới cửa ra, lại nghe báo chuyến bị hoãn thêm 12 tiếng, 16 tiếng, hay tệ hơn, phải quay đầu vì “có tên lửa trong khu vực”.

Trong chiến tranh hiện đại, không phải ai cũng đứng trên mặt trận. Nhưng dân thường lại luôn bị kéo vào cuộc chiến qua những lối rất đời thường: đường bay bị cắt, biên giới bị siết, điện thoại không ai bắt máy, và tấm vé về nhà bỗng trở thành món hàng xa xỉ. Người ta thường nói “an cư mới lạc nghiệp”, nhưng trong những ngày này ở Trung Đông, ngay cả chuyện “hồi cư” cũng trở thành một cuộc đánh cược.

Vì sao Riyadh, Muscat, Taba hay Istanbul lại nổi lên thành các mắt xích quan trọng?

Nhìn kỹ vào các hành trình hồi hương hiện nay, có thể thấy một bản đồ thoát hiểm mới đang hình thành. Riyadh là điểm gom khách từ Qatar, Kuwait hay chính Saudi Arabia. Muscat của Oman nổi lên như một bệ phóng an toàn hơn cho các chuyến charter về Anh và châu Âu. Taba ở biên giới Israel - Ai Cập trở thành lối thoát đường bộ cho người Mỹ rời Israel. Istanbul trở thành một “siêu nút” trung chuyển vì vừa còn kết nối quốc tế rộng, vừa nằm ngoài vùng bị đóng cửa trực tiếp. Điều đó cho thấy trong một cuộc chiến khu vực, các đô thị trung chuyển không hề đứng ngoài xung đột; trái lại, chúng trở thành bộ phận của “hạ tầng sơ tán” xuyên quốc gia.

Những bài học lớn từ cuộc khủng hoảng này

Bài học thứ nhất là đừng bao giờ đánh giá thấp tốc độ lan truyền của chiến tranh trong thời đại hàng không toàn cầu hóa. Chỉ cần một cuối tuần với vài đợt không kích, toàn bộ mạng lưới bay của một khu vực chiến lược có thể sụp đổ dây chuyền.

Bài học thứ hai là phản ứng lãnh sự quyết định rất nhiều đến mức độ hoảng loạn của công dân. Nước nào có sẵn phương án đa tầng - bay thương mại, charter, đường bộ, máy bay quân sự, đội ngũ lãnh sự tiền trạm - thì công dân của họ có cơ hội rời đi sớm hơn và bớt tuyệt vọng hơn.

Bài học thứ ba là trong khủng hoảng hàng không thời chiến, “được lên máy bay” chưa phải là xong. Máy bay có thể quay đầu, đổi hướng, hạ cánh ở điểm khác, hoặc bị hoãn vô thời hạn. Vì vậy, điều người dân cần không chỉ là vé, mà là thông tin minh bạch, đầu mối hỗ trợ thực sự hiệu quả, và kế hoạch dự phòng đáng tin cậy.

Bài học cuối cùng, cũng là điều đau nhất, là chiến tranh luôn mở rộng phạm vi nạn nhân nhanh hơn nhiều so với các tuyên bố chính trị. Ban đầu có thể người ta nói đây là đòn đánh giới hạn, mục tiêu quân sự, hạ tầng chiến lược. Nhưng chỉ ít ngày sau, hậu quả đã tràn xuống các nhà ga, khách sạn, trạm xe buýt, khu dân cư, trung tâm thương mại, khu vực lãnh sự và từng gia đình nhỏ. Từ Tehran tới Beirut, từ Dubai tới Riyadh, từ Doha tới London, bản đồ của nỗi bất an giờ nối liền nhau bằng các tuyến đường hồi hương khẩn cấp.

Câu chuyện ở sân bay Riyadh, xét cho cùng, không chỉ là câu chuyện của một cặp đôi muốn về Tây Ban Nha hay một đoàn kỹ thuật viên điện ảnh muốn sang Istanbul rồi hồi hương. Nó là bức tranh thu nhỏ của cả cuộc khủng hoảng Trung Đông hiện nay: chiến tranh nổ ra ở một điểm, nhưng dư chấn lan ra mọi hướng; từ phòng họp lãnh đạo tới sân đỗ máy bay, từ mặt trận quân sự tới quầy check-in, từ bản đồ chiến lược tới đôi vai mệt mỏi của những người chỉ mong được về nhà.

Người Việt mình có câu “tránh voi chẳng xấu mặt nào”. Hàng chục nghìn người mắc kẹt trong cơn bão chiến tranh này không phải là hèn nhát khi tìm đường rời đi; ngược lại, họ đang làm điều bản năng và đúng đắn nhất của con người giữa hiểm nguy: bảo toàn mạng sống, giữ gia đình bình an, và cố trở về nơi có thể gọi là nhà. Nhưng cho đến lúc các chuyến bay thật sự nối lại ổn định, cho đến khi bầu trời Trung Đông không còn bị xé toạc bởi tiếng còi báo động, thì hành trình ấy vẫn còn là một cuộc đi qua lằn ranh giữa hy vọng và bất trắc.

Trump “trảm” Bộ trưởng Nội An: Kristi Noem ra đi, Markwayne Mullin lên thay

Trong một quyết định gây chấn động chính trường Washington, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã bất ngờ sa thải Bộ trưởng Bộ Nội An Kristi Noem và chọn Thượng nghị sĩ Markwayne Mullin của bang Oklahoma làm người thay thế. Quyết định này được Trump công bố theo cách quen thuộc: đăng trực tiếp trên mạng xã hội Truth Social.

Trong thông điệp đăng tải, Trump viết rằng ông “hân hoan thông báo” Thượng nghị sĩ Markwayne Mullin sẽ trở thành Bộ trưởng Bộ Nội An mới của Hoa Kỳ, với ngày nhậm chức dự kiến là 31/3/2026. Theo lời Trump, Mullin sẽ “làm việc không mệt mỏi để bảo vệ biên giới nước Mỹ, ngăn chặn tội phạm di cư, sát nhân và các phần tử nguy hiểm nhập cảnh trái phép, đồng thời chấm dứt dòng ma túy bất hợp pháp đang tràn vào nước Mỹ.”

Động thái thay người này diễn ra trong bối cảnh nội bộ chính quyền Trump đang có nhiều tranh cãi liên quan đến chính sách biên giới, các hợp đồng quảng cáo của Bộ Nội An và cách điều hành của bà Kristi Noem.

Markwayne Mullin – người trung thành tuyệt đối với MAGA

Người được Trump lựa chọn thay thế, Thượng nghị sĩ Markwayne Mullin, được xem là một trong những đồng minh trung thành nhất của phong trào MAGA trong Quốc hội Mỹ. Ông nhiều lần công khai ủng hộ các chương trình nghị sự của Trump và thường xuyên bảo vệ tổng thống trước các chỉ trích của phe Dân chủ.

Theo nhiều nguồn tin từ báo chí Mỹ, Mullin có mối quan hệ rất thân thiết với Donald Trump và từng ủng hộ tuyên bố gây tranh cãi của Trump rằng cuộc bầu cử tổng thống năm 2020 đã bị đánh cắp.

Lãnh đạo đa số Thượng viện John Thune từng mô tả Mullin như một “người truyền đạt thông điệp của Trump trong Thượng viện”, đóng vai trò giải thích lập trường của Quốc hội với tổng thống và giúp kết nối Nhà Trắng với các nghị sĩ Cộng hòa.

Trong chiến dịch tranh cử năm 2024, Mullin cũng là một trong những gương mặt chủ chốt đại diện cho Trump, đặc biệt trong việc tiếp cận cử tri bản địa tại các bang chiến trường.

Những tranh cãi quanh Markwayne Mullin

Dù được Trump tin tưởng, Markwayne Mullin cũng không phải là nhân vật xa lạ với các tranh cãi chính trị. Trước đây ông từng bị điều tra đạo đức trong nhiều năm vì vẫn tham gia điều hành các doanh nghiệp gia đình trong khi đang phục vụ tại Hạ viện.

Cuộc điều tra kết thúc năm 2018 với kết luận rằng Mullin đã “nỗ lực thiện chí” để tuân thủ các quy tắc đạo đức, nhưng ông buộc phải hoàn trả khoảng 40.000 USD được cho là đã nhận sai.

Ngoài ra, Mullin cũng gây chú ý vào tháng 1/2025 khi mạnh mẽ bênh vực ứng cử viên Bộ trưởng Quốc phòng khi đó là Pete Hegseth trước các cáo buộc lạm dụng rượu. Trong một phát biểu gây tranh cãi, ông thậm chí còn cáo buộc nhiều thượng nghị sĩ khác cũng thường xuyên say xỉn tại nơi làm việc và cho rằng họ đang “đạo đức giả”.

Vì sao Trump quyết định “trảm” Kristi Noem?

Theo nhiều nguồn tin từ Quốc hội Mỹ và truyền thông Washington, nguyên nhân chính khiến Trump mất kiên nhẫn với Bộ trưởng Nội An Kristi Noem xuất phát từ các phiên điều trần gần đây tại Thượng viện.

Trong một cuộc chất vấn, bà Noem bị các nghị sĩ hỏi về vai trò của mình trong việc phê duyệt các hợp đồng quảng cáo trị giá khoảng 220 triệu USD nhằm khuyến khích người nhập cư tự nguyện rời khỏi Hoa Kỳ.

Khi trả lời Thượng nghị sĩ John Kennedy của bang Louisiana, bà Noem cho biết Tổng thống Trump đã biết và đồng ý với quyết định phê duyệt các hợp đồng quảng cáo này. Tuy nhiên, theo các nguồn tin nội bộ, câu trả lời đó đã khiến Trump nổi giận vì ông cho rằng bà đã kéo tổng thống vào một quyết định gây tranh cãi.

Các hợp đồng quảng cáo này được thực hiện theo một quy trình đấu thầu hạn chế, làm dấy lên nghi vấn về tính minh bạch.

Sau đó, Thượng nghị sĩ Kennedy tiết lộ với báo chí rằng ông đã nói chuyện trực tiếp với Trump về vấn đề này và ám chỉ rằng lời kể của tổng thống và của bà Noem không hoàn toàn giống nhau.

Một nghị sĩ Cộng hòa giấu tên cũng cho biết Trump tỏ ra rất không hài lòng với màn thể hiện của Bộ trưởng Nội An trong các phiên điều trần. Theo vị này, bà Noem “đã thể hiện rất tệ, mắc nhiều sai lầm và khiến Nhà Trắng rơi vào tình thế khó xử.”

Bình mới rượu cũ trong chính quyền Trump

Việc thay Kristi Noem bằng Markwayne Mullin cho thấy Trump tiếp tục ưu tiên những nhân vật trung thành tuyệt đối với mình trong nội các. Mullin không chỉ là một đồng minh chính trị mà còn được xem là người sẵn sàng bảo vệ các chính sách cứng rắn của Trump về biên giới, nhập cư và an ninh quốc gia.

Nhiều nhà quan sát cho rằng đây là bước đi nhằm siết chặt hơn nữa bộ máy chính quyền theo hướng trung thành với phong trào MAGA. Tuy nhiên, với những tranh cãi từng có của Mullin, việc ông trở thành Bộ trưởng Nội An chắc chắn sẽ tiếp tục gây ra những cuộc tranh luận gay gắt tại Washington trong thời gian tới.

Nghị quyết về quyền lực chiến tranh nhằm kiềm chế hành động của Trump ở Iran thất bại tại Thượng viện


Một nghị quyết về quyền lực chiến tranh nhằm kiềm chế hành động của Tổng thống Trump ở Iran đã thất bại tại Thượng viện với tỷ lệ 47-53 phiếu.

Thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa Rand Paul đã đi ngược lại với số đông và bỏ phiếu ủng hộ việc hạn chế quyền lực của Tổng thống Trump.

Thượng nghị sĩ đảng Dân chủ John Fetterman đã bỏ phiếu cùng với đảng Cộng hòa để ngăn chặn nghị quyết về quyền lực chiến tranh.

Tờ The Hill đưa tin :

Hôm thứ Tư, các thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa đã bỏ phiếu phần lớn theo đường lối đảng phái để bác bỏ nghị quyết lưỡng đảng về Quyền lực Chiến tranh nhằm ngăn chặn hành động quân sự chống lại Iran, mặc dù một số thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa đang bày tỏ lo ngại về việc thiếu một kế hoạch rõ ràng để chấm dứt xung đột.

Đề nghị bãi bỏ nghị quyết khỏi Ủy ban Đối ngoại Thượng viện đã thất bại với tỷ lệ phiếu 47-53.

Thượng nghị sĩ Rand Paul (đảng Cộng hòa, bang Kentucky), người thường xuyên phản đối việc triển khai lực lượng vũ trang Mỹ trong các cuộc xung đột nước ngoài, là thành viên đảng Cộng hòa duy nhất bỏ phiếu ủng hộ dự luật này.

Hai thượng nghị sĩ Cộng hòa ôn hòa chủ chốt, bà Susan Collins (R-Maine), người đang đối mặt với cuộc bầu cử lại khó khăn, và bà Lisa Murkowski (R-Alaska), người có cơ sở chính trị bao gồm các đảng viên Dân chủ và những người ôn hòa ở Alaska, đều bỏ phiếu chống lại nghị quyết mặc dù cả hai đều đưa ra những lưu ý thận trọng về hoạt động này.


Mỹ và Israel đã tấn công Iran vào cuối tuần qua trong một chiến dịch chung mang tên "Chiến dịch Cuồng nộ Vĩ đại".

Lãnh đạo tối cao của Iran và hơn 40 quan chức cấp cao của chính quyền Iran đã thiệt mạng trong các cuộc tấn công.

Mỹ đã đánh chìm hơn 20 tàu chiến của Iran và phá hủy nhiều máy bay không người lái của Iran.