Elon Musk sẽ còn mạo hiểm được bao lâu nữa?

[trungthuc]

Chỉ trong vòng 24 giờ, tỷ phú Elon Musk đã khẳng định lại danh tiếng một người thích đối diện với rủi ro dù đôi lúc đã phải trả giá rất đắt. Chính tính cách khác người này đã dẫn đến nhiều thành công của Musk.

Trở lại tính cách (bộ mặt) thật của mình

Elon Musk có một tuần lể đầy kịch tính với những lời tuyên bố bất ngờ dính líu đến mạng xã hội Twitter, công ty xe điện Tesla và công ty không gian SpaceX. Chỉ trong vòng 24 giờ, từ tối thứ Tư đến tối thứ Năm tuần trước, Musk đã thực hiện ba vụ cá cược rất lớn cho ba công ty được thành lập với ba mục tiêu khác nhau. Ba công ty cùng lúc thể hiện mệnh lệnh: "Tiến lên phía trước, bất chấp rủi ro".

Trước hết, Musk đã tước quyền "legacy verification" miễn phí của những người nổi tiếng, phóng viên nhà báo và những người có "máu mặt" khác trên Twitter cho dù họ có trả đũa bằng "cuộc nổi dậy của các VIP" trên nền tảng mạng xã hội này. Tiếp theo, ông thề "Tesla sẽ đặt số lượng xe bán ra lên trên lợi nhuận". Thứ ba, dù có tiên đoán về xác suất không thành công rất cao,nhưng ông vẫn phóng Super Heavy (hoả tiễn vũ trụ khổng lồ đầu tiên của SpaceX lên không gian) và nó đã phát nổ sau khi phóng cùng với phi thuyền Starship.


Hỏa tiễn của SpaceX. (Ảnh: SpaceX)

Trong thời đại mà việc kiểm soát rủi ro là một phần căn bản nhất trong bài toán kinh doanh của giới tỷ phú, Musk đã tạo nên sự nghiệp và tài sản của mình bằng cách sẵn sàng cho những màn cá cược liều lĩnh khiến cho nhiều nhân viên của công ty hoảng sợ. Nhưng đó là lúc ông còn trẻ, nay đã bước sang tuổi 51, canh bạc mới với những cú vấp ngã lớn tốn kém tiền của có thể làm lu mờ những thành công trước đó của Musk và phá hủy những gì mà ông đã gây dựng lên.

SpaceX và Tesla phát triển lớn mạnh từ những thất bại lớn nhỏ nay cũng đã có tuổi đời hơn 20 năm. Musk nhiều lần có kể lại, ban đầu ông xem những dự án mạo hiểm chỉ 10% cơ hội thành công nhưng vẫn đặt tài sản cá nhân vào chúng. May mắn, ông đã vượt qua các vụ phóng hoả tiễn thất bại và tránh được chuyện bị phá sản. Khi tình hình có vẻ bi quan, ông nhanh chóng điều chỉnh hướng đi với châm ngôn "Thà lựa chọn sai còn hơn là không làm gì cả" để duy trì đà chiến thắng.

"Nếu có linh tính nào về tỷ lệ đặt cược nghiêng về mình, bạn nên mạnh dạn quyết định càng nhanh càng tốt trong giới hạn có thể thực hiện được", Musk đưa ra lời khuyên này cách đây vài năm.

Chẳng hạn, hồi năm 2018, khi tiền mặt của Tesla đã cạn kiệt và việc sản xuất xe hơi bị chậm lại do sai lầm của chiến lược tự động hóa quá mức nhà máy sản xuất, Musk đã bật đèn xanh cho một ý tưởng chưa từng có: lắp ráp xe hơi dưới một căn lều khổng lồ bên ngoài nhà máy để công ty có thể cải tạo dây chuyền lắp ráp nhanh hơn và sản xuất nhiều xe hơn để tăng mức doanh thu.

Kết quả, trong chỉ một năm, Tesla lại có lợi nhuận. Trong số những người khen ngợi tính cách mạo hiểm của Musk có Anand Mahindra, chủ tịch tập đoàn Mahindra Group với nhận xét: "Sự đóng góp quan trọng nhất của Musk đối với hoạt động kinh doanh là 'Cái nhìn tích cực trước những rủi ro'". Mahindra viết trên Twitter: "Hầu hết chúng ta sẽ bị nản chí khi gặp một 'thất bại' nặng nề, nhưng khi bạn xem mỗi quyết định như một thử nghiệm để học tập (tất nhiên, phải có đủ nguồn lực để thực hiện) thì về nguyên tắc, bạn đã mở rộng biên giới của kiến thức và tiến bộ".

Mạo hiểm với Twitter và Tesla
Nhưng những bước đi táo tạo của Musk không phải lúc nào cũng được suôn sẻ. Sáu tháng sau khi nắm quyền kiểm soát Twitter, ông vẫn lúng túng tìm phương hướng khi cố gắng biến công ty truyền thông xã hội này thành một thứ gì đó lớn hơn nhiều. Một phần trong kế hoạch của ông là tạo ra nhiều doanh thu hơn từ các đăng ký, mở ra cái gọi là dấu kiểm màu xanh (blue check mark) cho bất cứ ai sẵn sàng trả tiền và thay đổi chính sách ưu tiên dành cho những tài khoản "VIP" dẫn đến những lời phàn nàn từ những ngôi sao thể thao, ngôi sao Hollywood và những người nổi tiếng khác. Và dĩ nhiên đã có rất nhiều người đã tẩy chay mạng xã hội biến đổi kỳ quặc này, trong đó có các công ty lớn đăng quảng cáo.

Musk biện bạch rằng, ông chỉ muốn dân chủ hóa Twitter(?), nhưng nó lại khiến những người tiêu dùng giúp trang web trở nên thú vị đối với mọi thành phần xã hội, tiếp tục tẩy chay và xa lánh. Nhưng còn phải chờ xem, liệu Twitter có đem về nhiều lợi nhuận hơn từ chính sách mới hay ngày càng mất đi người đăng ký sử dụng. "Nếu hầu hết những người có 'dấu tích xanh' ngừng tweet để phản đối việc phải trả tiền để tạo ra nội dung, Twitter sẽ chết, vì nội dung chính là nguồn sống của nó", Nathan Hubbard, cựu giám đốc điều hành Twitter, cảnh cáo vào tháng trước.


Việc xây dựng các trạm sạc cho xe điện chưa đáp ứng nhu cầu khiến cho người tiêu dùng chưa mặn mà với loại xe kỹ thuật mới này dù giá xăng dầu leo thang ảnh hưởng đến túi tiền của họ. Ảnh một trạm sạc điện cho xe Tesla ở Petaluma, California. (Ảnh: Justin Sullivan/Getty Images.)

Tại Tesla, kết quả bước đầu của việc Musk đặt cược vào việc giảm giá bán xe để gia tăng số xe bán ra, được thể hiện trong báo cáo kết quả Quý I vào thứ hôm Tư 19/4 cho thấy lợi nhuận bị giảm đi 24% chứ không có tăng. Nhưng trong khi giới đầu tư lo lắng, Musk không nản lòng trong một cuộc gọi hội nghị với các chuyên gia phân tích. Ông nói với họ là sẽ vẫn ưu tiên số xe bán ra hơn là lợi nhuận với niềm tin, cuối cùng lợi nhuận sẽ tăng trở lại khi lượng xe lớn bán ra phải cập nhật phần mềm có trả tiền để kích hoạt kỹ thuật không người lái.

"Tesla đang ở một vị trí chiến lược mạnh mẽ đặc biệt vì chúng tôi là những người duy nhất sản xuất những chiếc xe mà về mặt kỹ thuật, có thể bán với giá 'không đồng' ngay bây giờ nhưng sau đó sẽ gom được rất nhiều tiền nhờ bán ra chế độ tự động mà nhiều chủ nhân xe sẽ cần đến nó".

Nói cho rõ hơn, lợi nhuận của Tesla trông chờ vào việc bán và nâng cấp các phần mềm tự động trong…tương lai! Chiến lược này đi ngược lại với chiến thuật mà hầu hết các công ty xe hơi khác thực hiện trong những năm gần đây là "ưu tiên lợi nhuận hơn là doanh số". Ngoài ra, cho đến nay, Tesla vẫn chưa trình bày ra một chiếc xe điện tự hành đúng nghĩa với thế giới, dù rằng Musk hứa hẹn nó sắp hoàn thành. Các phần mềm tự lái chưa hoàn chỉnh thì dù xe hơi điện Tesla có trang bị sẵn các chức năng tự hành thì xe vẫn không có phần mềm để kích hoạt.

Phần mềm không đến sớm, doanh thu "khủng" mà Musk trông chờ vào sẽ không có. Toni Sacconaghi, một phân tích gia về kỹ thuật tự lái hoàn toàn tại công ty Bernstein, có nhận xét: "Dù không phải là không khả thi, nhưng chúng tôi vẫn chưa biết Tesla sẽ trở thành 'người tiên phong' kiếm tiền nhờ kỹ thuật tự lái vào lúc nào, và liệu số xe đã bán ra của hãng có thể sử dụng được các phần mềm tự động đó hay không?".

Và cộng thêm bài học mạo hiểm cho SpaceX

Musk thành lập SpaceX với tầm nhìn "biến du lịch liên hành tinh trở thành hiện thực", nhiều năm trước khi ông khởi động Tesla và thành lập các dự án kinh doanh khác như công ty khởi nghiệp cấy ghép não Neuralink Corp và công ty khoan đường hầm The Boring Co.

Rủi ro khi phóng hoả tiễn không gian đã trở thành hiện thực vào sáng hôm thứ Năm, khi con tàu Starship của SpaceX đã phát nổ. Được thành lập năm 2002, có tên chính thức Space Exploration Technologies Corp, SpaceX phát triển nhờ vào…những thất bại mà các kỹ sư học hỏi được để cải tiến các hoả tiễn có thể tái sử dụng trong tương lai. Ba hoả tiễn đầu tiên phát nổ tưởng đã nhấn chìm SpaceX khi nó còn đang chập chững vào nghề. Cuối cùng, SpaceX đã thành công với Falcon 9, được sử dụng trong 60 lần phóng vào năm ngoái. Falcon 9 cũng là yếu tố quan trọng đối với chương trình không gian của Hoa Kỳ.

Trước khi phóng Starship, Musk cảnh cáo: "Nỗ lực mới nhất sẽ có rất nhiều rủi ro. Một vụ nổ dưới đất sẽ làm hỏng bệ phóng Nam Texas của công ty và làm chậm lại kế hoạch". Công ty cho biết, những gì học được từ sự thất bại sẽ giúp hoàn thiện loại hoả tiễn khổng lồ cần thiết để đưa người lên sao Hỏa (tham vọng của Musk) và thực hiện các vụ phóng thương mại đưa hàng hóa nặng ra ngoài không gian.

Sáng hôm thứ Năm, Starship phóng thành công, bệ phóng không bị hư hỏng nhưng hỏa tiển khổng lồ này chỉ bay được 24 dặm lên bầu trời là phát nổ theo cách mà SpaceX gọi là "nhanh hơn ngoài dự đoán". Trong vài giây sau vụ nổ, video live stream của SpaceX phát ra hình ảnh Musk ngồi lặng lẽ trong trung tâm chỉ huy và nở một nụ cười mỉm. Vài giờ sau, ông tweet: "Thật là một ngày tuyệt vời về nhiều phương diện".


Khai hỏa hỏa tiễn của SpaceX. (Ảnh: SpaceX)

Không rõ việc mất Starship (cả phi thuyền không gian lẫn hoả tiễn đẩy Super Heavy) sẽ khiến cho SpaceX phải trả giá bao nhiêu về cổ phiếu khi chúng được định giá trước lần phóng là 140 tỷ USD. Một phát ngôn viên của Cục Hàng không Liên bang (Federal Aviation Administration-FAA) cho biết, Cục sẽ giám sát cuộc điều tra về chuyến bay thử nghiệm thất bại và nhấn mạnh, "Giống như các rủi ro khác liên quan đến những phi thuyền không gian, SpaceX sẽ không được phép thực hiện một chuyến bay Starship khác cho đến khi FAA xác định nguyên nhân dẫn đến thất bại và ảnh hưởng đến sự an toàn công cộng".

FAA cho biết không có bất cứ thương tích hoặc thiệt hại nào đối với tài sản công được báo cáo. Đối với các vụ phóng hỏa tiển, cơ quan kiểm soát luôn quy định các khu vực cấm tàu thuyền và máy bay đi vào để bảo đảm an toàn. Tuần trước, SpaceX đã nhận được giấy phép từ FAA, cho phép được tiến hành chuyến bay này.

Starship gồm có 2 phần: Super Heavy và phi thuyền không gian Starship. Lần đầu tiên hai thành phần này cùng tham gia một chuyến đi được thiết kế để một ngày nào đó đưa một số lượng lớn vật liệu hoặc phi hành đoàn hàng chục người sẽ bay vào không gian trong mỗi lần phóng. SpaceX đã đầu tư vào nhân sự, cơ sở sản xuất và động cơ mới cho mục tiêu này. Starship chính là tâm điểm trong chiến lược kinh doanh không gian của SpaceX.

Các giám đốc điều hành cho biết họ muốn Starship thường xuyên đưa các vệ tinh internet Starlink (cũng của SpaceX) kết nối băng thông rộng tốc độ cao lên không gian. Những chuyến bay đó sẽ giúp cho SpaceX hoàn thiện một phiên bản hỏa tiển tối tân cho các nhiệm vụ không gian vũ trụ xa hơn trong tương lai.

Có thể ông Elon Musk không sợ, nhưng những nhà đầu tư cổ phiếu sẽ sợ...
Twitter là của riêng ông nên việc thành công hay sụp đổ sẽ không ảnh hưởng đến cổ đông. Riêng SpaceX thì có thể thành công vì nó còn có Starlink, dù con đường thu lợi nhuận phía trước sẽ còn rất xa. Tesla thì chưa thấy ánh sáng cuối đường hầm nếu không nói là vực thẩm trước sự cạnh tranh quá nhiều đối thủ. Tôi không muốn phân tích nhiều vì sẽ có người nói "lòng ghen tị muốn người giàu có nỗi danh bị thất bại". Họ không nghĩ tại sao có quá nhiều tỷ phú thành công trên thế giới, mà người ta chỉ hướng về vài tỷ phú khác thường này thôi!