SACRAMENTO, California

Nha Lộ Vận California (DMV) cho biết có khoảng 325,000 người đã từng được cấp REAL ID của tiểu bang cần phải tái thực hiện thủ tục để được cấp lại một căn cước REAL ID hợp lệ khác, do một lỗi trong hệ thống đã có từ năm 2006, theo tin từ đài ABC 10 hôm thứ Tư, 31/12/2025 cho biết.

Theo thông cáo báo chí của DMV hôm thứ Tư, sau khi cho tự rà xét lại các hệ thống số liệu, cơ quan này đã phát hiện ra một phần nhỏ hồ sơ REAL ID cần phải được cho cập nhật lại để bảo đảm tuân thủ theo đúng các quy định của liên bang.

(Minh họa)
Vấn đề này sẽ có ảnh hưởng đến khoảng 1.5% người đang có REAL ID tại California, tương đương với 325,000 người. DMV cho biết, họ đang thông báo trực tiếp cho những ai bị ảnh hưởng về các bước cần phải thực hiện.

"Chúng tôi tự rà soát hồ sơ, xác định ra có một vấn đề tồn đọng của hệ thống cũ năm 2006 và đang thông báo đến những người bị ảnh hưởng với sự hướng dẫn rõ ràng về cách duy trì giấy tờ nhận dạng hợp lệ do California cấp", ông Steve Gordon, giám đốc DMV, cho biết trong thông cáo.

Ông cho biết thêm: "Đối với gần 99% người có REAL ID, quý vị không cần phải làm gì cả. DMV vẫn cam kết phục vụ tất cả cư dân California và bảo đảm các giấy tờ REAL ID đáp ứng đúng theo tiêu chuẩn của liên bang".

DMV cho biết sẽ đẩy nhanh tiến trình này và sẽ cho miễn mọi lệ phí có liên quan.

Giới chức nhấn mạnh rằng DMV sẽ không gọi điện thoại, nhắn tin, hay gửi email yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân hoặc thanh toán để giải quyết vấn đề này. Nếu người dân muốn xác minh thông tin từ DMV, họ có thể gọi số điện thoại -800-777-0133.

Bối cảnh sự việc
Trong khi cho rà soát các hệ thống kỹ thuật cũ của DMV vào mùa Đông này, DMV đã phát hiện thấy có một cấu hình nhu liệu từ năm 2006 ảnh hưởng đến cách tính ngày hết hạn đối với một nhóm nhỏ của hồ sơ REAL ID.

Theo quy định liên bang, người nhập cư có sự hiện diện hợp pháp tại Hoa Kỳ, bao gồm thường trú nhân (người có thẻ xanh) và người có "visa", có thể được cấp REAL ID. DMV cho biết, tại thời điểm cấp, hệ thống của họ xác minh đúng tình trạng cư trú hợp pháp với chính phủ liên bang.

Tuy nhiên, do đoạn mã lập trình từ năm 2006, trong một số trường hợp, hệ thống tự động áp dụng thời hạn gia hạn tiêu chuẩn của giấy tờ, thay vì ngày hết hạn, theo thời gian cư trú được phép của người có REAL ID.

DMV khẳng định rằng chưa bao giờ có REAL ID được cấp cho người nào không có giấy tờ hợp pháp trong trường hợp này. Tất cả các REAL ID đều chỉ được cấp sau khi hệ thống liên bang đã xác nhận tình trạng cư trú hợp pháp của cá nhân đó.

Lỗi này chỉ giới hạn ở cách tính ngày hết hạn đối với một số cư dân không phải công dân Mỹ, nhưng đã hiện diện hợp pháp tại California. Sau khi phát hiện ra, DMV cho biết họ cho áp dụng các biện pháp bảo vệ để ngăn chặn sự việc tương tự có thể xảy ra trong tương lai.

Đạo Luật REAL ID được Quốc Hội Mỹ thông qua hồi năm 2005, sau khuyến cáo của Ủy Ban Điều Tra vụ khủng bố 11/9, yêu cầu chính phủ liên bang cho thiết lập tiêu chuẩn cho giấy tờ nhận dạng cá nhân, theo Bộ Nội An. Việc thực thi Real ID bắt đầu có hiệu lực từ ngày 7/5/2025.

Là nhân vật có tiếng trong giới tài chính Mỹ, được mệnh danh là "ngôi sao sáng" của Phố Wall, thậm chí từng giữ chức Chủ tịch sàn giao dịch Nasdaq và được nhiều tổ chức từ thiện cũng như nhà đầu tư tin tưởng, Bernard Lawrence “Bernie” Madoff khiến cả thế giới ngã ngửa khi bị lộ mặt là "kiến trúc sư" của một kế hoạch lừa đảo đầu tư tài chính lớn bậc nhất lịch sử.

Theo Fox News, Bernie Madoff sinh ngày 29/4/1938 tại Queens, New York và bắt đầu sự nghiệp trên Phố Wall từ thập niên 1960 bằng việc thành lập công ty đầu tư - môi giới chứng khoán Bernard L. Madoff Investment Securities LLC (BLMIS).

Ông nhanh chóng xây dựng được danh tiếng là một chuyên gia tài chính thành công, có uy tín trong giới đầu tư, và thậm chí từng được bầu làm Chủ tịch Sàn giao dịch Nasdaq – một trong những vị trí cao nhất của thị trường tài chính Mỹ. Nasdaq là một trong những sàn giao dịch chứng khoán lớn và quan trọng nhất thế giới, có trụ sở tại Mỹ, và cũng là sàn giao dịch điện tử đầu tiên trên thế giới.

Nhưng trong mắt nhiều người, Madoff không chỉ là một doanh nhân giàu có, mà còn là người sẵn lòng giúp đỡ cộng đồng, cam kết ủng hộ mạnh mẽ các hoạt động từ thiện. Ông từng đóng góp hàng triệu USD cho nhiều tổ chức từ thiện, học viện và các quỹ quyền lợi xã hội ở Mỹ lần đa quốc gia, khiến dư luận đánh giá ông là một nhà hảo tâm hào phóng của giới thượng lưu tài chính.

Những khoản đóng góp từ thiện trên thực chất đã giúp ông Madoff gia tăng uy tín, tạo dựng bức tường niềm tin với cả các nhà đầu tư lẫn các quỹ từ thiện - vốn tin rằng họ đang đưa tiền và tài sản cho một người có tầm nhìn và đạo đức, theo Fox News.

Các nhà đầu tư đã được Madoff hứa hẹn mức lợi nhuận ổn định rất cao 10–12%/năm; cam kết ít rủi ro, gần như không thua lỗ, kể cả khi thị trường biến động.


Tuy nhiên, năm 2008, thế giới tài chính chấn động khi Bernie Madoff bị phát hiện không hề đầu tư để sinh lời như ông vẫn tuyên bố. Quỹ đầu tư tư nhân thuộc BLMIS do ông điều hành thực chất là một mô hình “Ponzi” (lừa đảo đầu tư tài chính) có quy mô khổng lồ. Khi khủng hoảng tài chính 2008 nổ ra, nhiều nhà đầu tư đồng loạt rút tiền và đến lúc này, mô hình lừa đảo của Madoff mới sụp đổ, làm lộ ra hàng chục tỷ USD trong các tài khoản chỉ là con số ảo.

Cách thức lừa đảo tinh vi của Madoff là thay vì dùng tiền của nhà đầu tư để mua tài sản thật, Madoff đã sử dụng tiền từ các nhà đầu tư mới để trả lãi cho nhà đầu tư cũ, nhằm tạo ra ảo giác lợi nhuận đều đặn, ổn định trong nhiều năm.

Theo báo cáo từ Encyclopaedia Britannica, số tiền Madoff lừa đảo của các nhà đầu tư ước tính trong khoảng 50-65 tỷ USD – và khiến vụ này trở thành một trong những vụ gian lận tài chính lớn nhất lịch sử. Khi mô hình sụp đổ, nhiều quỹ từ thiện, các cá nhân giàu có và cả các tổ chức đầu tư nhỏ lẻ đều bị thiệt hại nặng nề.

Không chỉ các nhà đầu tư mất tiền, nhiều tổ chức từ thiện và quỹ xã hội từng gửi vốn hoặc hưởng lợi từ những khoản “lợi nhuận” lừa đảo của Madoff cũng bị cuốn theo vòng xoáy này.

Ví dụ, Hadassah Women’s Zionist Organization of America – một tổ chức từ thiện lâu năm – đã đầu tư hàng chục triệu USD cùng với "siêu lừa" Madoff và sau đó buộc phải đóng góp lại 45 triệu USD để bồi thường cho nạn nhân.

Trong quá trình thanh tra, rất nhiều tổ chức từ thiện, trường học và quỹ xã hội trở thành “nạn nhân trực tiếp” của Madoff khi niềm tin vào doanh nhân này khiến họ dồn tiền vào mô hình đầu tư do ông đứng đầu.

Hậu quả pháp lý và bồi thường thiệt hại
Năm 2009, Madoff nhận tội gian lận, rửa tiền và các tội phạm liên quan, và bị tuyên án 150 năm tù – mức án gần như tối đa theo luật Mỹ. Giá trị thực của số tiền bị chiếm đoạt khó xác định, nhưng theo các cơ quan chức năng, khoản lừa đảo có thể lên tới 65 tỷ USD.

Trong phiên tòa, thẩm phán mô tả các tội danh của Madoff là “đặc biệt độc ác”, phản ánh mức độ thiệt hại vô cùng lớn đối với hàng nghìn nạn nhân trên khắp thế giới. Nhiều người từng là tín đồ của Madoff nay phải chứng kiến số tiền dành dụm cả đời bị biến mất.

Các nạn nhân của Madoff không chỉ là các nhà đầu tư giàu có hay tổ chức tài chính lớn mà còn bao gồm cả tổ chức từ thiện, quỹ hưu trí, trường học và các gia đình bình thường. Các tổ chức này đã tin tưởng đặt tài sản mình dưới sự quản lý của Madoff bởi vỏ bọc hào nhoáng của ông để rồi mất trắng tất cả.

Một trong những nỗ lực quan trọng nhất để hỗ trợ các nạn nhân là Madoff Victim Fund do Bộ Tư pháp Mỹ quản lý. Sau hơn một thập kỷ, quỹ này đã phân phối hơn 4,3 tỷ USD cho gần 41.000 nạn nhân tại 127 quốc gia, bao gồm cá nhân, trường học và cả các tổ chức phi lợi nhuận – phần lớn thiệt hại của họ do bị ông Madoff lừa, theo The Guardian.

Ngoài ra, các quỹ thanh lí tài sản trong vụ kiện liên quan đã mang về thêm hàng tỷ USD khác, đưa tổng mức tiền bồi thường cho các nạn nhân - các nhà đầu tư hợp pháp - có thể lên tới hơn 15 tỷ USD.

Vụ Bernie Madoff không chỉ là một trong những vụ án “siêu lừa” tài chính lớn nhất nước Mỹ, mà còn làm lung lay niềm tin vào những người giàu có làm từ thiện và hệ thống quản trị tài chính quốc tế khi một nhân vật từng được xem là "nhà từ thiện của phố Wall" lại hóa ra là kẻ lừa đảo.

Bernie Madoff chết trong nhà tù liên bang Mỹ vào ngày 14/4/2021, hưởng thọ 82 tuổi.

Vietbf @ Sưu tầm

Theo các giới chức Mỹ, Cơ quan Tình báo Trung ương CIA đưa ra báo cáo đánh giá cho rằng Ukraine không hề nhắm vào khu dinh thự của Tổng thống Nga Vladimir Putin.

CNN có trích dẫn một số nguồn tin cho rằng, Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) đã đánh giá: Trong vụ tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) gần đây ở miền Bắc nước Nga, Ukraine không hề nhắm vào một khu dinh thự được Tổng thống Nga Vladimir Putin sử dụng. Kết luận này ngược với tuyên bố dối trá mà Putin đưa ra trước đó với Tổng thống Mỹ Donald Trump trong một cuộc điện đàm hôm 28/12.

Giám đốc CIA John Ratcliffe đã trực tiếp báo cáo sự đánh giá này với Tổng thống Trump vào hôm 31/12, theo lời các nguồn tin thông thạo.

Trước đó, Nga đã công khai lên tiếng tố cáo phía Ukraine tìm cách tấn công nơi ở của Putin. Tổng thống Trump cũng nói với giới báo chí rằng Putin đề cập đến vụ này trong cuộc gọi điện thoại giữa hai người lãnh đạo. Khi đó, ông Trump cho biết ông cảm thấy "không hài lòng và rất tức giận" trước thông tin (láo khoét) này, dường như lại tin vào lời khẳng định của phía Nga, dù phía Ukraine kiên quyết phủ nhận mọi sự có liên quan đến vụ tấn công.

"Tôi không thích chuyện này. Điều đó không tốt", ông Trump nói, đồng thời thừa nhận rằng "cũng có khả năng cáo buộc này là không đúng và vụ tấn công có thể chưa từng xảy ra". Tuy nhiên, ông cũng nói thêm: "Nhưng Tổng thống Putin đã nói với tôi điều đó vào sáng nay".

Theo các nguồn tin, sau đó ông Ratcliffe đã trực tiếp thông báo với Tổng thống Trump rằng CIA không tin lời tố cáo trên là sự thật. Cho đến ngày 31/12, ông Trump dường như đã thay đổi thái độ khi chia sẻ trên mạng xã hội Truth Social một bài xã luận của tờ New York Post với tiêu đề cho rằng, tuyên bố về vụ tấn công của Nga chỉ là nói quá và đặt ra những sự lo ngại về tiến trình hòa bình.

CNN cho biết thêm đã liên lạc với Tòa Bạch Ốc để đề nghị đưa rabình luận, trong khi CIA từ chối đưa ra trả lời chính thức.

Tuyên bố của ông Putin về vụ tấn công, cùng với đánh giá sau đó của phía Mỹ rằng thông tin này không chính xác, lần đầu tiên đã được Wall Street Journal đưa tin ra, thấy xuất hiện trong bối cảnh Tổng thống Trump và các đặc phái viên của ông đang thúc đẩy các cuộc đàm phán căng thẳng nhằm chấm dứt chiến sự tại Ukraine.

Ông Putin đưa ra lời cáo buộc này chỉ một ngày sau khi ông Trump gặp Tổng thống Zelensky tại Mar-a-Lago, cuộc gặp mà sau đó ông Trump bày tỏ sự lạc quan về triển vọng đạt được hòa bình. Một số giới chức châu Âu cho rằng điều này có thể gây ảnh hưởng xấu đến các nỗ lực hòa giải.

Những sự nghi ngờ đối với tuyên bố của Nga cũng được trưởng đại diện chính sách đối ngoại của Liên minh châu Âu, bà Kaja Kallas, nêu ra, cho rằng đây là một "sự dối trá thật trơ trẽn nhằm đánh lạc hướng dư luận".

Bộ Quốc phòng Nga cho biết vào ngày xảy ra vụ này, có 91 UAV được phóng từ miền Bắc Ukraine nhằm vào khu dinh thự của ông Putin gần thị trấn Valdai, thuộc vùng Novgorod ở Tây Bắc Nga.

Theo Bộ này cho biết, hơn một nửa số UAV bị đánh chặn từ khoảng cách hàng trăm km, dù không giải thích rõ làm thế nào mà họ xác định ra các thiết bị này đang nhắm vào Valdai. Số còn lại bị bắn hạ trên không phận Novgorod trong khoảng thời gian từ 3 giờ đến 8 giờ 30 sáng theo giờ địa phương hôm 29/12.

Bộ Quốc phòng Nga cũng công bố một bản đồ được cho là thể hiện ra lộ trình bay của các UAV và vị trí chúng đã bị bắn hạ.

Hai chuyên gia an ninh mạng người Mỹ đã nhận tội sau khi bị tố cáo đã làm việc với một băng đảng mã độc tống tiền khét tiếng để đi tống tiền các mục tiêu ở Mỹ, theo Bộ Tư pháp cho biết trong một bản tuyên bố hôm thứ Ba 30/12/2025.

Các giới chức Bộ Tư pháp cho biết Ryan Goldberg, 40 tuổi, đến từ Georgia, và Kevin Martin, 36 tuổi, đến từ Texas, đều đã nhận tội tại tòa án liên bang ở Miami về một tội danh âm mưu cản trở thương mại thông qua vụ tống tiền. Họ dự kiến sẽ bị tuyên án vào tháng 3 và phải đối mặt với mức án tối đa 20 năm tù, theo Bộ Tư pháp.

Luật sư của Martin đã từ chối không đưa ra bình luận nào. Luật sư bào chữa công cộng liên bang được chỉ định cho Goldberg cũng từ chối bình luận.

Goldberg và Martin là hai trong số ba người bị buộc tội hợp tác với nhóm tin tặc ALPHV Blackcat để thực hiện việc cho mã hóa mạng lưới của một số công ty Mỹ giấu tên nhằm tống tiền hàng triệu đô la tiền điện tử. Vụ án thu hút sự chú ý một phần vì các bị cáo đều là những chuyên gia có tiếng trong lĩnh vực bảo vệ kỹ thuật số.

DigitalMint cho biết: "Chúng tôi kịch liệt lên án hành động của ông ta, những hành động được thực hiện mà không có sự hiểu biết, cho phép hoặc tham gia của công ty", đồng thời khẳng định họ đã hợp tác đầy đủ với Bộ Tư pháp trong suốt quá trình cho điều tra.

Trước đây Goldberg từng làm việc cho Sygnia (SYGJ.J). Một công ty an ninh mạng khác cũng có tham gia vụ này. Đại diện của Sygnia đã không trả lời ngay lập tức yêu cầu được bình luận. Trước đó, công ty này cho biết Goldberg đã bị sa thải "ngay lập tức khi họ biết về vụ này" và Sygnia không phải là mục tiêu của cuộc điều tra.

Reuters không thể xác định ra danh tính hoặc thân phận của người đồng mưu thứ ba bị cáo buộc, cũng như không thể tìm cách liên lạc với ALPHV Blackcat, bọn tin tặc đã biến mất năm ngoái sau khi tiến hành một cuộc tấn công mạng quy mô lớn vào UnitedHealth Group.

Trước đây Martin từng làm việc cho công ty an ninh mạng DigitalMint, công ty này cho biết trong một tuyên bố hôm thứ Ba rằng, họ đã nắm biết được về việc Martin nhận tội.

** Tham khảo thêm ở đây:
- https://www.yahoo.com/news/articles/...172912450.html
- https://www.usnews.com/news/top-news...ansomware-gang

Hãy nghe 1 căp vợ chồng (chồng gốc Đức), kể lại kinh nghiệm đi điều trị tại bệnh viện ở Đà Nẳng khi họ đến đây du lịch. Xin nói trước, đây không phải là quảng cáo cho VN mà chỉ là câu chuyện trải nghiệm "tai nghe mắt thấy" mà thôi.

We Tested Hospitals in Da Nang, Vietnam! Prices, Quality & Real Patient Experience

Jan 1, 2026 DA NANG
We tested hospitals in Da Nang, Vietnam — not just once, but multiple times — to find out what healthcare here is really like.
In this video, we share our real-life hospital experiences at two of Da Nang’s most well-known medical facilities, including:

• Actual prices
• Quality of care
• Speed of appointments
• Specialist access
• Blood tests & medication
• Physical therapy PLUS lots of other different tests and treatments
…and how this compares to our experiences with U.S. healthcare.

One of the main reasons we came to Vietnam was health — not for a minor issue, but for ongoing medical concerns that, in the U.S., would have meant extremely high costs and immediate pressure toward surgery.
We’ll take you along to:

Tổng Thống Donald Trump vừa cho công bố sẽ hoãn tăng thuế nhập cảng đánh vào đồ nội thất, tủ bếp và bàn trang điểm trong một năm, cho đến năm 2027, theo Tòa Bạch Ốc loan báo hôm thứ Tư, 31 háng Mười Hai, và CNN vừa đưa tin ra.

Vài tiếng đồng hồ trước khi hết năm 2025, Tổng Thống Trump đã ký bản tuyên bố cho hoãn tăng thuế nhập cảng những mặt hàng này. Theo sắc lệnh trước đó của ông, mức thuế mới này sẽ có hiệu lực từ hôm thứ Năm, 1/1/2026.

Khách mua đồ nội thất tại siêu thị IKEA ở Emeryville, California, (Ảnh:Getty Images)
Hồi tháng Chín năm ngoái, Tổng Thống Trump thông báo sẽ tăng 25% mức thuế nhập cảng đối với đồ nội thất và tủ bếp. Mức thuế đó đã có hiệu lực từ hôm 14/10/25i. Ông Trump cũng cho hay sẽ tăng thuế nhập cảng đồ nội thất lên 30% và tủ bếp lên 50% từ ngày 1/1/2026.

Theo thông báo hôm thứ Tư, thuế nhập cảng những sản phẩm này sẽ được giữ nguyên mức 25% cho đến năm 2027.

"Hoa Kỳ tiếp tục đàm phán, đạt nhiều kết quả với các đối tác thương mại để giải quyết vấn đề công bằng mậu dịch và mối lo an ninh quốc gia có liên quan đến sản phẩm gỗ nhập cảng", Tòa Bạch Ốc cho biết.

Chính quyền Tổng Thống Trump đã bị chỉ trích ngày càng nhiều vì không ổn định được giá cả, một phần do múc thuế mà ông Trump đã áp đặt lên hàng loạt mặt hàng từ khi ông lên nhậm chức hồi đầu năm 2025.

Thậm chí trước khi Tổng Thống Trump đánh thuế nhập cảng đồ nội thất 25%, giá cả đã tăng vọt vì ông tăng thuế nhập cảng hầu hết hàng hóa này đến từ TQ và Việt Nam, hai nước xuất cảng đồ nội thất nhiều nhất cho Hoa Kỳ.

Bất chấp người dân Mỹ ngày càng lo lắng vật giá leo thang, Tổng Thống Trump đổ thừa do chính quyền cựu Tổng Thống Joe Biden đã làm cho mức lạm phát tăng. Trong những bài diễn văn gần đây, ông Trump khẳng định, rốt cuộc, thuế quan có thể làm hạ giá cả.

Trong thông báo hôm thứ Tư, Tòa Bạch Ốc không nói rõ lý do nào mà Tổng Thống Trump lại hoãn tăng thuế nhập cảng đồ nội thất, tủ bếp và bàn trang điểm.

Hồi tháng Chín, Tổng Thống Trump tăng thuế nhập cảng những sản phẩm bằng gỗ này, cũng như gỗ xây dựng, với lý do bảo đảm an ninh quốc gia và bảo vệ nền kỹ nghệ gỗ ở Mỹ.

2025 là một năm thất bại của Tổng Thống Donald Trump. Không kiến tạo được hòa bình thế giới và hoàn toàn không chấm dứt nổi "8 cuộc chiến trong 8 tháng" như ông từng tuyên bố, Trump cũng góp phần mang lại kết quả thật thảm hại cho phe Cộng Hòa tại nhiều cuộc bầu cử quan trọng hồi tháng 11 vừa qua. Tỷ lệ tín nhiệm của ông rớt không thắng và nhờ có ông, nội bộ phe Cộng Hòa đang chia rẽ chưa từng có. Chính sách thuế quan của ông đối mặt vô số tác dụng ngược. Đời sống người dân trở nên khó khăn bội phần.

Những vấn đề đáng chú ý nhất trong năm 2026

Ngay trong tháng Giêng 2026, Washington bắt đầu đứng trước một kịch bản quen thuộc: bế tắc về ngân sách. Hàng chục năm qua, câu chuyện Quốc Hội tranh cãi về chi tiêu liên bang vốn không hề mới, nhưng dưới thời Trump 2.0, mức độ đối đầu dường như được đẩy lên một nấc thang khác.

Hệ thống chính phủ liên bang mỗi năm cần cho thông qua 12 dự luật chi tiêu để duy trì hoạt động liên tục. Thế nhưng, đến cuối năm 2025, phần lớn các dự luật này vẫn chưa được phê chuẩn. Một đạo luật chi tiêu tạm thời chỉ giúp cho chính phủ cầm cự cho đến ngày 30/1/2026, và nếu không đạt được sự thỏa hiệp, nước Mỹ có thể lại rơi vào cảnh cho đóng cửa chính phủ, điều đã từng xảy ra suốt 43 ngày trong năm 2025 vừa qua, gây thiệt hại hơn chục tỷ USD.

Các sự tranh cãi lần này xoay quanh hạng mục nào cần được ưu tiên chi tiêu. Tòa Bạch Ốc muốn tăng mạnh ngân sách cho việc thực thi luật nhập cư và an ninh biên giới. Trong khi đó, Đảng Dân Chủ yêu cầu gia hạn trợ cấp bảo hiểm y tế cho người thu nhập thấp theo Đạo Luật Chăm Sóc Sức Khỏe Hợp Túi Tiền (Obamacare). Hai bên không ai chịu nhượng bộ.

Cần nên nhắc lại, việc chương trình hỗ trợ lương thực SNAP (Supplemental Nutrition Assistance Program) cho 42 triệu người nghèo, từng bị gián đoạn trong đợt bế tắc trước, đã tạo áp lực lớn buộc Quốc Hội phải cho thông qua ngân sách tạm thời. Tuy nhiên, khi SNAP được "gỡ", giới lập pháp bây giờ lại quay về vạch xuất phát trong bối cảnh Quốc Hội bị chia rẽ sâu sắc, nơi mà mỗi quyết định đều trở thành mồi lửa bùng phát về chính trị.

Nếu có vấn đề cốt lõi nào chạm trực tiếp đến đời sống người dân trong năm 2026 thì đó là chi phí về y tế. Việc trợ cấp Obamacare đã hết hạn vào ngày 31/12/2025 đồng nghĩa với việc có khoảng 24 triệu người Mỹ sẽ đối mặt mức lệ phí bảo hiểm tăng gấp đôi. Tháng Mười Hai, Thượng Viện không thể thông qua bất cứ phương án gỡ rối nào. Đề xuất của phe Dân Chủ gia hạn trợ cấp cũng bị bác bỏ; kế hoạch của phe Cộng Hòa cấp 1,000-1,500 USD mỗi năm cho tài khoản tiết kiệm y tế của người nghèo cũng không đủ số phiếu cần thiết.

Về kinh tế quốc gia, Tổng Thống Trump liên tục khẳng định nền kinh tế nước Mỹ đang ở mức "A+++++". Tuy nhiên, phía sau bức tranh "tốt đẹp chưa từng có" lại là một thực tế khác. Làn sóng phá sản hàng loạt công ty kinh doanh lớn nhỏ đang tăng mạnh.

Ngày 27/12, The Washington Post cho biết ít nhất đã có 717 công ty nộp đơn xin phá sản tính cho đến tháng 11/25, cao hơn khoảng 14% so với cùng thời kỳ 11 tháng vào năm 2024 và là mức cao nhất kể từ năm 2010. Đáng chú ý là số đơn xin phá sản xảy ra ở các ngành liên quan đến chế biến sản xuất, xây dựng và vận tải, những lãnh vực bị ảnh hưởng nặng nề bởi mức thuế áp đặt của ông Trump. Số liệu thống kê liên bang cho thấy, ngành sản xuất mất hơn 70,000 việc làm trong khoảng một năm kết thúc vào tháng Mười Một. Trong các vụ phá sản, có không ít các công ty có tài sản hơn 1 tỷ USD.

Trên chính trường quốc tế, Tổng Thống Trump bước vào năm 2026 với nhiều hồ sơ nóng. Chiến tranh Nga-Ukraine bước sang năm thứ tư. Sau cuộc gặp Tổng Thống Volodymyr Zelensky của Ukraine ngày 28/12 tại Mar-a-Lago (Florida), Tổng Thống Trump nói rằng Nga và Ukraine "có thể đang tiến rất gần" ngày chấm dứt cuộc chiến.

Trên thực tế, sau hơn ba giờ tiến hành đàm phán, cả hai ông Trump lẫn Zelensky đều không công bố bất cứ bước đột phá nào. Cả hai đều nhấn mạnh vấn đề rất phức tạp và cần có thêm thời gian. Trước cuộc gặp, ông Zelensky cho biết 90% điều khoản kế hoạch hòa bình do Ukraine đề xuất được thống nhất, nhưng 10% còn lại, phần khó giải quyết nhất là gì thì không có ai biết… là gì. Liệu rằng những ngày đầu năm 2026 có tiến triển gì mới, vẫn là câu hỏi còn để ngỏ.

Một trong những biến số lớn nhất 2026 là phán quyết Tối Cao Pháp Viện về tính hợp hiến của các mức thuế mà Trump áp đặt trên toàn thế giới. Nếu bị bác bỏ vào năm 2026, trụ cột quan trọng trong chính sách kinh tế của Trump sẽ bị sụp đổ. Trump gọi đây là vấn đề "sống còn" với nước Mỹ, khi mức thuế này mang về hơn 200 tỷ USD trong năm 2025 và được kỳ vọng tạo ra đến 3,300 tỷ USD trong thập niên sắp tới. Ngay trong nội bộ Cộng Hòa, không ít người hi vọng Tối Cao Pháp Viện sẽ chặn đứng chính sách thuế quan, vốn gây ra tổn hại cho chính các công ty và người tiêu dùng ở Mỹ này.

Cuối cùng, tất cả vấn đề trên sẽ được gom lại trong cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng Mười Một năm nay. Với tỷ lệ ủng hộ chỉ quanh ở mức 36-37%, Trump hẳn nhiên nhận thức rõ những rủi ro mà ông phải đối mặt. Cũng cần nói thêm, trong năm 2025, giới lập pháp chỉ thông qua 61 luật so với hơn 300 dự luật trong mỗi nhiệm kỳ Quốc Hội hai năm như thông thường. Điều đó cho thấy Quốc Hội đã bị chia rẽ như thế nào.

Các cuộc bầu cử sơ bộ của Cộng Hòa sẽ bắt đầu định hình chiến dịch tranh cử vào đầu tháng 3/2026, và kéo dài đến tháng Chín. Texas, North Carolina và Arkansas đều tổ chức bầu cử sơ bộ vào ngày 3/3, Mississippi vào ngày 10/3 và Illinois vào ngày 17/3. Cuộc bầu cử giữa kỳ 2026 sẽ quyết định một phần ba ghế Thượng Viện, toàn bộ Hạ Viện và ghế Thống đốc ở 36 trong 50 tiểu bang. Nếu Dân Chủ giành lại Hạ Viện, Tòa Bạch Ốc không chỉ gặp khó khăn trong việc thông qua nghị trình tổng thống mà cá nhân ông Trump có thể đối mặt với làn sóng điều tra, đặc biệt là vụ Jeffrey Epstein.

Trông chờ gì ở loạt cuộc gặp Trump-Tập 2026?

Nhìn lại thành tích của ông Trump trong năm 2025 liên quan TQ, tờ The Economist (18/12/2025) mỉa mai: "TQ chứng minh được sức mạnh của họ trong năm 2025 và Donald Trump đã giúp họ đạt điều đó"

Khi trở lại Tòa Bạch Ốc, ông Trump được mặc định không chỉ đưa nước Mỹ "trở lại thời hoàng kim" mà còn đánh TQ đến tơi tả. Một năm sau, kết quả chỉ là một chuỗi thất bại. Dù ông Trump thường xuyên nói TQ là "mối đe dọa sống còn", nhưng trên thực tế, nhiều quyết định của ông lại mở đường cho Bắc Kinh tiếp cận kỹ thuật cao và ảnh hưởng về chính trị.

Đầu tháng Mười Hai, cộng đồng an ninh-quốc phòng Mỹ thực sự bị sốc khi chính quyền Trump bất ngờ cho đảo ngược chính sách, cho phép tập đoàn Nvidia bán chip H200, loại chip trí tuệ nhân tạo tiên tiến thứ hai của hãng này cho thị trường TQ. Bảy thượng nghị sĩ Dân Chủ, đứng đầu là bà Elizabeth Warren, gửi thư cảnh cáo đến Bộ trưởng Thương Mại, cho rằng quyết định trên "đánh dấu sự rời bỏ nguy hiểm khỏi nỗ lực lưỡng đảng kéo dài nhiều năm nhằm ngăn kỹ thuật của Mỹ tiếp sức cho năng lực quân sự và kỹ nghệ của TQ".

So với một loạt ồn ào vào những ngày đầu nhiệm kỳ, chính quyền Trump đã xuống nước rõ rệt. Ngày 23/12, Văn Phòng Đại Diện Thương Mại Hoa Kỳ nói rằng việc TQ "lươn lẹo trong ngành kỹ nghệ bán dẫn nhằm chiếm ưu thế là không hợp lý và gây gánh nặng hoặc hạn chế thương mại đối với Mỹ, do đó cần phải có hành động ngăn chận cụ thể", nhưng Washington đã có biện pháp như thế nào?

Mức thuế của Mỹ đánh vào sản phẩm bán dẫn TQ vẫn… ở mức 0% trong 18 tháng, sau đó tăng lên vào ngày 23/6/2027, nhưng cho tăng bao nhiêu vẫn "chưa xác định". Còn nữa, thỏa thuận Mỹ-TQ về đất hiếm mà Bộ trưởng Tài Chính Scott Bessent cho biết hai nước đã hoàn tất việc ký kết trước Lễ Tạ Ơn, cho đến hết năm 2025, vẫn chưa được giải quyết rốt ráo.(?)

Dựa trên các tuyên bố chính thức, Tổng Thống Trump sẽ đến Bắc Kinh vào tháng 4/2026, Chủ Tịch Tập (có thể) sẽ đến Mỹ dự hội nghị G20 (tháng Mười Hai, tại Florida); và Tổng Thống Trump (có thể) dự hội nghị APEC (Asia-Pacific Economic Cooperation) vào tháng Mười Một tại Thâm Quyến.

Với những diễn biến trong năm 2025, vị trí đàm phán của Chủ Tịch Tập trong năm 2026 có vẻ nặng hơn và có nhiều lợi thế hơn ông Trump. "Mỹ đã cố hết sức để gây áp lực kinh tế lên TQ, và họ đã thất bại", theo lời nhận định của Victor Shih, chuyên gia kinh tế chính trị TQ tại đại học University of California, San Diego. "Điều này củng cố lối suy tính của ông Tập Cận Bình khi cho rằng, 'mọi thứ chúng ta làm cho đến nay đều thành công, và giờ Mỹ không còn gì để chống chúng ta'".

Sau cuộc gặp Trump-Tập tại APEC Busan ngày 30/10/25, hai bên đạt thỏa thuận tạm dừng leo thang trong chiến tranh thương mại. Điều này có nghĩa trong năm 2026, ông Trump khó có thể tiếp tục vung lá bài thuế quan mà không phá hỏng chính bản thiết kế chiến lược của mình. Nói một cách khác, ngoài thuế quan, Tổng Thống Trump gần như không có chiêu nào đủ nặng ký để đấu với Chủ Tịch Tập.

Vì vậy, nếu năm 2026 ông Trump không thể leo thang thuế quan với TQ thì câu hỏi không phải là ông dùng "chiêu thức mới" nào mà là ông có thực sự nắm chắc trong tay chiến lược đánh nổi TQ hay không như bà Liza Tobin (giám đốc đặc trách TQ thuộc Hội Đồng An Ninh Quốc Gia Hoa Kỳ 2019-2021) nêu trong bài viết Wall Street Journal ngày 24/12/25 ("Trump Isn’t That Serious About Defeating Xi").

Moscow gọi cuộc tấn công bằng UAV của Kiev nhắm vào dinh thự của Tổng Thống Putin là âm mưu làm gián đoạn nỗ lực trung gian hòa giải xung đột của Tổng Thống Trump.

Song Kiev đáp trả rằng, cho đến nay, Moscow chưa hề đưa ra bằng chứng nào đáng tin cậy về cáo buộc của họ (nếu không muốn nói là ngụy tạo ra để chụp mũ). Tổng Thống Zelensky khẳng định Ukraine hoàn toàn không có dính líu đến vụ tấn công UAV đó, cho rằng đó chỉ là cái cớ ngụy tạo ra của Nga để từ bỏ nỗ lực hòa bình. Ông Andrii Sybiha, Ngoại trưởng Ukraine còn nói thẳng: "Nga sẽ không đưa ra bất cứ bằng chứng cụ thể nào vì đơn giản là không hề có cuộc tấn công nào như vậy đã xảy ra".

Điều đáng nực cười là khi phía Nga rêu rao nói rằng, "Sự khiêu khích này của Ukraine không thể làm suy yếu lòng tin mà hai tổng thống đã cố vun đấp lên", ông Putin lại khiến cho người ta nhớ lại lời của ông Trump khi nói rằng: "Mỗi lần gặp ông Putin, tôi đều có những cuộc trò chuyện tốt đẹp, nhưng sau đó kết quả lại chẳng có gì". Thế là đủ hiểu lòng tin của ông Trump đối với ông Putin là như thế nào rồi. Việc ông Trump mới đây khen ông Putin là "hào phóng" và "nghiêm chỉnh với hòa bình" xem ra chỉ là nhằm thuyết phục ông Zelensky nên nhượng bộ Nga về vấn đề lãnh thổ để sớm cho kết thúc cuộc chiến mà thôi.

Ông Trump, dường như để gia tăng sự thuyết phục của mình đối với ông Zelensky, đã thông báo cho ông Zelinsky rằng, ông coi chuyện tạo công ăn việc làm ở Ukraine là nhiệm vụ số 1, và rằng Mỹ "rất muốn thấy mức lương của người Ukraine sẽ cao gấp 3 lần, thông qua việc các công ty Mỹ vào thị trường Ukraine với những điều kiện đặc biệt". Mà để được như những gì mà ông Trump nói, Ukraine cần sớm có hòa bình. Được biết, mức lương trung bình hàng tháng tại Ukraine hiện khoảng hơn 600 Mỹ kim.

Đáp lại, ông Zelensky nói mình nhìn thấy có "triển vọng lớn cho sự phát triển thời hậu chiến". Nhưng ông vẫn tỏ ra cương quyết không chấp nhận nhượng bộ lãnh thổ cho Nga như ông Trump đã mong muốn và không ngừng thúc giục. Suy cho cùng, kiểu gì mà Mỹ làm cũng sẽ có lợi ở Ukraine. Làm gì có chuyện Mỹ lại cho không biếu không. Và ai mà chẳng muốn có mức lương cao gấp nhiều lần, nhưng khi nói ra là một chuyện, còn liệu có được hay không lại là chuyện khác. Những lời mật ngọt của ông Trump có thể làm chết mấy con ruồi nhưng xem ra khó lòng lay chuyển được con người cứng cỏi của ông Zelensky.

Nga hiện đang chứng kiến một kỷ lục đau buồn chưa từng có trong hơn 50 năm qua với Châu Âu. Đó là TurkStream là đường ống duy nhất còn lại dẫn khí đốt Nga đến Châu Âu. Xuất khẩu khí đốt qua đường ống của Nga sang Châu Âu từng đạt đỉnh 180 tỷ m3/năm trong giai đoạn 2018–2019. Hiện nay nguồn cung sang Châu Âu chỉ đạt có 18 tỷ m3, được vận chuyển qua đường ống TurkStream này.

Đây là mức thấp nhất kể từ những năm 1970. Thổ Nhĩ Kỳ, Serbia, Hungary và Slovakia là những quốc gia từng nhập khí đốt Nga qua đường ống TurkStream. Khí đốt vốn mang lại nguồn ngoại tệ lớn cho Nga. Nay nguồn này ngày càng bị suy giảm, tất sẽ cho khiến Nga gặp bất lợi lớn trong cuộc xâm lăng của họ đối với Ukraine. Xem ra đây là lý do chính khiến cho Moscow cố sống cố chết chiếm đoạt đất đai Ukraine càng nhiều càng tốt trước khi sức cùng lực kiệt.

Nói gì thì nói, rất đúng nếu cho rằng việc gặp ông Trump ở Florida vừa qua đáng được coi là một thành công của ông Zelensky. Bởi vì điều đó cho thấy ông Trump vẫn quan tâm đến hòa bình của Ukraine chứ chưa muốn hoàn toàn phủi tay, dù cuộc gặp này chưa mang lại kết quả nào có tính đột phá.

Kẻ bực bội nhất trước cuộc gặp giữa hai vị tổng thống Mỹ và Ukraine hẳn là ông Putin. Có lẽ vì vậy mà tên độc tài nước Nga mới bịa ra cái gọi là "vụ tấn công khủng bố UAV" nhắm vào dinh thự của ông ta để lấy cớ bôi lọ ông Zelensky. Nhưng nhiều người tin rằng, kẻ gắp lửa bỏ tay người sớm hay muộn sẽ bị phỏng nặng vì chính lửa của mình. Hãy chờ xem.

Welkin Lei, 30 tuổi, sống ở Bắc Kinh, có thói quen làm những phép tính “trên khăn giấy” vào lúc rảnh. Không phải tính chuyện mua nhà hay đổi xe. Anh tính chuyện… có nên sinh thêm đứa thứ hai.

Con trai anh mới ba tuổi, vợ chồng đi làm thì phải thuê người trông. Cả hai lại đều là con một,inh, nghĩa là phía sau họ là hai cặp cha mẹ già đang dần cần chăm sóc. Chưa kịp tận hưởng niềm vui “nhà có tiếng trẻ”, họ đã nhìn thấy một bài toán tài nguyên: tiền bạc, thời gian, sức lực và cả tương lai—khi mình vừa làm cha mẹ, vừa là “đôi tay duy nhất” của cha mẹ mình.

Lei nói một câu nghe như thở dài: nếu xã hội muốn người trẻ sinh nhiều hơn, thì nhà nước phải “đặt vào đó” mức nỗ lực và cam kết tương xứng, thậm chí hơn. Bởi người trẻ không ngại con nít—họ ngại cảm giác bị đẩy vào cuộc đời không có lưới an toàn.

10 năm bỏ “một con”: cánh cửa mở ra, nhưng dòng người vẫn không bước vào
Ngày 1/1 đánh dấu 10 năm Trung Quốc chính thức chấm dứt chính sách “một con”—một chính sách nổi tiếng vì mức độ nghiêm khắc và sự can thiệp sâu vào đời sống riêng tư. Khi bỏ quy định đó, Bắc Kinh đã hiểu rõ: tỷ lệ sinh giảm có thể trở thành “quả bom hẹn giờ” làm chậm lại nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.

Thế nhưng, cánh cửa mở ra không đồng nghĩa tiếng chân sẽ ùa vào. Các chính sách khuyến sinh sau đó—từ nới hạn mức con, kêu gọi kết hôn, ưu đãi—đến nay vẫn không thể kéo tỷ lệ sinh quay lại. Dân số Trung Quốc đã giảm liên tiếp trong ba năm tính đến 2024. Năm 2024 có “nhích lên” nhẹ về số ca sinh, nhưng vẫn không đủ bù số người qua đời, và xu hướng đó cũng không được kỳ vọng sẽ bền.

Trong những con số khô khốc ấy là một thực tế mềm mà ai cũng cảm được: xã hội đang già nhanh, còn người trẻ thì chậm lại trong việc lập gia đình.

“Già trước khi giàu”: khi hơn 60 tuổi đã vượt 20% dân số
Trung Quốc hiện có khoảng 1,4 tỷ dân, và người trên 60 tuổi đã chiếm hơn 20%. Liên Hiệp Quốc còn dự báo đến năm 2100, nhóm tuổi cao có thể chiếm một nửa dân số—một tỷ lệ đủ để làm thay đổi mọi thứ: từ tiêu dùng nội địa, lực lượng lao động, ngân sách y tế, cho đến tham vọng cạnh tranh quyền lực với Mỹ.

Lãnh đạo Trung Quốc nhắc tới khái niệm “an ninh dân số”, coi việc phát triển “dân số chất lượng cao” là ưu tiên quốc gia. Giới phân tích dự đoán năm tới sẽ có thêm chính sách thúc đẩy sinh đẻ và hôn nhân. Nhưng câu hỏi nằm ở chỗ: người trẻ cần khẩu hiệu, hay cần một đời sống có thể thở?

Vết sẹo của “một con”: mất cân bằng giới và gánh nặng “một người gánh bốn”
Trong nhiều thập kỷ, Trung Quốc “dập” sinh bằng một bộ máy quản trị cứng: tuyên truyền, gây sức ép, phạt nặng, và những biện pháp bị lên án như cưỡng bức phá thai hay triệt sản. Chính sách (thực thi mạnh từ 1980) từng được giải thích là để hãm tăng dân số, giữ ổn định phát triển, tránh rơi vào nghèo đói.

Nhưng cái giá để lại là một “vết sẹo” dài: mất cân bằng giới tính, và một thế hệ con một—những người bây giờ bước vào tuổi trung niên với thực tế: họ không chỉ nuôi con, mà còn phải chăm cả cha mẹ hai bên. Trong một hệ thống an sinh vẫn còn mỏng ở nhiều nơi, gánh nặng gia đình trở thành thứ làm người ta chùn tay trước ý nghĩ sinh thêm.

Lei nói một điều rất thực: dù có tiết kiệm đến đâu, đến lúc cha mẹ già yếu, anh vẫn sẽ phải “mua” lao động từ con cái nhà khác để chăm sóc. Mà anh không tin tương lai mình sẽ đủ khả năng chi trả điều đó.

Cú xoay chóng mặt: từ hạn chế sinh sang khuyến sinh… và đánh thuế bao cao su
Trong một chuyển hướng khiến nhiều người “đứng hình”, Trung Quốc đẩy mạnh thông điệp khuyến sinh và khuyến hôn (cho các cặp dị tính) như “chìa khóa tương lai quốc gia”. Để thể hiện rõ tông mới, từ ngày 1/1, nhà chức trách bắt đầu đánh thuế VAT lên bao cao su và một số biện pháp tránh thai—một chi tiết tượng trưng nhưng gây tranh luận: xã hội đang được dẫn dắt bằng hỗ trợ, hay bằng nắn chỉnh hành vi?

Ở cấp địa phương, nhiều nơi thử đủ kiểu ưu đãi: giảm thuế, trợ giúp mua/thuê nhà, phát tiền, kéo dài nghỉ thai sản. Trên mạng xã hội, có phụ nữ kể chuyện nhận điện thoại từ nhân viên khu dân cư hỏi “khi nào sinh con”, làm dấy lên nỗi lo rằng chính sách có thể trượt sang hướng gây áp lực.

Gần đây, chính quyền trung ương tham gia mạnh hơn: triển khai trợ cấp tiền mặt 3.600 nhân dân tệ/năm (khoảng 500 USD) cho gia đình có con dưới 3 tuổi; sửa quy định để đăng ký kết hôn thuận tiện hơn; khởi động chương trình mầm non công miễn phí. Bắc Kinh còn tuyên bố mục tiêu xóa chi phí tự trả khi sinh tại bệnh viện vào năm 2026, và đưa ra dự thảo luật nhằm quản lý dịch vụ giữ trẻ tốt hơn.

Nhưng “khoảng cách” giữa chính sách và đời sống vẫn quá lớn.

“Giọt nước trong cái xô”: trợ cấp nhỏ, chi phí lớn, và Thượng Hải là ví dụ rõ nhất
Mi Ya, 34 tuổi, nuôi con trai 9 tuổi ở Thượng Hải, nói thẳng: chi phí nuôi con ở các đô thị lớn quá cao, trong khi trợ cấp giống như “giọt nước trong cái xô”. Nó không đủ để khơi dậy ham muốn sinh thêm; nó chỉ đủ để người ta… nhìn một cái rồi lại thở dài.

Một nghiên cứu năm 2024 của một viện nghiên cứu dân số tại Bắc Kinh còn cho rằng Trung Quốc là một trong những nơi đắt đỏ nhất thế giới để nuôi một đứa trẻ tính theo tương quan thu nhập và chi phí. Khi nhà ở đắt, học hành cạnh tranh, dịch vụ chăm trẻ tốn kém, chỉ một khoản trợ cấp nhỏ khó bù lại cảm giác “mỗi năm là một bậc thang”.

Mi Ya còn nói thêm một điều mang tính tâm lý xã hội: chính sách “một con” đã đổi luôn cách người ta nhìn gia đình. Giờ đây, nhiều người chấp nhận “một con” như một cấu trúc hợp lý, thậm chí là phong cách sống. Tức là: không phải họ “không được” sinh thêm, mà họ không còn thấy cần.

“Không kiếm đủ tiền thì dám đẻ sao?”: thất nghiệp tuổi trẻ và sự kiệt quệ sau đại dịch
Với nhiều người trẻ trưởng thành trong và sau đại dịch, khẩu hiệu khuyến sinh gần như… nằm ngoài cuộc đời họ. Thất nghiệp thanh niên cao kéo dài, kinh tế giảm tốc, và các đợt siết quản lý đối với khu vực tư khiến nhiều sinh viên tốt nghiệp không tìm được việc như kỳ vọng.

Zhou, 27 tuổi, kỹ sư ở Hợp Phì, nói anh muốn có gia đình, nhưng dù có việc làm vẫn phải dựa vào cha mẹ để xoay xở. Anh đặt câu hỏi giản dị đến cay: kinh tế ảm đạm thế này, người ta phải kiếm được tiền trước đã; không kiếm được tiền thì dám sinh con sao?

Song song đó là tỷ lệ kết hôn thấp. Nhiều phụ nữ trẻ nói họ chọn tập trung sự nghiệp, và không muốn gánh một “chuẩn mực” trong đó phụ nữ vừa đi làm toàn thời gian, vừa cáng đáng việc học hành của con trong hệ thống cạnh tranh khốc liệt. Một nữ học viên cao học 24 tuổi nói cô không muốn sống đời mình chỉ để sinh con; cô muốn sống cho bản thân.

Sự chán nản từng bùng lên thành khẩu hiệu “Chúng tôi là thế hệ cuối cùng” trong thời phong tỏa—một câu nói lan truyền như lời phản kháng với cảm giác tương lai bị bóp nghẹt. Khi người trẻ không tin ngày mai, họ sẽ không vội đặt một đứa trẻ vào ngày mai đó.

Tỷ lệ sinh “khó đảo ngược”: robot có thể thay tay, nhưng không thay được tiếng khóc trẻ thơ
Các chuyên gia nhận định Trung Quốc đang đối mặt một “bó nguyên nhân”: đô thị hóa nhanh, giáo dục cao hơn, quan niệm hôn nhân thay đổi, chi phí nuôi con leo thang—những yếu tố vốn cũng xuất hiện ở nhiều nước. Nhưng Trung Quốc còn gánh thêm “sẹo” của chính sách một con và một mạng lưới an sinh chưa đủ dày.

Có ý kiến cho rằng chính sách khuyến sinh hiện tại mới dừng ở mức “trình diễn” và chưa chạm vào gốc: chi phí nuôi con và sự yếu của an sinh. Bắc Kinh có cải cách hưu trí, tăng dần tuổi nghỉ hưu; đồng thời đẩy mạnh tự động hóa nhà máy, đưa robot vào thay lao động thiếu hụt. Những giải pháp này có thể giúp kinh tế “chịu đòn” tốt hơn.

Nhưng đưa tỷ lệ sinh quay lại thời mỗi năm hàng chục triệu trẻ ra đời—nhiều người tỏ ra hoài nghi. Một học giả ở Thượng Hải nói thẳng: nếu bỏ chính sách một con sớm hơn 20 năm thì tình hình đã khác; giờ thì muộn, và về dài hạn, mức giảm tỷ lệ sinh là “khó đảo ngược”.

Nhìn lại: một thế hệ bị “đóng khung” và nỗi tiếc muộn màng
Song Min, 57 tuổi, Bắc Kinh, thuộc thế hệ từng sống dưới chính sách một con, nhớ lại: hồi đó rất ít người quanh bà nghĩ đến sinh đứa thứ hai. Nhiều năm sau, khi nhìn lại, bà mới nhận ra cái “khung” chính sách đã nhốt luôn suy nghĩ của mình. Nếu được tự do lựa chọn, bà tin có lẽ bà đã muốn nhiều con hơn—không chỉ hai.

Câu chuyện Trung Quốc hôm nay vì thế vừa là kinh tế, vừa là xã hội, vừa là tâm lý tập thể. Bạn có thể đổi luật trong một ngày, tăng trợ cấp trong một năm, thậm chí đánh thuế biện pháp tránh thai để “đổi thói quen”. Nhưng để người trẻ tự nguyện sinh thêm, cần một thứ khó hơn nhiều: cảm giác an toàn, công bằng, và một tương lai đáng tin—đủ để họ dám viết tiếp câu chuyện gia đình, chứ không chỉ làm phép tính trên khăn giấy.

Khi những ngày cuối năm 2025 trôi qua, năm đầu tiên ông Donald Trump trở lại Nhà Trắng (bắt đầu từ tháng 1/2025) đã để lại một dấu ấn rất khó gọi tên cho gọn: một cuộc “đại tu” liên bang diễn ra với tốc độ nhanh, mạnh, và gây tranh cãi dữ dội.

Phe ủng hộ nói đây là cách dùng tối đa quyền lực hành pháp để thực thi “ý chí cử tri 2024”, dọn dẹp lãng phí, đập bỏ lớp quan liêu cũ. Phe chỉ trích thì nhìn thấy một chiếc xe ủi: thanh trừng chính trị, sa thải hàng loạt, cắt chi tiêu kiểu phũ, và làm suy yếu những “hệ thống phanh” vốn giữ chính quyền khỏi trượt dốc.

Một nhà quan sát về công vụ nhận xét: điều đang diễn ra không chỉ là chuyện nhân sự hay ngân sách, mà là cuộc tranh chấp về bản chất của chính quyền — chính quyền phục vụ công chúng, hay chính quyền phục vụ cuộc chiến quyền lực.

1) “Gọt” bộ máy: sa thải, mua nghỉ việc, về hưu sớm… và nỗi hoang mang kéo dài
Ngay từ ngày đầu, Nhà Trắng coi việc giảm biên chế liên bang là ưu tiên số một. Chiến dịch này gắn với DOGE và vai trò nổi bật của tỷ phú Elon Musk trong giai đoạn đầu: lập luận quen thuộc là bộ máy “phình to”, phải tinh giản để diệt lãng phí.

Con số chính xác “mất bao nhiêu việc” rất khó chốt vì có đủ kiểu rời hệ thống: bị sa thải, bị cho nghỉ sớm, nhận gói khuyến khích tự thôi việc, hoặc tự bỏ vì quá mệt mỏi. Nhưng các ước tính độc lập thường nói đến hơn 200.000 vị trí đã biến mất trong năm 2025 — một cú rung đáng kể với một guồng máy vốn quen ổn định.

Hệ quả không chỉ nằm trên giấy. Nhiều cơ quan phải làm việc trong tình trạng thiếu người; một số nơi còn rơi vào vòng lặp trớ trêu: cắt rồi… phải gọi người quay lại vì chức năng tối quan trọng bị “đứt gãy”. Riêng IRS, tình trạng thiếu người và biến động tổ chức bị cảnh báo có thể khiến mùa khai thuế 2026 “nghẹt thở”.

Trong khi đó, công đoàn và các tổ chức dân sự kéo nhau ra tòa, xin lệnh chặn sa thải, xin phục chức, xin tạm hoãn. Có lúc thắng ở tòa cấp dưới, rồi lại bị đảo chiều ở cấp cao hơn. Cái còn lại là cảm giác “sáng ra không biết hôm nay cơ quan còn nguyên không”, khiến nhiều người từ bỏ nghề công vụ và tìm đường sang khu vực tư hoặc chính quyền tiểu bang/địa phương.

2) Cắt chi tiêu: hàng trăm tỷ bị đóng băng, và những khoản “nhỏ” lại làm dân đau
Song song với cắt người là cắt tiền. Nhiều khoản chi và tài trợ liên bang bị hủy, bị trì hoãn, hoặc bị “đóng băng” với lập luận phải rà soát, phải chống “waste, fraud, abuse”. Phe Dân Chủ tại Hạ viện công bố các thống kê cho rằng có tới hàng trăm tỷ USD tiền đã được Quốc hội phê chuẩn nhưng bị giữ lại, kèm những ví dụ nghe rất đời: chống vô gia cư, hỗ trợ doanh nghiệp thiểu số, thư viện địa phương, chương trình liên quan “long Covid”…

Những đường cắt này tạo hiệu ứng domino. Trường đại học và viện nghiên cứu vốn sống bằng nguồn tài trợ liên bang bị chao đảo. Một số chương trình phòng chống bạo lực súng đạn ở địa phương bị hụt tiền. Và cú sốc lớn nhất về mặt biểu tượng là câu chuyện USAID: việc giải thể/thu hẹp mạnh cơ quan vốn gắn với y tế cộng đồng, viện trợ và chống dịch ở nước ngoài bị cảnh báo có thể dẫn tới hậu quả nhân đạo cực lớn, với những dự báo tử vong “đếm bằng triệu” trong vài năm tới theo một nghiên cứu được nhắc nhiều.

Ở IRS, cắt ngân sách và mất nhân sự tạo “cơn bão kép”. Các cảnh báo nói thẳng: nếu bộ phận dịch vụ khách hàng, sửa lỗi tờ khai, và các đội kỹ thuật bị rút ruột, thì người dân sẽ chờ lâu hơn, bực bội hơn, dễ bị phạt hơn, còn tiền hoàn thuế có thể trễ. Đáng nói hơn: việc rút lại nguồn lực truy lùng gian lận thuế được dự báo có thể khiến thất thu dài hạn rất lớn trong thập kỷ tới.

3) Thử giới hạn pháp quyền: ân xá 6/1, “mưa” sắc lệnh, và những trận chiến tòa án
Chỉ vài giờ sau lễ nhậm chức, ông Trump đã phát tín hiệu “đẩy ranh giới” của quyền lực tổng thống. Quyết định gây chấn động nhất đầu nhiệm kỳ là ân xá/giảm án cho toàn bộ những người liên quan vụ 6/1/2021 — khoảng một nghìn rưỡi hồ sơ theo các thống kê được truyền thông trích dẫn. Với người ủng hộ, đó là “sửa sai cho một thời kỳ bị vũ khí hóa công lý”. Với người phản đối, đó là một cú đánh vào thông điệp thượng tôn pháp luật.

Trong năm 2025, ông Trump ký một số lượng sắc lệnh hành pháp thuộc hàng cao nhất lịch sử hiện đại — nhiều lệnh nhanh chóng bị kiện và bị tòa chặn. Có những phán quyết nặng lời cho rằng một vài sắc lệnh là lạm quyền trắng trợn, thậm chí mang dáng dấp “trừng phạt đối tượng cụ thể”.

Ngoài các vụ kiện về sắc lệnh, còn là tranh cãi quanh chính sách di trú: những cáo buộc về bắt giữ, trục xuất sai quy trình; những vụ tòa yêu cầu chính quyền giải trình; và cả câu hỏi liệu có phớt lờ lệnh tòa hay không. Điểm đáng chú ý: không phải lúc nào Nhà Trắng cũng thua. Khi hồ sơ lên đến Tối cao Pháp viện, chính quyền có những chiến thắng quan trọng giúp mở rộng quyền sa thải, tăng tốc một số chính sách cứng rắn — khiến cuộc giằng co “tam quyền phân lập” càng nóng.

4) Làm mờ cơ chế giám sát: khi “người gác cổng” bị thay ca
Nếu cắt người và cắt tiền là phần “thân thể”, thì phần “hệ thần kinh” của chính quyền nằm ở giám sát: inspector general, cơ quan độc lập, cơ chế nhận tố cáo nội bộ. Và đây là mảng khiến giới phê bình lo nhất: nhiều watchdog bị đẩy ra rìa hoặc bị thay bằng người thân chính trị.

Lập luận của Nhà Trắng là phải nhổ “deep state”, loại bỏ người cũ có thể phá agenda. Nhưng những người bị sa thải phản biện: họ làm việc dựa trên bằng chứng, truy gian lận – lãng phí – lạm quyền, và chính nhờ họ mà chính phủ tiết kiệm được hàng chục tỷ. Khi “người gác cổng” bị thay ca, Quốc hội và công chúng sẽ khó biết điều gì đang xảy ra bên trong các cơ quan.

Cùng lúc, các luật sư chuyên bảo vệ whistleblower cảnh báo: chỉ cần tín hiệu “bảo vệ yếu đi” là đủ làm người ta chùn bước. Nhiều người sẽ tự hỏi: “Tố cáo rồi sự nghiệp mình có bay không? Hay cuối cùng vẫn phải cầu may một thẩm phán nào đó cứu?”

Người ủng hộ ông Trump nhìn thấy một chính quyền “đi làm việc”: cắt cho gọn, ép cho chạy, dọn cho sạch. Người phản đối nhìn thấy một cú phá: phá niềm tin vào công vụ, phá năng lực vận hành, phá cả chuẩn mực.

Và với người dân bình thường, cảm giác thực dụng hơn: nếu IRS chậm, hoàn thuế trễ; nếu viện nghiên cứu thiếu tiền, dự án chết; nếu chương trình địa phương mất ngân sách, dịch vụ biến mất; nếu giám sát yếu đi, sai phạm khó lộ ra ánh sáng.

Năm đầu nhiệm kỳ 2 của ông Trump khép lại như một đoạn phim quay nhanh: tiếng máy cắt, tiếng búa, tiếng tòa án gõ búa, tiếng tranh luận không dứt. Câu hỏi còn mở cho 2026 không phải “ông ấy có thay đổi chính phủ không” — vì ông ấy đã thay đổi rồi.

Năm 2025 vừa khép lại thì một cột mốc cũng đóng sầm: các “enhanced premium subsidies” (trợ cấp tăng cường) của Affordable Care Act/Obamacare chính thức hết hạn. “Kỵ binh” Quốc hội đã không đến kịp.

Kết quả là từ 2026, rất nhiều gia đình Mỹ sẽ phải móc hầu bao nhiều hơn để giữ bảo hiểm. Nhiều người khác đứng trước lựa chọn khó nghe nhưng có thật: đổi sang gói rẻ hơn (đổi lại deductible và chi phí túi tiền cao hơn), hoặc… không mua nữa và chấp nhận rủi ro “không có bảo hiểm”.

Không phải mọi trợ cấp đều mất — nhưng phần “ngon nhất” đã tắt
Điều cần nói rõ: trợ cấp gốc của ACA (từ luật 2010) vẫn còn. Với những người có thu nhập dưới khoảng 400% mức nghèo liên bang (FPL), trợ cấp gốc tiếp tục giúp giới hạn phần tiền đóng cho “benchmark plan” ở mức không quá khoảng 10% thu nhập (ước chừng mốc $62,600/năm cho cá nhân và $128,600/năm cho gia đình 4 người).

Nhưng phần “tăng cường” mới là thứ đã kéo rất nhiều người vào hệ thống: người thu nhập thấp từng có thể thấy premium $0 hoặc gần $0; tầng lớp trung lưu trước đây không đủ điều kiện thì bỗng được hỗ trợ; và 4/5 người mua từng tìm được gói 2025 giá $10/tháng hoặc thấp hơn. Nhờ vậy, 2025 ghi nhận kỷ lục 24.3 triệu người ghi danh mua bảo hiểm Marketplace.

Giờ đây, khi phần “tăng cường” tắt, theo ước tính của KFF, tiền premium trung bình có thể tăng hơn $1,000/năm (khoảng tăng 114%), thậm chí nhiều nơi tăng vài trăm đô mỗi tháng tùy hồ sơ gia đình.

Vì sao Quốc hội không gia hạn kịp: đấu trường chính trị kéo dài tới phút chót
Những tháng cuối 2025, gia hạn trợ cấp trở thành “trận địa” ở Capitol Hill. Đảng Dân Chủ từng siết điều kiện ngân sách liên bang, dẫn tới một đợt shutdown kéo dài rồi mới chấm dứt giữa tháng 11 với cam kết sẽ đưa vấn đề ra bỏ phiếu.

Nhưng tới giữa tháng 12, Thượng viện bác cả hai hướng: một đề xuất của Dân Chủ muốn gia hạn nhiều năm và một phương án của Cộng Hòa đi theo hướng khác. Ở Hạ viện, nội bộ Cộng Hòa cũng rạn: có nhóm ôn hòa lo phản ứng cử tri vì premium tăng, thậm chí có vài dân biểu “bẻ lái” đứng về phía đề xuất của Dân Chủ để thúc ép bỏ phiếu.

Hiện câu chuyện vẫn chưa đóng: Hạ viện được dự kiến sẽ bỏ phiếu trong tháng 1, nhưng rào cản ở Thượng viện vẫn nặng. Nghĩa là: người dân bước vào 2026 trong tình trạng “đã tăng giá rồi, còn có đảo chiều không thì… chưa ai dám chắc”.

Người mua bảo hiểm 2026 cần làm gì: đừng auto-renew trong mù mờ
Từ khóa của 2026 là: SHOP! (phải tự đi “chợ” lại). Rất nhiều người Mỹ có thói quen auto-renew năm này qua năm khác. Năm nay, thói quen đó có thể làm bạn trả đắt mà không biết mình có lựa chọn khác.

Việc nên làm (gói gọn, không dài dòng): đăng nhập Marketplace của bang hoặc HealthCare.gov, cập nhật ước tính thu nhập 2026, rà lại nhu cầu thuốc men/bác sĩ, rồi so sánh lại toàn bộ gói. Nếu gói cũ đội giá quá mạnh, hãy xem có hãng khác rẻ hơn, hoặc cân nhắc gói premium thấp hơn nhưng chấp nhận deductible/out-of-pocket cao hơn. Nhiều người sẽ bị kéo từ gold/silver xuống bronze vì “đỡ tiền tháng nào hay tháng đó” — nhưng bronze thường là kiểu “đóng ít khi khỏe, trả nhiều khi bệnh”.

Nếu cần người hướng dẫn, có thể tìm navigator/broker/agent. Nhưng nhớ một cảnh báo quan trọng từ các sàn bảo hiểm: khi dân hoang mang vì premium tăng, lừa đảo cũng nở rộ — người ta có thể mời chào “gói rẻ bất ngờ” hoặc “bảo hiểm nghe giống ACA” nhưng quyền lợi không tương đương, thậm chí là giả.

Và nếu bạn mua trên HealthCare.gov: Open Enrollment cho 2026 kết thúc ngày 15/01/2026; muốn coverage bắt đầu từ 01/01/2026 thường phải chọn/xác nhận kế hoạch trước mốc 15/12 và đóng premium tháng đầu.

Một số bang “tự cứu” — nhưng không thể thay được tiền liên bang
Có khoảng 10 bang có trợ cấp bổ sung bằng ngân sách bang, phần nào giảm sốc. California, chẳng hạn, công bố dành $190 triệu để “đắp” cho một nhóm thu nhập thấp trong 2026. Massachusetts cũng có cơ chế trợ cấp bang tồn tại lâu nay cho nhóm dưới 400% FPL.

Nhưng ngay cả California cũng thừa nhận: $190 triệu không thể so với khoảng $2.5 tỷ trợ cấp tăng cường liên bang mà người dân bang này đã nhận trong 2025. Nói thẳng ra: bang có thể che gió một đoạn, nhưng khó chắn cả cơn bão.

Dấu hiệu đã thấy ngay trong mùa ghi danh: nhiều người “xem thì xem” nhưng không dám bấm mua
Các sàn bảo hiểm bang mô tả bức tranh khá buồn: người mới ghi danh giảm, người hủy tăng, và xu hướng chuyển sang gói rẻ hơn xuất hiện rõ. Có nơi ghi nhận người mua mới giảm mạnh so với năm trước; số người hủy vì “không kham nổi” tăng; tỷ lệ chọn bronze tăng — đó là một tín hiệu rất “đúng sách”: khi kinh tế căng, người ta mua bảo hiểm theo kiểu “cầm cự”.

Một số lãnh đạo exchange nói phải tới tận tháng 4/2026 họ mới ước lượng được tác động thật, vì nhiều người auto-renew rồi… không đóng premium, hoặc đóng 1–2 tháng rồi rớt tiếp. Thị trường sẽ còn “ra-vào” khá lâu trước khi ổn định.

Nếu Quốc hội gia hạn lại trong tháng 1: hệ thống sửa được nhanh, nhưng kéo người quay lại mới khó
Các exchange cho biết nếu Quốc hội hành động sớm và gia hạn theo kiểu “thẳng tay, ít sửa đổi”, họ có thể cập nhật hệ thống và gửi thông báo khá nhanh. Nhưng bài toán nặng nhất không phải kỹ thuật.

Khó nhất là tâm lý: một khi người dân đã bỏ cuộc vì “đắt quá”, đã hủy, đã lỡ kỳ đăng ký, hoặc đã quay sang gói khác… thì việc gọi họ quay lại sẽ là một cuộc leo dốc. Và trong khoảng trống ấy, chỉ cần một ca bệnh, một tai nạn, một lần vào ER… là đủ biến một quyết định “tiết kiệm premium” thành cú đòn tài chính.

Trong một cuộc phỏng vấn với The Wall Street Journal công bố hôm thứ Năm, Tổng thống Donald Trump (79 tuổi) lần đầu nói khá dài về chuyện sức khỏe cá nhân giữa lúc dư luận soi kỹ từng dấu hiệu lạ trên cơ thể ông. Ông thừa nhận mình đang dùng aspirin với liều cao hơn mức bác sĩ khuyến nghị, và cho rằng đây là nguyên nhân khiến các vết bầm tím trên tay xuất hiện rõ rệt, thậm chí có lúc phải che bằng lớp trang điểm dày hoặc băng dán.

Ông Trump giải thích theo kiểu rất “Trump”: aspirin giúp làm “loãng máu”, ông không muốn “máu đặc” chảy qua tim. Ông còn hỏi ngược người đối thoại: “Có hợp lý không?” rồi nói mình hơi mê tín, đã uống aspirin như vậy suốt 25 năm. Câu nói nghe như bông đùa, nhưng nó chạm đúng điểm nhạy cảm: tuổi tác, tính minh bạch y tế của lãnh đạo, và ranh giới giữa “thói quen cá nhân” với “nguy cơ sức khỏe công cộng” khi người đó là tổng thống.

325mg mỗi ngày: liều “đủ mạnh” để gây bầm – nhưng vẫn nằm trong khung điều trị
Theo bác sĩ của Tổng thống, Dr. Sean Barbabella, ông Trump dùng 325mg aspirin mỗi ngày. Đây là viên “regular-strength” quen thuộc, lớn hơn liều “low-dose/baby aspirin” mà nhiều người thường nghe nhắc đến (thường quanh mức 81mg). Các tài liệu y khoa phổ biến cho biết liều thấp hay được nhắc cho mục tiêu phòng ngừa tim mạch thường nằm khoảng 75–100mg, trong khi điều trị aspirin hằng ngày có thể dao động rộng, tùy mục đích và hồ sơ nguy cơ của từng bệnh nhân.

Nhưng điểm quan trọng không nằm ở con số “có hợp lệ hay không” trên giấy. Vấn đề là aspirin làm giảm khả năng đông máu, nên dễ gây bầm tím và tăng nguy cơ chảy máu—từ những vết bầm tưởng như vô hại, đến chảy máu tiêu hóa hoặc biến chứng nặng hơn nếu có yếu tố nguy cơ kèm theo. Những năm gần đây, nhiều hướng dẫn y khoa đã thận trọng hơn với chuyện dùng aspirin hằng ngày cho người lớn tuổi, vì lợi ích phòng ngừa có thể không “lời” bằng rủi ro chảy máu ở một số nhóm.

Vì vậy, khi Tổng thống nói “tôi uống nhiều hơn lời bác sĩ”, câu chuyện lập tức chuyển tông: từ một dấu bầm ở mu bàn tay thành một câu hỏi lớn về việc ông có đang “tự chỉnh” phác đồ của mình hay không, và Nhà Trắng sẽ minh bạch tới đâu.

Vết bầm, lớp trang điểm và nỗ lực né ống kính
Thực tế, chuyện bầm tay của ông Trump không phải mới xuất hiện trong vài ngày. Nhiều bản tin trước đó nói vết bầm ở tay phải đã thấy từ trước khi ông trở lại Nhà Trắng, nhưng nó gây chú ý mạnh hơn khi người ta nhận ra ông thường cố che: lúc thì dùng lớp makeup đậm, lúc thì băng dán, lúc lại đưa tay kia che khuất trước ống kính. Tuần trước, các sự kiện công khai tiếp tục ghi nhận hiện tượng đổi màu/bầm nhẹ ở cả tay trái, khiến câu chuyện “chỉ do bắt tay nhiều” càng bị đem ra mổ xẻ.

Nhà Trắng từng giải thích rằng việc bắt tay liên tục cộng với chế độ dùng aspirin đều đặn có thể khiến bầm tím dễ xảy ra hơn. Một số chuyên gia y tế khi được hỏi thì không vội kết luận điều gì nghiêm trọng chỉ từ vết bầm. Nhưng chính cách che đậy—che hơi kỹ, che hơi nhiều—lại làm dư luận chú ý gấp đôi, vì người ta thường nghi ngờ điều bị giấu hơn điều được nói thẳng.

Chuyện “MRI” hóa ra là “CT scan”: và lời trấn an về tim mạch
Trong cuộc phỏng vấn, ông Trump cũng nói về một lần chụp chiếu hồi tháng 10 mà trước đó ông từng gọi là “MRI”. Lần này ông đổi cách diễn đạt: không phải MRI, mà là CT scan—ông gọi nôm na là “một cuộc scan, nhẹ hơn MRI”. Bác sĩ Barbabella nói mục đích là loại trừ dứt điểm các vấn đề tim mạch, và kết quả không cho thấy bất thường.

Trước đó, đầu tháng này, bác sĩ của ông cũng đã ra một bản ghi nhớ nói hình ảnh chẩn đoán liên quan hệ tim mạch và vùng bụng cho kết quả “hoàn toàn bình thường”. Những câu chữ ấy nhằm chốt lại thông điệp: Nhà Trắng muốn khẳng định tổng thống ổn, ít nhất trên những chỉ số quan trọng.

Nhưng nghịch lý là: càng trấn an bằng những chữ “hoàn hảo”, “bình thường”, dư luận càng đòi thêm chi tiết—vì công chúng đã quá quen với kiểu “không nói đủ” rồi mới nói.

Sưng chân, tất ép và câu nói “tôi không thích tập”
Ngoài đôi bàn tay, dư luận còn để ý chuyện sưng ở chân và dáng vẻ mệt mỏi trong một số sự kiện. Nhà Trắng từng thông báo hồi tháng 7 rằng ông Trump bị suy tĩnh mạch mạn tính (chronic venous insufficiency)—một tình trạng khá thường gặp ở người lớn tuổi, liên quan việc máu hồi lưu kém khiến chân dễ sưng.

Ông Trump nói mình đã thử tất ép (compression socks) nhưng “không thích”. Và khi được hỏi về tập thể dục đều đặn, ông nói thẳng: ông không hứng thú—đi bộ hoặc chạy máy “chán”, không phải kiểu của ông. Đây là một kiểu thành thật hiếm thấy: không tô vẽ “tôi chăm chỉ luyện tập”, không diễn giải dài dòng, chỉ là một câu rất đời—nhưng lại khiến người nghe càng lo: tuổi 79, ít thích vận động, lại dùng aspirin liều cao… thì các dấu hiệu lặt vặt có thể sẽ còn gây tranh luận dài.

Sức khỏe tổng thống: đôi khi vấn đề không nằm ở bệnh, mà ở niềm tin
Công bằng mà nói, một vết bầm tay không đủ để kết luận điều gì nghiêm trọng. Nhưng với vị trí tổng thống, câu chuyện chưa bao giờ chỉ là y khoa. Nó là niềm tin: công chúng muốn biết điều gì đang xảy ra, muốn nghe rõ ràng, muốn thấy minh bạch. Và khi chính nhân vật trung tâm nói “tôi uống nhiều hơn bác sĩ khuyên” với một nụ cười nửa bông đùa, nửa thách thức, thì nghi vấn tự khắc nở ra: rốt cuộc ông đang kiểm soát sức khỏe mình tới đâu—và Nhà Trắng sẽ nói thật tới mức nào?

Năm mới vừa mở trang, Washington lại có thêm một “chủ đề cũ mà nóng”: sức khỏe của người quyền lực nhất nước Mỹ. Lần này, nó bắt đầu từ một viên aspirin, một vết bầm, và câu nói nghe rất đơn giản: “Tôi muốn máu loãng chảy qua tim.”

Mấy ngày cuối năm, người ta thường nói về pháo hoa, về lời hứa “năm mới sẽ tốt hơn”. Nhưng ở Minnesota, ngay trước thềm bước sang 2026, có những gia đình lại nghe một tin khiến tim rơi xuống: tiền hỗ trợ giữ trẻ—thứ giúp họ đi làm mỗi sáng—có thể bị chặn lại vì một cuộc điều tra liên bang.

Không phải vì họ làm gì sai. Không phải vì con họ bỗng dưng không còn cần lớp học, bữa ăn, người trông. Chỉ vì một cơn bão chính trị–truyền thông–điều tra đang ào tới, kéo theo những con số khổng lồ, những cáo buộc chưa ngã ngũ, và một nỗi lo rất “đời”: nếu tiền không về kịp, cửa nhà trẻ đóng lại… thì ai đi làm, ai trả tiền thuê nhà?

Từ một video YouTube đến cú “phanh gấp” tiền giữ trẻ
Theo các nhà cung cấp dịch vụ và giới chức, làn sóng bắt đầu nóng lên sau khi Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Hoa Kỳ (HHS) công bố biện pháp siết/đóng băng (tùy cách diễn giải của từng thông báo) dòng chi trả hỗ trợ giữ trẻ liên bang liên quan Minnesota, trong bối cảnh điều tra gian lận. Trên mạng xã hội, Phó Bộ trưởng HHS Jim O’Neill nói thẳng: tiền sẽ chỉ được giải ngân khi các tiểu bang chứng minh được chúng đang được sử dụng “hợp lệ”.

Minnesota mỗi năm nhận khoảng 185 triệu USD tiền liên bang cho chương trình giữ trẻ, ảnh hưởng trực tiếp tới hàng chục nghìn trẻ em và gia đình thu nhập thấp. Điều đáng sợ là thông báo ban đầu không nêu một “kế hoạch thay thế” nào để gia đình xoay xở nếu dòng tiền bị ngưng—một khoảng trống khiến cả hệ thống rung lên như bị rút chốt an toàn.

HHS sau đó giải thích cơ chế “xác minh bổ sung”: những cơ sở bị nghi có gian lận sẽ phải qua một tầng kiểm tra dày hơn (hồ sơ khiếu nại, sai lệch dữ liệu nội bộ của tiểu bang, bảng điểm danh, biên bản thanh tra…), còn các cơ sở khác sẽ phải nộp dữ liệu hành chính để bị rà soát. Nghe thì giống “thủ tục”, nhưng với nhà trẻ và gia đình lao động, thủ tục chậm một tuần cũng đủ thành… thảm họa.

Vì sao Minnesota bị đặt vào “tầm ngắm” liên bang?
Minnesota không phải tiểu bang duy nhất có gian lận phúc lợi. Nhưng đây lại là nơi thời gian qua liên tục nổ ra các vụ án lớn, đặc biệt các hồ sơ liên quan chương trình xã hội thời Covid-19 và các dịch vụ Medicaid. Trong bối cảnh đó, một video lan truyền của YouTuber Nick Shirley—người tự nhận là “nhà báo độc lập”, từng làm nội dung chống di dân và chống Hồi giáo—bỗng trở thành mồi lửa.

Trong video, Shirley đi tới nhiều cơ sở giữ trẻ, quay cảnh cửa đóng, thử vào nhưng không được, rồi đặt nghi vấn: có nơi “không hoạt động” mà vẫn nhận tiền hỗ trợ. Video thu hàng triệu lượt xem, được lan truyền mạnh trên mạng xã hội, thậm chí được chia sẻ lại bởi những nhân vật chính trị hàng đầu như Phó Tổng thống JD Vance, Giám đốc FBI Kash Patel và cả Elon Musk. Vấn đề là: bằng chứng trong video bị đánh giá là hạn chế, vì nhà trẻ có thể khóa cửa vì lý do an ninh, có giờ hoạt động khác nhau, hoặc quy định không cho người lạ tự tiện vào khu vực trẻ em.

Một số cơ sở được nêu tên phản bác: có nơi cho biết Shirley tới lúc họ chưa mở cửa; có nơi CNN và báo địa phương ghi nhận vẫn thấy phụ huynh đưa trẻ tới bình thường. Cơ quan quản lý tiểu bang cũng thừa nhận “có câu hỏi về phương pháp” của video, nhưng nói họ vẫn xem nghi vấn gian lận là nghiêm trọng và sẽ rà soát.

Điều đáng nói: Minnesota là nơi có cộng đồng Somali lớn nhất nước Mỹ. Và vì thế, khi các nghi vấn gian lận “đi kèm” cụm chữ “Somali-run daycare”, câu chuyện không còn là chuyện sổ sách. Nó chạm vào nỗi lo bị quy chụp, bị trừng phạt tập thể.

Gia đình lao động mắc kẹt ở giữa: đóng cửa trong một tháng?
Tại một cuộc họp báo ở Minnesota, các chủ cơ sở giữ trẻ cảnh báo tác động có thể đến rất nhanh. Có giám đốc nói khoảng 75% trẻ tại cơ sở của bà đủ điều kiện nhận hỗ trợ, và nếu tiền không về, họ có thể phải đóng cửa chỉ trong vòng một tháng. Một chủ cơ sở khác ở St. Paul kể nhiều gia đình của họ “chỉ cách vô gia cư một kỳ lương”—nghĩa là chỉ cần một đứt gãy nhỏ trong đời sống, là domino đổ.

Dân biểu tiểu bang Carlie Kotyza-Witthuhn gọi việc “đóng băng” (hay siết chi trả) theo kiểu quét rộng như vậy là điều khiến mọi người Minnesota cùng chịu thiệt. Bà nhấn mạnh Minnesota là một trong những nơi chi phí giữ trẻ đắt đỏ; tiền hỗ trợ không phải “xa xỉ”, mà là con số thật, vì nuôi một hệ thống chăm sóc trẻ an toàn và đạt chuẩn vốn đã tốn kém.

Trong khi đó, phía Văn phòng Bộ trưởng Tư pháp Minnesota (Attorney General) thông qua cố vấn cấp cao Carin Mrotz phản ứng gay gắt: chống gian lận là cần, nhưng “tấn công kiểu đốt sạch” vừa sai, vừa có thể… trái luật. Khi một chương trình xã hội bị siết đột ngột, người bị đẩy ra rìa đầu tiên thường không phải kẻ gian, mà là phụ huynh nghèo—những người không có quỹ dự phòng để “đợi chính phủ rà soát xong”.

Nỗi lo còn lan sang an ninh. Có cơ sở giữ trẻ nói họ nhận những cuộc gọi đe dọa sau khi video lan truyền, thậm chí bị đột nhập phá hoại, lấy cắp hồ sơ liên quan tuyển dụng nhân sự và ghi danh trẻ. Một cộng đồng vốn đã căng thẳng lại càng rít chặt dây đàn.

“Bão liên bang” đồng loạt kéo tới: HHS, DHS, FBI, SBA và cả Quốc hội
Không chỉ HHS. Bộ An ninh Nội địa (DHS) cũng đẩy mạnh hoạt động, với các video cho thấy lực lượng điều tra vào những địa điểm bị xem là “nghi vấn gian lận”, cùng thông tin về việc kiểm tra hàng chục điểm. Các phát biểu của quan chức liên bang khiến dư luận hiểu rằng đây là chiến dịch “tổng lực”: vừa điều tra gian lận, vừa có yếu tố thực thi di trú.

Giám đốc FBI cũng lên tiếng rằng chống gian lận “cướp tiền thuế và làm hại trẻ em” là ưu tiên lớn, và cho biết đã tăng nguồn lực điều tra. Song song, lãnh đạo Cơ quan Quản trị Doanh nghiệp Nhỏ (SBA) Kelly Loeffler tuyên bố tạm dừng một số khoản tài trợ thường niên cho Minnesota để điều tra nghi vấn gian lận PPP lên tới 430 triệu USD.

Đỉnh điểm là Quốc hội. Ủy ban Giám sát Hạ viện (House Oversight) do Dân biểu James Comer dẫn đầu thông báo mở điều trần về “gian lận và lạm dụng ngân sách liên bang” tại Minnesota, với phiên đầu ngày 7/1/2026 và một phiên khác dự kiến mời Thống đốc Tim Walz cùng Tổng chưởng lý Keith Ellison vào ngày 10/2/2026.

Thống đốc Walz đáp trả: tiểu bang đã mất nhiều năm siết chống gian lận, chuyển hồ sơ sang cơ quan thực thi pháp luật, đóng chương trình rủi ro cao, tăng kiểm toán; ông còn đề nghị cơ quan lập pháp tiểu bang trao thêm thẩm quyền để hành động mạnh hơn. Walz cũng phản bác một số con số bị cho là “phóng đại để giật tít”, cho rằng cần chứng cứ trước khi ném ra những ước lượng gây sốc.

Khi “chống gian lận” trượt sang “trừng phạt tập thể”
Một phần khiến câu chuyện trở nên độc hại là cách nó bị chính trị hóa. Tổng thống Donald Trump thời gian qua có nhiều phát ngôn gay gắt nhắm vào cộng đồng Somali ở Minnesota và Dân biểu Ilhan Omar—người Mỹ gốc Somali. Những lời lẽ miệt thị, quy kết cả cộng đồng “không đóng góp” khiến không khí vốn căng nay càng ngột ngạt.

Cộng đồng Somali và các tổ chức dân sự phản bác: sai phạm (nếu có) là của “một nhóm người”, không thể biến thành bản án đạo đức cho hàng chục nghìn gia đình đang sống, làm việc, nộp thuế. Lãnh đạo một tổ chức dân quyền Hồi giáo ở Minnesota nhấn mạnh phần đông cộng đồng Somali tại Twin Cities là những gia đình chăm chỉ: chủ tiệm nhỏ, nhân viên y tế, sinh viên, người đi làm… họ không thể bị kéo vào một cuộc “đánh phủ đầu” chỉ vì gốc gác.

Ở cấp độ kỹ thuật, câu chuyện cũng phức tạp hơn một đoạn video “cửa đóng then cài”. Nhiều cơ sở giữ trẻ khóa cửa và dùng thẻ ra vào vì an ninh là chuyện bình thường. Quy định của Minnesota vốn rất chặt: cơ sở được cấp phép phải chịu kiểm tra đột xuất định kỳ; hồ sơ điểm danh, quy trình thuốc men, đào tạo nhân sự… đều có checklist dày đặc. Chưa kể, tiền hỗ trợ (như CCAP) thường dựa trên số trẻ đủ điều kiện thực sự ghi danh, chứ không dựa trên “công suất” mà người ngoài nhìn thấy.

Đồng USD ghi nhận mức sụt giảm hằng năm mạnh nhất trong 8 năm và các nhà đầu tư cho rằng xu hướng giảm còn tiếp diễn nếu người kế nhiệm Chủ tịch Fed lựa chọn cắt giảm lãi suất sâu hơn dự kiến.


Đồng USD. Ảnh: AFP/TTXVN

Tạp chí The Australian Financial Review ngày 1/1 cho biết Chỉ số Bloomberg Dollar Spot Index đã giảm khoảng 8% trong năm 2025.

Sau khi lao dốc mạnh sau các mức thuế đối ứng “Ngày Giải phóng” của Tổng thống Mỹ Donald Trump vào tháng 4/2025, đồng bạc xanh tiếp tục chịu áp lực kéo dài khi chủ nhân Nhà Trắng khởi động chiến dịch quyết liệt nhằm đưa một nhân sự có quan điểm ôn hòa vào vị trí Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) vào năm 2026.

Ông Yusuke Miyairi, chiến lược gia ngoại hối tại tập đoàn tài chính Nomura, cho rằng “yếu tố lớn nhất đối với đồng USD trong quý I/2026 sẽ là Fed. Không chỉ là các cuộc họp vào tháng 1 và tháng 3, mà còn là việc ai sẽ trở thành Chủ tịch Fed sau khi ông Jerome Powell kết thúc nhiệm kỳ”.

Với việc thị trường dự đoán ít nhất Fed cắt giảm hai lần lãi suất trong năm 2026, lộ trình chính sách của Mỹ đang tách biệt khỏi một số nền kinh tế phát triển khác, càng làm suy giảm sức hấp dẫn của đồng USD.

Đồng euro đã tăng mạnh so với đồng bạc xanh, trong bối cảnh lạm phát ôn hòa và làn sóng chi tiêu quốc phòng sắp tới của châu Âu khiến khả năng cắt giảm lãi suất gần như bằng không. Trong khi đó, tại Canada, Thụy Điển và Australia, giới giao dịch ngoại hối lại đang đặt cược vào khả năng tăng lãi suất.

Chỉ số đo sức mạnh của đồng USD đã tăng cao nhất tới 0,2% trong phiên 31/12 sau khi số liệu của Bộ Lao động Mỹ cho thấy số đơn xin trợ cấp thất nghiệp tại nước này trong tuần trước giảm xuống một trong những mức thấp nhất của năm 2025. Tuy vậy, chỉ số đồng bạc xanh vẫn được dự báo sẽ kết thúc tháng 12 với mức giảm khoảng 1%.

Theo dữ liệu của Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai Mỹ (CFTC) cho tuần kết thúc ngày 16/12, sự lạc quan đối với đồng USD diễn ra trong một giai đoạn ngắn ngủi, giờ đã nhanh chóng quay trở lại lập trường bi quan vốn chiếm ưu thế kể từ khi các mức thuế “Ngày Giải phóng” vào tháng 4 làm dấy lên lo ngại về kinh tế Mỹ.

Hiện tại, mọi sự chú ý đều đổ dồn vào Fed và người sẽ thay thế Jerome Powell, khi nhiệm kỳ Chủ tịch Fed của ông Powell dự kiến kết thúc vào tháng 5.

Gần đây, Tổng thống Trump úp mở rằng ông đã có ứng viên ưa thích, nhưng chưa vội công bố, đồng thời cũng bóng gió khả năng sa thải người đứng đầu ngân hàng trung ương Mỹ hiện tại.

Giám đốc Hội đồng Kinh tế Quốc gia Kevin Hassett từ lâu được xem là ứng viên hàng đầu, trong khi ông Trump cũng bày tỏ sự quan tâm tới cựu Thống đốc Fed Kevin Warsh.

Các Thống đốc Fed Christopher Waller và Michelle Bowman, cùng với ông Rick Rieder của BlackRock, cũng được cho là đang nằm trong danh sách cân nhắc.

“Hassett về cơ bản đã được thị trường đặt cược vì ông ấy là ứng viên dẫn đầu trong một thời gian dài. Nhưng Warsh hoặc Waller có thể sẽ không cắt giảm lãi suất nhanh như vậy, điều này sẽ có lợi hơn cho đồng USD”, ông Andrew Hazlett, nhà giao dịch ngoại hối tại Monex Inc., nhận định.

Bà Skylar Montgomery Koning, chiến lược gia vĩ mô tại Bloomberg, cho biết: “Một xu hướng tăng dài hạn, kết hợp với việc đồng USD được cho là bị định giá cao trong những năm gần đây, đã khiến giới chuyên gia đồng thuận, liên tục dự báo đồng USD suy yếu so với đồng euro trong suốt chín năm qua, và kỳ vọng tương tự cũng được đặt ra cho năm 2026”.

Tuy nhiên, bà Koning nhận định việc “đồng euro lại giảm giá so với đồng USD trong sáu trong số những năm đó, cho thấy hai vấn đề cốt lõi của cách nhìn này. Thứ nhất, định giá là một chỉ báo kém cho diễn biến giá. Thứ hai, các dự báo theo đồng thuận thường chạy theo giá giao ngay, vì vậy sẽ có độ trễ”.

VietBF@sưu tập

Những ngày đầu năm, sức ép trên chiến tuyến miền nam Ukraine tăng rõ rệt. Ở Zaporizhzhia – vùng đồng bằng mở, ít chỗ che chắn – các đơn vị Ukraine được mô tả là kém trang bị hơn đang phải đối đầu những lữ đoàn Nga đông quân, áp đảo về nhân lực và nhịp độ tấn công.

Một sĩ quan thuộc cơ quan an ninh Ukraine (SBU), dùng danh xưng “Bankir”, nói tình hình ở khu vực này là “căng” và “khốc liệt”. Theo mô tả của ông, phía Nga dùng các nhóm bộ binh nhỏ, len theo mọi lối có thể, tìm đúng những điểm mỏng nhất của tuyến phòng thủ để chọc thủng. Không phải lúc nào cũng là những mũi đột kích rầm rộ; nhiều khi chỉ là những bước chân rải rác trong màn sương, nhưng đủ để khiến một phòng tuyến mệt mỏi rạn nứt.

Huliaipole: thị trấn tuyến đầu và cái giá của “địa hình thấp”
Tâm điểm giao tranh những ngày qua xoay quanh Huliaipole – thị trấn nằm cách thủ phủ Zaporizhzhia khoảng 80 km về phía đông. Trước chiến tranh, Zaporizhzhia từng là một đô thị lớn với dân số hơn 700.000 người; còn Huliaipole giờ đây mang dáng dấp một cửa ngõ bị bào mòn từng ngày: dân sơ tán, nhà cửa tan hoang, phố xá hoá thành mê cung của tường đổ và hầm trú.

Tình thế Huliaipole được một nhóm theo dõi chiến sự độc lập mô tả đã chuyển sang “vùng xám” – nghĩa là không còn ranh giới mặt trận rạch ròi. Cùng một dãy phố, có thể bên này là quân Ukraine, bên kia là quân Nga; cùng một tầng hầm, hôm nay thuộc về một bên, ngày mai đã đổi chủ. Điều đáng sợ là, trong “vùng xám” ấy, phía Nga được cho có quân số nhiều hơn hẳn, khiến việc giữ chốt trở thành cuộc gồng mình liên tục.

Việc tăng viện cũng bị mô tả là rất khó khăn. Địa hình thấp khiến Huliaipole dễ bị quan sát và khống chế hoả lực; đường tiếp tế mong manh, và mỗi chuyến di chuyển đều có thể trở thành canh bạc.

Nga nói “đã chiếm”, Ukraine nói “còn giữ”: cuộc chiến của tuyên bố và thực địa
Ở phía Nga, trong một cuộc họp có Tổng thống Vladimir Putin tham dự, chỉ huy Nga tại khu vực tuyên bố Huliaipole đã bị họ kiểm soát, đồng thời nêu con số hàng trăm km² lãnh thổ mà Nga nói đã chiếm được tại Zaporizhzhia và Dnipropetrovsk từ đầu tháng 12. Thông điệp đi kèm rất rõ: mở rộng đất kiểm soát để nâng “vị thế” trước bàn đàm phán, và nuôi câu chuyện quen thuộc rằng mục tiêu cuối cùng vẫn là kiểm soát trọn các vùng mà Moscow đã tuyên bố sáp nhập.

Nhưng phía Ukraine bác bỏ việc “đã mất hẳn”. Trên thực địa, nhiều đánh giá trung gian cũng nghiêng về kịch bản phức tạp hơn: Huliaipole bị giằng co, mất–còn đan xen, và “chiếm được” đôi khi chỉ có nghĩa là có thể vào được trung tâm để quay một đoạn video, chứ chưa chắc giữ được lâu.

Drones cứu tuyến đồng trống, nhưng bất lực trước hầm ngầm và đống đổ nát
Trong bối cảnh thiếu bộ binh, Ukraine dựa mạnh vào drone để “bù người”. Trên đồng trống, drone có thể săn các nhóm tiến quân, đánh trúng đội hình nhỏ trước khi họ áp sát. Nhưng khi cuộc chiến tràn vào khu vực xây dựng – những toà nhà bỏ hoang, tầng hầm, ngõ cụt, bức tường đổ – ưu thế của drone giảm đi thấy rõ. Những căn hầm và nền móng sập trở thành áo giáp tự nhiên cho lực lượng xung kích: họ lẩn đi, chui xuống, áp sát, rồi bất ngờ trồi lên ở một góc không ai ngờ.

Chính kiểu chiến tranh “đi trong lòng đất” ấy khiến một thị trấn như Huliaipole dễ trượt khỏi tay không phải vì một cú đấm duy nhất, mà vì hàng nghìn vết cắt nhỏ.

Đòn đánh vào sở chỉ huy: “phòng thủ yếu” và cái giá của một lần bỏ quên
Một đoạn video lan truyền cho thấy binh sĩ Nga đã xâm nhập một sở chỉ huy của Ukraine tại Huliaipole, lục xem laptop và tài liệu bị bỏ lại. Tư lệnh quân đội Ukraine, tướng Oleksandr Syrskyi, thừa nhận việc để đối phương vào được vị trí này xuất phát từ “phòng thủ yếu”. Ông nói một lữ đoàn phòng vệ lãnh thổ đã không chịu nổi áp lực, phải lùi dần, và phê bình việc đơn vị rời vị trí nhưng để lại thông tin nhạy cảm.

Một nhóm theo dõi độc lập khác nhận định lực lượng Ukraine có thể chỉ còn bám được phần phía tây Huliaipole; trong điều kiện như vậy, thị trấn “có thể đã bị coi như rơi vào tay đối phương” – giống cách nhiều nơi khác trên mặt trận, dù trên bản đồ vẫn còn nét đan xen, nhưng quyền chủ động đã đổi màu. Nhóm này cũng nhấn mạnh một chi tiết đau: có đơn vị giữ chốt rất lâu, chịu tổn thất cực nặng trong nhiều tháng, nhưng không được luân phiên về sau để nghỉ và bổ sung quân số; đến lúc đối phương tăng nhịp tấn công thì sức người cũng cạn.

Bài toán không chỉ ở một thị trấn: 1.000 km chiến tuyến và những lựa chọn tàn nhẫn
Huliaipole không phải câu chuyện riêng của một điểm nóng. Nó phơi ra thế khó của quân đội Ukraine trên toàn tuyến dài khoảng 1.000 km: ở nhiều đoạn, quân số bị áp đảo; huy động bổ sung không kịp bù tổn thất; chỉ huy buộc phải chọn nơi nào giữ bằng mọi giá, nơi nào cầm cự, và nơi nào… cầu mong đối phương không khoét đúng vào lỗ hổng.

Một số phân tích cho rằng các tiểu đoàn phòng vệ lãnh thổ, nếu thiếu yểm trợ pháo binh và drone đồng bộ từ các đơn vị lân cận, rất khó đứng vững trước một lữ đoàn cơ giới hoả lực mạnh. Việc ưu tiên giữ những điểm nóng khác như Pokrovsk hay Kupiansk cũng khiến miền nam đôi khi rơi vào cảm giác “thiếu một bàn tay thống nhất”, khi mỗi mũi phòng thủ lo phần mình, nhưng tổng thể lại không đủ lực để vá các khoảng trống.

Có thông tin cho rằng giữa tháng 12, Ukraine đã điều một số đơn vị tinh nhuệ về hỗ trợ Huliaipole, nhưng “quá ít, quá muộn” để đảo chiều tình hình. Và trong chiến tranh, đôi khi chỉ chậm một nhịp thôi, một thị trấn đã kịp chuyển từ “đang giữ” thành “vùng xám”, rồi từ “vùng xám” thành một cái tên được nhắc tới bằng giọng nặng hơn.

Crans-Montana – khu nghỉ dưỡng trượt tuyết sang trọng trên cao nguyên nắng của vùng Valais – bước vào năm mới bằng một tin dữ khiến cả Thụy Sĩ rúng động. Rạng sáng ngày 1/1, một vụ cháy dữ dội bùng phát tại Le Constellation, lounge bar nằm ngay trung tâm khu resort, chỉ cách trạm cáp treo vài phút đi bộ. Nơi vốn là điểm hẹn “après-ski” của du khách quốc tế bỗng biến thành một chiếc bẫy lửa giữa đêm đông.

Nhà chức trách nói “vài chục người” được cho là đã thiệt mạng, và khoảng 100 người bị thương, nhiều nạn nhân trong tình trạng nguy kịch. Con số chính xác vẫn chưa được công bố vì hiện trường quá phức tạp và việc nhận dạng gặp khó khăn do bỏng nặng. Một số thông tin từ phía ngoại giao Ý dẫn lời cảnh sát Thụy Sĩ cho biết số người tử vong có thể vào khoảng 40 – nhưng phía Thụy Sĩ nhấn mạnh còn quá sớm để chốt số liệu cuối cùng.

Ngọn lửa bắt đầu lúc 1:30 sáng và lan như “nuốt trọn” không khí
Theo cảnh sát Valais, đám cháy bùng lên vào khoảng 1:30 a.m. trong lúc bên trong vẫn còn đông người dự tiệc năm mới. Có nguồn nói khoảng 100 người ở trong quán vào thời điểm xảy ra cháy; trong khi một số nhân chứng lại kể rằng có thể lên tới 200 người. Sự chênh lệch này cũng là một trong những điểm mà điều tra sẽ làm rõ: thực tế bên trong có bao nhiêu người, bố trí lối thoát hiểm ra sao, và vì sao chỉ trong một khoảng thời gian cực ngắn mà thương vong lại lớn đến vậy.

Một thành viên chính quyền bang (canton) cho biết nhiều người lúc đầu tưởng đó là “một vụ nổ”, nhưng giải thích sau đó nghiêng về khả năng khi lửa phát triển mạnh, nhiệt và khí nóng trong không gian kín khiến ngọn lửa bùng lên kiểu “bùng cháy toàn phần”, tạo cảm giác như nổ. Những “vụ nổ” mà người ta nghe thấy có thể là hệ quả của chính đám cháy: không khí trong phòng như bị “đốt” cùng một lúc, khiến mọi thứ chuyển từ hoảng loạn sang địa ngục chỉ trong vài giây.

“Tia lửa trong chai champagne” – lời kể gây ám ảnh từ nhân chứng
Nguyên nhân chính thức vẫn đang điều tra và công tố viên nói thẳng: quá sớm để kết luận, và tiến trình sẽ tốn thời gian vì chỉ khi hiện trường an toàn thì chuyên gia mới có thể vào làm việc đầy đủ.

Tuy vậy, lời kể từ các nhân chứng đã khiến nhiều người lạnh sống lưng: họ nói nhìn thấy cảnh phục vụ mang chai champagne có gắn pháo sáng/đuốc sáng (sparklers) đi qua khu vực trần thấp; có nhân chứng còn kể một nữ phục vụ được nâng lên vai để “trình diễn”, và ngọn lửa chỉ cách trần vài centimet. Khi trần bén lửa, đám cháy lan với tốc độ không tưởng – có người mô tả chỉ khoảng 10 giây là khu vực câu lạc bộ/bên trong đã thành biển lửa.

Dù chi tiết “sparklers” chưa được giới chức xác nhận, câu chuyện ấy vẫn đặt ra một câu hỏi nhức nhối: trong những không gian kín, đông người, trần gỗ hoặc vật liệu dễ cháy, chỉ một hiệu ứng “cho vui” cũng đủ biến đêm tiệc thành thảm họa.

Cấm pháo hoa ngoài trời vì sợ cháy… nhưng lửa lại đến từ bên trong
Trớ trêu thay, Crans-Montana đã cấm pháo hoa trước đêm giao thừa do thời tiết khô hạn kéo dài và nguy cơ cháy được đánh giá “cực cao”. Đáng lẽ đó là lớp phòng vệ cần thiết cho mùa lễ hội, nhưng thảm kịch lại xảy ra trong một nơi tưởng như “kiểm soát được”: một quán bar trong nhà, giữa trung tâm resort.

Chi tiết này khiến dư luận càng xót xa: đôi khi rủi ro không đến từ bầu trời pháo hoa, mà đến từ những thứ ngay trên đầu mình—một trần gỗ, một tia lửa trang trí, một không gian kín và một đám đông đang vui.

Cuộc giải cứu quy mô lớn: 10 trực thăng, 40 xe cứu thương, vùng cấm bay
Ngay sau khi xảy ra cháy, lực lượng cứu hộ được huy động ở mức lớn hiếm thấy: 10 trực thăng, 40 xe cứu thương, cùng khoảng 150 nhân viên y tế tham gia ứng cứu và chuyển nạn nhân. Khu vực hiện trường bị phong tỏa hoàn toàn, thiết lập vùng cấm bay để ưu tiên cho trực thăng cứu nạn và đảm bảo an toàn cho hoạt động cứu hộ.

Bên ngoài, người ta nhìn thấy rào chắn cảnh sát, dây phong tỏa, lều pháp y… Một thị trấn vốn quen với nhịp nghỉ dưỡng bỗng biến thành trung tâm khẩn cấp, nơi tiếng còi cứu thương át cả tiếng nhạc còn vương lại sau giao thừa.

Cảnh sát cũng mở đường dây hỗ trợ cho gia đình, người thân lo lắng về người mất liên lạc (một số báo địa phương nêu số hotline: 084 811 21 17).

Không phải khủng bố: nhưng nỗi đau vượt biên giới
Công tố viên khẳng định hiện tại không coi đây là tấn công khủng bố; vụ việc được xử lý như một thảm họa hỏa hoạn. Tuy vậy, sự kiện này không chỉ là nỗi đau của riêng Valais. Cảnh sát cho biết nạn nhân có thể thuộc nhiều quốc tịch, bởi Crans-Montana là điểm đến quốc tế. Phía Anh cảnh báo công dân nhiều nước có thể bị ảnh hưởng; Pháp thông báo có hai công dân Pháp trong số người bị thương; các cơ quan ngoại giao liên tục liên lạc với phía Thụy Sĩ để rà soát danh sách.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron gửi lời chia buồn và nói Pháp dành cho Thụy Sĩ “tình đoàn kết trọn vẹn và sự ủng hộ anh em”. Tổng thống Liên bang Thụy Sĩ Guy Parmelin gọi đây là “một mất mát bi thảm chạm tới cả đất nước và vượt xa biên giới”, đồng thời hoãn bài phát biểu truyền thống đầu năm để bày tỏ sự tôn trọng với các nạn nhân.

Phía Hoa Kỳ, Đại sứ quán Mỹ tại Bern ra thông cáo bày tỏ “vô cùng đau buồn”, gửi lời cầu nguyện đến nạn nhân, cảm ơn lực lượng cứu hộ địa phương và cho biết viên chức lãnh sự sẵn sàng hỗ trợ công dân Mỹ bị ảnh hưởng; đồng thời khuyến cáo công dân Mỹ tại Thụy Sĩ chủ động liên lạc người thân để xác nhận an toàn.

Vì sao thương vong có thể lớn: “một không gian kín + tốc độ lan lửa”
Những thảm kịch kiểu này thường không chỉ do “một ngọn lửa”, mà do cả chuỗi yếu tố cộng hưởng: không gian tối, kín; trần và nội thất dễ bắt lửa; đám đông tập trung; lối thoát hẹp; khói nóng lan nhanh khiến người ta mất phương hướng. Khi lửa bùng kiểu “đốt cả căn phòng” trong tích tắc, người ở gần nguồn cháy không còn thời gian phản ứng, còn người ở xa cũng có thể bị khói và nhiệt chặn đường thoát.

Trong lúc điều tra tiếp tục, một câu hỏi vẫn ám ảnh: nếu đúng là tia lửa trang trí đã chạm trần, thì đó là một cái giá quá đắt cho vài giây “lung linh” trong đêm tiệc—một cái giá bằng sinh mạng.

Tài sản của các tỷ phú Việt Nam đã tăng hơn 27 tỷ USD sau một năm, chủ yếu nhờ giá trị cổ phiếu tăng mạnh.

Theo cập nhật của Forbes, cuối năm 2025 Việt Nam có 5 tỷ phú, gồm Chủ tịch Vingroup Phạm Nhật Vượng, Chủ tịch Hòa Phát Trần Đình Long, Chủ tịch Vietjet Nguyễn Thị Phương Thảo, Chủ tịch Techcombank Hồ Hùng Anh và Chủ tịch Masan Group Nguyễn Đăng Quang.

Danh sách trên giảm một người so với đầu năm, là ông Trần Bá Dương, Chủ tịch Tập đoàn Trường Hải, không còn được tạp chí này xếp hạng trong nhóm những người giàu nhất thế giới.

Tính đến ngày 31/12, tổng tài sản của những người này tăng 26,7 tỷ USD sau một năm, lên 29,7 tỷ USD. Nguyên nhân chủ yếu do các cổ phiếu các tỷ phú nắm giữ đều tăng mạnh trong năm qua.

Ông Phạm Nhật Vượng tiếp tục là người giàu nhất Việt Nam, xếp thứ 79 thế giới, sở hữu 29,9 tỷ USD, nhiều hơn khoảng 25 tỷ USD so với cuối năm ngoái. 2025 cũng là năm thăng hoa của nhóm cổ phiếu Vingroup, bao gồm VIC, VHM (Vinhomes), VRE (Vincom Retail), VPL (Vinpearl).

Hiện, ông Vượng sở hữu trực tiếp gần 390 triệu cổ phiếu VIC, tương đương 10,05% vốn Vingroup. Ông cùng gia đình nắm quyền chi phối tại tập đoàn tư nhân lớn nhất Việt Nam, với tổng sở hữu khoảng 65%.

Đứng thứ hai là bà Nguyễn Thị Phương Thảo. Tài sản bà Thảo cũng tăng mạnh lên 4,9 tỷ USD trong năm. Đây cũng là số tiền lớn nhất Chủ tịch Vietjet sở hữu từ trước đến nay.

Năm qua, cổ phiếu VJC của hãng hàng không Vietjet và mã HDB của HDBank đã tăng lần lượt 110% và 45%. Hiện, bà Thảo nắm giữ trực tiếp 47,7 triệu cổ phiếu VJC. Cá nhân bà cũng đang sở hữu 130 triệu cổ phiếu HDBank, tương đương 3,38% vốn.

Trong khi tài sản của ông Trần Đình Long - Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Hoà Phát (mã chứng khoán: HPG) không thay đổi, thì tài sản của ông Hồ Hùng Anh và ông Nguyễn Đăng Quang cùng tăng nhẹ vài trăm triệu USD.

Riêng ông Nguyễn Đăng Quang - Chủ tịch Masan Group (mã chứng khoán: MSN), ông từng bị Forbes đưa ra khỏi danh sách hồi tháng 3, nhưng đã quay trở lại 3 tháng sau đó.

Được biết, Forbes thống kê tài sản của cá nhân dựa vào số lượng và giá cổ phiếu người này nắm giữ tại một thời điểm nhất định. Forbes cũng đánh giá nhiều tài sản khác của các tỷ phú khi xếp hạng, gồm sở hữu tại các công ty riêng, bất động sản, tác phẩm nghệ thuật, du thuyền...

VietBF@sưu tập

Tưởng được nhàn hạ, dân văn phòng 2025 lại phải làm thêm giờ để sửa lỗi cho "sếp" AI. Nghịch lý cười ra nước mắt khi công nghệ đỉnh cao lại biến con người thành những "bảo mẫu" bất đắc dĩ.

Cách đây đúng một năm, Jacqui Canney vẫn là Giám đốc Nhân sự (CPO) của ServiceNow, với công việc xoay quanh tuyển dụng và lương thưởng. Nhưng sáng nay, bước vào văn phòng, bà mang một danh xưng hoàn toàn mới: "Giám đốc Kích hoạt AI".

Tấm danh thiếp mới của Canney không phải là chiêu trò đánh bóng tên tuổi, mà là minh chứng sống động nhất cho sự đảo lộn của thị trường lao động năm 2025. Bà chia sẻ thẳng thắn: "AI không tuân theo những vách ngăn mà con người tạo ra. Các công ty không thể coi AI đơn thuần là công cụ tăng năng suất, mà phải xây dựng lại toàn bộ quy trình làm việc".

Câu chuyện của Canney chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Năm 2025 khép lại với những con số biết nói: Tỷ lệ tổ chức dùng AI tạo sinh tăng vọt từ 33% (năm 2023) lên 79%. Nhưng đằng sau sự hào nhoáng của những biểu đồ tăng trưởng, một thực tế hỗn mang đang diễn ra. AI không còn là vị cứu tinh như lời đồn, mà đang tạo ra những "cú lừa" đau đớn cho cả giới chủ lẫn người làm công ăn lương.


Năm 2025, AI chính thức bước vào môi trường làm việc, đồng thời giữ vai trò là nhân viên ngôi sao, người bạn tâm giao và vật tế thần (Ảnh: Rude Baguette).

Bẫy năng suất "workslop": Khi nhân viên ngôi sao xả rác
Năm 2025, AI chính thức được coi là "nhân viên ngôi sao" tại công sở vì không đòi lương, không buôn chuyện và không trộm đồ ăn vặt. Sự nhiệt tình này dẫn đến làn sóng BYOAI (Bring Your Own AI - Tự mang AI đi làm), khi 80% nhân viên tại các doanh nghiệp nhỏ tự trang bị công cụ riêng để "hack" công việc, từ tóm tắt họp hành đến lên ý tưởng.

Tuy nhiên, sự chăm chỉ của "nhân viên" này lại đẻ ra một trong những vấn đề nhức nhối nhất của năm 2025 - rác công việc (workslop).

Các nhà nghiên cứu tại Đại học Stanford đã phát hiện ra một thực tế trớ trêu: 40% nhân viên thừa nhận họ thường xuyên nhận được những nội dung do AI tạo ra trông rất bóng bẩy, câu cú mượt mà nhưng bên trong hoàn toàn rỗng tuếch, thiếu chiều sâu chuyên môn. AI có thể viết nhanh, nhưng nó không hiểu nó đang viết cái gì. Thậm chí, theo OpenAI, các mô hình này còn có khả năng "cố tình nói dối" (ảo giác).

Hệ quả là thay vì được ngả lưng thư giãn, người lao động năm 2025 phải gánh thêm nhiệm vụ mới, đó là dọn dẹp núi rác nội dung do AI thải ra.

Điều này dẫn đến một cú sốc tài chính cho giới đầu tư. Báo cáo từ MIT và BCG chỉ ra rằng, dù hàng tỷ USD đã được rót vào cơn sốt này, 95% doanh nghiệp vẫn chưa ghi nhận lợi tức đầu tư (ROI). 60% công ty đầu tư mạnh vào AI nhưng thu về rất ít giá trị thực.

"Vật tế thần" hoàn hảo cho 1 triệu lệnh sa thải
Không chỉ gây nhiễu loạn quy trình làm việc, AI còn trở thành tâm điểm của một bi kịch lớn hơn, đó chính là sa thải.

Năm 2025 chứng kiến hơn 1 triệu thông báo cắt giảm nhân sự. Trong cơn bão này, AI trở thành kẻ bị chỉ trích nhiều nhất. Gần 1/3 người lao động Mỹ tin rằng AI là nguyên nhân khiến họ mất việc. Nhiều CEO cũng công khai mượn danh tái cấu trúc bằng AI để giải thích cho các quyết định cắt giảm.

Nhưng dưới con mắt của các chuyên gia phân tích, đây là một "cú lừa" về mặt truyền thông. Bà Molly Kinder, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Brookings, đã vạch trần chiêu bài này. Trong bối cảnh kinh tế khó khăn, tuyên bố "chúng tôi sa thải vì đã ứng dụng công nghệ hiện đại" là thông điệp "lọt tai" cổ đông hơn nhiều so với việc thừa nhận công ty đang kiệt quệ tài chính. AI, thực chất, chỉ là tấm bình phong hào nhoáng cho các quyết định quản trị khắc nghiệt.

Thực tế, cuộc chiến tuyển dụng đang diễn ra như một trò "mèo vờn chuột". Số lượng CV do AI viết tăng 45%, buộc 90% nhà tuyển dụng phải dùng AI để lọc ngược lại. Thậm chí, 25% doanh nghiệp đã bắt đầu dùng máy để phỏng vấn con người. Một nghiên cứu của Brian Jabarian chỉ ra rằng phỏng vấn bằng AI giúp tăng tỷ lệ giữ chân nhân viên thêm 17% ở ngành dịch vụ - một con số lạnh lùng nhưng hiệu quả.

Cú "việt vị" công nghệ và cuộc phục hưng nhân tính
Đầu năm, Sam Altman (CEO OpenAI) và giới chóp bu thung lũng Silicon từng hứa hẹn 2025 sẽ là "Năm của các tác nhân AI" - những robot biết tự đặt vé máy bay, tự điền đơn, tự dùng chuột máy tính. Nhưng kết thúc năm, lời hứa này đã trở thành "bom xịt".

Andrej Karpathy, cựu đồng sáng lập OpenAI, phải thừa nhận chua chát: "Nó đơn giản là không hoạt động". Các thử nghiệm cho thấy AI vẫn cực kỳ vụng về trong thế giới thực. Một phiên bản ChatGPT Agent từng mất tới 15 phút chỉ để... chọn một mức giá trên website. Hay trong bản demo du lịch, nó "thông minh" đến mức đặt điểm dừng chân giữa Vịnh Mexico. Giới công nghệ đã phải âm thầm đổi khẩu hiệu thành "Thập kỷ của tác nhân" để chữa ngượng.

Sự thất bại của siêu AI lại vô tình mở ra cơ hội cho con người. Khi máy móc chưa thể làm trọn vẹn, vai trò của con người lại được định giá cao hơn bao giờ hết. Đây là lúc "cuộc phục hưng của con người" bắt đầu.

Tại Moody’s, nhân viên được khuyến khích giao hết việc số liệu khô khan cho AI để tập trung vào những thứ máy móc chào thua: Chính trị nội bộ, thấu cảm khách hàng và kỹ năng đàm phán. Nhu cầu tuyển dụng không chỉ tăng ở mảng kỹ thuật (kỹ sư AI tăng 143%), mà còn đòi hỏi tư duy quản trị mới. Bà Jacqui Canney khẳng định: "Đây là cơ hội khổng lồ. Chúng ta có thêm năng lực để hướng sang những cách làm việc sáng tạo hơn".

Khép lại năm 2025, chúng ta nhận ra AI không phải là "kẻ hủy diệt" tàn bạo, cũng chẳng phải là cây đũa thần mang lại lợi nhuận tức thì. Nó giống một tấm gương phản chiếu năng lực quản trị của doanh nghiệp và khả năng thích nghi của người lao động.

Năm 2026 đang mở ra không phải với những lời hứa viển vông về robot thay thế loài người, mà với những bài toán thực tế hơn: Làm sao để biến những khoản đầu tư tỷ USD thành lợi nhuận thật? Làm sao để dọn dẹp đống "rác nội dung" đang làm tắc nghẽn dòng chảy thông tin? Và quan trọng nhất, làm sao để con người làm chủ công cụ thay vì trở thành "bảo mẫu" đi dọn rác cho máy móc?

Một chương mới của mối quan hệ cộng sinh - đầy thách thức nhưng cũng đầy thú vị - chỉ vừa mới bắt đầu.

VietBF@sưu tập

Trong khi vàng là nơi trú ẩn an toàn, đồng lại đang bứt phá như một "thước đo kinh tế". Sự tăng giá của kim loại đỏ phản ánh kỳ vọng về đà phục hồi và mở rộng sản xuất công nghiệp toàn cầu.

Theo Financial Times, đồng - kim loại quan trọng đối với năng lượng tái tạo và cơ sở hạ tầng công nghiệp - đang trên đà ghi nhận mức tăng giá mạnh nhất trong hơn 15 năm, với mức tăng hơn 35% trong năm 2025.

Theo các chuyên gia, đồng cùng với bạc và vàng, đã trở thành một khoản đầu tư an toàn trong bối cảnh lo ngại về sự suy giảm giá trị của đồng USD. Giá đồng giao tháng 12 đã vượt mốc 12.000 USD/tấn, đánh dấu mức tăng lớn nhất kể từ giai đoạn phục hồi sau cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008.

Đồng tăng - chỉ báo cho nền kinh tế

Không giống như vàng và bạc, giá đồng không chịu tác động trực tiếp từ tâm lý nhà đầu tư hay kỳ vọng kinh tế. Biến động giá của kim loại này thường phản ánh sự tăng trưởng và mở rộng hoạt động sản xuất vật chất.

Đồng thường được coi là “thước đo” của nền kinh tế. Kim loại này đóng vai trò trung tâm trong lưới điện, xây dựng, máy móc công nghiệp và nhiều lĩnh vực khác. Nhu cầu đồng tăng đồng nghĩa với nhu cầu đối với hàng hóa và dịch vụ liên quan gia tăng, thường được xem là dấu hiệu cho thấy nền kinh tế đang phát triển mạnh mẽ.

Theo Goldman Sachs Research, giá đồng tăng thường báo hiệu nhu cầu công nghiệp mạnh mẽ và nền kinh tế tăng trưởng nhanh, trong khi giá giảm có thể là dấu hiệu của suy thoái kinh tế.

Nhà phân tích Eoin Dinsmore của Goldman Sachs Research viết trong một bản ghi chú rằng đồng là “một trong những kim loại hưởng lợi chính từ các khoản đầu tư vào cơ sở hạ tầng lưới điện và năng lượng trên toàn cầu, khi trí tuệ nhân tạo (AI) và quốc phòng làm gia tăng nhu cầu về các mạng lưới năng lượng mạnh mẽ và an toàn”.

JPMorgan Global Research dự báo giá đồng có thể đạt 12.500 USD/tấn vào quý II/2026 và đạt mức trung bình khoảng 12.075 USD/tấn trong cả năm.


Giá đồng tăng mạnh, dự báo còn tăng nữa (Ảnh: IT).

Tại sao giá đồng tăng vọt?

Có một số nguyên nhân chính khiến giá đồng tăng mạnh trong thời gian gần đây, bao gồm sụt giảm nguồn cung, chính sách thuế quan và sự trỗi dậy của AI.

Các khu vực sản xuất đồng lớn như Chile và Indonesia đang phải đối mặt với những thách thức về nguồn cung và các thảm họa môi trường, góp phần gây ra tình trạng thiếu hụt đồng toàn cầu và khiến thị trường trở nên khan hiếm hơn.

“Sau khi dự kiến tăng trưởng nguồn cung khai thác gần như không đổi trong năm nay, ước tính tăng trưởng nguồn cung khai thác năm 2026 của chúng tôi đã giảm xuống chỉ còn khoảng 1,4%, thấp hơn khoảng 500.000 tấn so với ước tính ban đầu”, ông Gregory Shearer, người đứng đầu bộ phận chiến lược kim loại cơ bản và kim loại quý tại JPMorgan, cho biết.

Sự sụt giảm nguồn cung không phải là yếu tố duy nhất đẩy giá lên cao. Hồi tháng 7, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã áp thuế đối với một số mặt hàng nhập khẩu làm từ đồng, tạo thêm áp lực lên thị trường.

Đồng thời, làn sóng đầu tư mạnh vào lĩnh vực trí tuệ nhân tạo đang thúc đẩy đáng kể nhu cầu, do sự phụ thuộc lớn của các trung tâm dữ liệu vào đồng. Một nguồn tin ước tính các trung tâm dữ liệu AI siêu quy mô có thể sử dụng tới 50.000 tấn đồng cho mỗi cơ sở.

VietBF@sưu tập

Năm 2025 đang chứng kiến làn sóng phá sản lan rộng chưa từng thấy trên khắp nước Mỹ, từ những tập đoàn trị giá hàng tỷ đô đến các cửa hàng nhỏ lẻ.

Theo các chuyên gia, đây là năm có số lượng doanh nghiệp lớn tuyên bố phá sản cao nhất trong vòng 15 năm qua, phản ánh áp lực tài chính đang ngày càng đè nặng lên người tiêu dùng lẫn giới kinh doanh.

Amy Quackenboss, Giám đốc điều hành của Viện Phá sản Hoa Kỳ (ABI), cho biết: “Chi phí leo thang, điều kiện tín dụng bị siết chặt và bất ổn địa chính trị kéo dài tiếp tục gây áp lực lớn lên các hộ gia đình và doanh nghiệp vốn đã căng thẳng tài chính”.

Nhưng khác với các cuộc khủng hoảng trước đây, thường tập trung ở một vài lĩnh vực cụ thể, làn sóng phá sản năm nay lan tỏa rộng khắp, bao trùm nhiều ngành nghề, tạo nên một mô hình bất thường và khó dự đoán.

Trong quá khứ, các vụ phá sản doanh nghiệp thường mang tính “dính chùm”, nghĩa là các doanh nghiệp trong cùng một lĩnh vực cùng chịu ảnh hưởng và sụp đổ gần như cùng lúc. Năm 2022 là một ví dụ điển hình với “mùa đông tiền số”, khiến hàng loạt công ty tiền số, nổi bật là FTX của Sam Bankman-Fried, rơi vào tình trạng phá sản dây chuyền.

Tuy nhiên, năm 2025 lại hoàn toàn khác. Theo Robert Stark, chuyên gia kỳ cựu nghiên cứu về các vụ phá sản, hiện là đối tác tại hãng luật Brown Rudnick, hiện tượng năm nay “rải đều” hơn nhiều và rất khó xác định điểm khởi phát rõ ràng.

Stark đang đại diện cho các chủ nợ trong vụ phá sản của hãng linh kiện ô tô First Brands, startup công nghệ tài chính Linqto, cũng như ủy ban cổ đông trong hồ sơ phá sản của công ty xét nghiệm gen 23andMe.

Vị chuyên gia chỉ ra: “Không có ngành nào thực sự là trung tâm của cuộc khủng hoảng lần này. Thay vào đó, phá sản đang xuất hiện ở khắp mọi lĩnh vực, một điều cực kỳ hiếm gặp trong 30 năm hành nghề của tôi. “Đây thực sự là một điều gây sốc.”

Sự bất ổn của kinh tế Mỹ đã khiến nhiều tập đoàn lớn phải nộp đơn xin bảo hộ phá sản. Trong số đó có những cái tên đình đám như chuỗi khách sạn Sonder, hãng hàng không Spirit Airlines, tập đoàn thực phẩm Del Monte Foods, chuỗi bán lẻ Claire’s và công ty dược phẩm Omnicare, trực thuộc CVS Health.

Tất cả đều liệt kê khoản nợ vượt quá 1 tỷ USD trong hồ sơ phá sản, đưa họ vào nhóm những vụ phá sản quy mô lớn nhất năm 2025.

Theo số liệu từ S&P Global Market Intelligence, tính đến hết tháng 11, đã có 717 vụ nộp đơn phá sản của các doanh nghiệp quy mô lớn, vượt qua con số 687 của cả năm 2024. Dù chưa tính đến tháng 12, 2025 đã trở thành năm có nhiều vụ phá sản doanh nghiệp lớn nhất kể từ 2010, thời điểm sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu.

Số liệu cũng chỉ ra rằng, lĩnh vực công nghiệp đang là ngành chịu ảnh hưởng nặng nề nhất với 110 doanh nghiệp phá sản, tiếp theo là nhóm tiêu dùng không thiết yếu với 85 vụ và lĩnh vực y tế với 46 doanh nghiệp tuyên bố phá sản.

Các doanh nghiệp nhỏ cũng đang chật vật với làn sóng phá sản. Theo quy định của luật phá sản Mỹ, các doanh nghiệp nhỏ với khoản nợ không vượt quá 3.024.725 USD có thể nộp đơn xin phá sản theo Tiểu chương V của Chương 11, cho phép một quy trình tái cơ cấu đơn giản và tiết kiệm chi phí hơn.

Dữ liệu từ Epiq Bankruptcy Analytics cho thấy, tính đến giữa tháng 12, đã có hơn 2.300 vụ phá sản theo Tiểu chương V, tăng gần 10% so với cùng kỳ năm ngoái. Riêng tháng 11, số hồ sơ phá sản theo chương này đạt 223 vụ, tăng 23% so với cùng kỳ, theo báo cáo từ Viện Phá sản Hoa Kỳ.

Không chỉ giới doanh nghiệp, người dân bình thường cũng đang lao đao vì chi phí sinh hoạt tăng cao. Trong tháng 11/2025, số lượng đơn phá sản cá nhân tăng 8% lên 40.973 trường hợp, so với 37.814 hồ sơ cùng kỳ năm 2024.

Trong số này, có 25.329 trường hợp phá sản theo Chương 7, còn gọi là “phá sản thanh lý” hoặc “làm lại từ đầu”, tăng 11% so với cùng kỳ năm trước. Ngoài ra, còn có 15.558 hồ sơ phá sản theo Chương 13, cho phép người đi vay trả nợ dần trong nhiều năm, tăng 5% so với 14.865 hồ sơ ghi nhận vào tháng 11/2024.

Theo Quackenboss, trong bối cảnh nhiều hộ gia đình và doanh nghiệp đang vật lộn với nợ nần, phá sản không còn là dấu chấm hết, mà là “con đường thiết yếu để khôi phục ổn định và xây dựng lại tương lai tài chính bền vững hơn”.

VietBF@sưu tập