Bộ Tư lệnh Hải quân IRGC, trong một tuyên bố, nhấn mạnh rằng những diễn biến khu vực gần đây đã tạo ra một thực tế mới, trong đó các cường quốc ngoài khu vực, đứng đầu là Mỹ, không còn khả năng áp đặt hay chi phối môi trường an ninh hàng hải gần Iran.

Cơ quan này tái khẳng định eo biển Hormuz sẽ không trở lại trạng thái cũ, đồng thời nhấn mạnh cam kết bảo vệ chủ quyền và an ninh khu vực trước mọi hành động can thiệp mà Tehran cho là gây bất ổn.

"Eo biển Hormuz sẽ không bao giờ trở lại trạng thái trước đây, đặc biệt là đối với Mỹ và Israel”, Hải quân IRGC nhấn mạnh.

Theo tuyên bố, Hải quân Iran đã bước vào giai đoạn cuối của kế hoạch tác chiến toàn diện, hướng tới xây dựng một cấu trúc an ninh "nội khối" tại Vịnh Ba Tư. Theo đó, an ninh khu vực phải do các quốc gia ven biển đảm nhiệm, không có sự hiện diện của các lực lượng bên ngoài.

Các bước chuẩn bị bao gồm tăng cường triển khai hải quân, nâng cấp hệ thống giám sát và khả năng phản ứng nhanh chóng, nhằm bảo vệ vùng biển và đảm bảo dòng chảy năng lượng không bị gián đoạn qua eo biển.

Giới chức Iran đã nhiều lần nhấn mạnh rằng, bất kỳ nỗ lực nào của Mỹ hoặc các đồng minh nhằm thách thức trật tự mới này sẽ vấp phải phản ứng nhanh chóng, quyết đoán và áp đảo từ lực lượng phòng thủ của Iran.

Tuyên bố được đưa ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục đưa ra những cảnh báo cứng rắn, bao gồm đe dọa tấn công các cơ sở hạ tầng như nhà máy điện và cầu đường tại Iran nếu Tehran không thay đổi lập trường liên quan đến eo biển Hormuz.

Trong bối cảnh căng thẳng leo thang, Iran đã siết chặt kiểm soát hoạt động hàng hải tại eo biển. Theo Tehran, tuyến đường này vẫn mở cho các quốc gia không liên quan đến Mỹ, Israel và các đồng minh, nhưng các biện pháp hạn chế đã khiến lưu lượng tàu thuyền giảm mạnh.

Lưu lượng hàng hải sụt giảm nghiêm trọng

Dữ liệu từ các tổ chức vận tải biển quốc tế cho thấy lưu lượng tàu qua eo biển Hormuz đã giảm tới 94% kể từ cuối tháng 2, khi xung đột bùng phát. Số tàu đi qua eo biển mỗi ngày giảm từ khoảng 138 xuống dưới 10 tàu.

Báo cáo từ Lloyd's List và các nguồn tin khu vực cho biết có khoảng 2.000-3.000 tàu đang mắc kẹt quanh eo biển, trong khi Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) ước tính hơn 3.200 tàu bị ảnh hưởng, khiến gần 20.000 thủy thủ mắc kẹt trên tàu.

Theo báo cáo của Tasnim, tổng cộng 181 tàu hoặc tàu chở dầu đã đi qua eo biển Hormuz kể từ đầu tháng 3, trong đó 125 tàu thuộc sở hữu của Iran hoặc các đồng minh của nước này.

Theo báo cáo, Iran đã miễn trừ Iraq khỏi các hạn chế ở eo biển Hormuz, trong khi các quốc gia như Trung Quốc, Ấn Độ, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ được cho là đã đàm phán trực tiếp với Tehran để đảm bảo quyền lưu thông.

Sự chuyển biến bắt đầu từ cuối tuần trước, khi Iran tuyên bố miễn trừ cho Iraq khỏi các hạn chế vận chuyển qua eo Hormuz. Tuy nhiên, Tehran không công bố chi tiết về phạm vi áp dụng, khiến thị trường vẫn thận trọng.

Ngay sau đó, vào sáng Chủ nhật, tàu chở dầu Ocean Thunder, mang theo khoảng 1 triệu thùng dầu thô Iraq, đã vượt qua eo Hormuz thành công. Con tàu đi theo hành lang phía Bắc, sát bờ biển Iran, giữa hai đảo Qeshm và Larak, khu vực được ví như “trạm thu phí” mới do Tehran thiết lập để kiểm soát luồng tàu.

Đây được xem là chuyến đi mang tính “thử nghiệm”, nhằm kiểm tra mức độ hiệu quả của cơ chế miễn trừ. Cùng thời điểm, dữ liệu vận tải cho thấy tổng cộng 16 tàu đã đi qua eo biển kể từ sáng thứ Bảy, bao gồm 11 tàu rời vịnh và 5 tàu đi vào từ biển mở. Đây là mức cao nhất trong 1 tuần kể từ khi chiến sự bùng phát, dù vẫn thấp hơn nhiều so với bình thường.

Ngay trong ngày Chủ nhật, cơ quan tiếp thị dầu quốc gia Iraq (SOMO) đã gửi thông báo tới các nhà giao dịch và nhà máy lọc dầu châu Á, khẳng định các lô hàng dầu của nước này hiện “được miễn trừ khỏi mọi hạn chế tiềm tàng”.

SOMO yêu cầu khách hàng cung cấp lịch bốc hàng, bao gồm thông tin tàu và khối lượng cần mua trong vòng 24 giờ. Đồng thời, cơ quan này nhấn mạnh tất cả các cảng xuất khẩu, đặc biệt là Basrah, đầu mối quan trọng nhất, đều đang hoạt động bình thường.

Động thái này cho thấy Baghdad đang tận dụng cơ hội “cửa mở” để nhanh chóng khôi phục dòng chảy xuất khẩu. Trong điều kiện bình thường, Iraq thường bán dầu theo hình thức FOB (giao tại cảng), nghĩa là người mua tự thu xếp tàu vận chuyển. Tuy nhiên, chính mô hình này lại trở thành rào cản khi rủi ro tại Hormuz tăng cao.

Trong khi đó, các khách hàng châu Á tỏ ra thận trọng. Nhiều nhà nhập khẩu cho biết họ cần làm rõ liệu cơ chế miễn trừ có áp dụng cho tất cả tàu hay không và Iraq có sẵn sàng cung cấp tàu của mình để đảm bảo an toàn khi đi qua eo biển hay không.

Trước khi có tín hiệu nới lỏng, ngành dầu Iraq đã chịu thiệt hại nặng nề. Do phụ thuộc gần như hoàn toàn vào Hormuz, xuất khẩu của nước này trong tháng 3 đã giảm tới 97%, xuống chỉ còn khoảng 99.000 thùng/ngày.

Ngoài một tuyến đường ống qua Thổ Nhĩ Kỳ, Iraq hầu như không có lựa chọn thay thế đáng kể. Điều này khiến nền kinh tế phụ thuộc dầu mỏ của nước này rơi vào thế bị động khi tuyến vận tải chính bị gián đoạn.

Nếu cơ chế miễn trừ được áp dụng rộng rãi, Iraq có thể giải phóng khoảng 3 triệu thùng dầu/ngày bị “mắc kẹt”, đồng thời khôi phục sản lượng tại các mỏ đang phải tạm dừng. Song, điều kiện tiên quyết là các hãng tàu phải sẵn sàng quay trở lại khu vực rủi ro.

Dù lưu lượng tàu qua Hormuz đã tăng nhẹ trong tuần qua, hoạt động vẫn ở mức rất thấp so với trước chiến sự. Nhiều tàu tắt tín hiệu định vị (AIS) khi đi qua khu vực nguy hiểm. Hơn nữa, tình trạng nhiễu điện tử cũng làm giảm độ chính xác của dữ liệu theo dõi.

Các tàu hiện buộc phải đi theo hành lang hẹp sát bờ Iran, thay vì tuyến hàng hải truyền thống. Điều này cho thấy Tehran đang kiểm soát chặt chẽ dòng chảy qua eo biển, biến Hormuz thành một “đòn bẩy chiến lược” trong bối cảnh đàm phán và xung đột song hành.

Trong 2 ngày cuối tuần, ngoài các tàu dầu, còn có nhiều tàu hàng khô và tàu chở LPG di chuyển qua eo biển, bao gồm cả những tàu có liên hệ với Iran. Một số tàu nhỏ thậm chí “bám sát” bờ Oman để giảm thiểu rủi ro, cho thấy các hãng vận tải đang tìm mọi cách thích nghi.

Theo Reuters

Trong nỗ lực đối phó với cuộc khủng hoảng điện ngày càng nghiêm trọng, Cuba đã lựa chọn một giải pháp khẩn cấp. Quốc đảo này thuê nhà máy điện nổi từ Thổ Nhĩ Kỳ nhằm bổ sung nguồn cung cho hệ thống điện đang quá tải.

Con tàu phát điện mang tên Belgin Sultan, thuộc công ty năng lượng Karpowership (một phần của tập đoàn Karadeniz Holding), vừa được ghi nhận neo đậu tại cảng Havana. Đây là một trong những “powership”, nhà máy điện nổi, có thể nhanh chóng kết nối vào lưới điện quốc gia để cung cấp điện trong thời gian ngắn.

Cuba hiện đang trải qua các đợt mất điện nghiêm trọng. Chỉ trong vài tuần gần đây, lưới điện quốc gia đã sụp đổ 2 lần trong vòng 1tuần, khiến khoảng 10 triệu người dân rơi vào tình trạng thiếu điện. Nguyên nhân chính đến từ việc nguồn cung nhiên liệu bị thắt chặt do lệnh phong tỏa dầu gần như toàn diện từ Mỹ, cùng với sự suy yếu kéo dài của hệ thống điện phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Trong bối cảnh đó, các nhà máy điện nổi được xem là giải pháp “cấp cứu” hiệu quả. Không giống các nhà máy điện truyền thống mất nhiều năm xây dựng, nhà máy điện nổi có thể triển khai trong vòng vài tuần và hoạt động linh hoạt với nhiều loại nhiên liệu như dầu, khí tự nhiên hoặc LNG.

Riêng tàu Belgin Sultan có công suất khoảng 15 MW, trong khi các tàu điện nổi khác trong đội tàu của Karpowership có thể đạt từ vài chục đến hàng trăm MW. Karpowership hiện sở hữu đội tàu hơn 40 nhà máy điện nổi với tổng công suất vượt 7.000 MW trên toàn cầu.

Tại Cuba, các tàu điện nổi của Thổ Nhĩ Kỳ không phải là giải pháp mới. Từ năm 2019, quốc đảo này đã tiếp nhận nhiều nhà máy điện nổi với tổng công suất khoảng 400-420 MW, đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì nguồn điện trong những giai đoạn khủng hoảng.

Với công suất khoảng 15 MW, nhà máy điện nổi từ Thổ Nhĩ Kỳ chỉ đủ cung cấp điện cho khoảng 100.000-150.000 người trong điều kiện tiêu thụ thấp, tương đương một khu đô thị quy mô trung bình.

Song song với giải pháp từ Thổ Nhĩ Kỳ, Cuba cũng tìm kiếm hỗ trợ từ các đối tác khác. Cuối tháng 3, một tàu dầu Nga đã cập cảng Matanzas, mang theo khoảng 700.000 thùng dầu thô, giúp tạm thời giảm bớt áp lực thiếu nhiên liệu. Moscow được cho là đang chuẩn bị thêm các chuyến hàng tiếp theo, trong khi Washington tạm thời cho phép một số lô hàng nhằm tránh leo thang căng thẳng trên biển.

Dù vậy, các chuyên gia cho rằng những giải pháp này chỉ mang tính tạm thời. Hệ thống điện của Cuba vốn đã cũ kỹ, thiếu đầu tư và phụ thuộc rất lớn vào dầu nhập khẩu. Trong khi đó, lệnh phong tỏa kéo dài cùng tình trạng thiếu ngoại tệ khiến Havana gặp khó khăn trong việc nâng cấp hạ tầng.

Một yếu tố khác khiến tình hình thêm phức tạp là chi phí vận hành các nhà máy điện nổi. Các dự án tương tự tại khu vực Caribe cho thấy chi phí thuê và vận hành nhà máy điện nổi có thể lên tới hàng chục triệu USD trong thời gian ngắn, đặt gánh nặng lớn lên ngân sách vốn đã hạn hẹp của Cuba.

Theo Caliber.az