Gây hỗn loạn toàn cầu, Trump có thể làm bật gốc vị thế đồng đô la

[nguoiduatinabc]

Chính sách thuế quan của ông Donald Trump, tổng thống Mỹ, được tin là giúp tăng sức mạnh cho đồng đô la Mỹ. Tuy nhiên, điều ngược đang xảy ra. Chỉ số đô la Wall Street Journal (WSJ Dollar Index – dựa trên rổ tiền tệ) đã mất hơn 5.9% trong năm nay.

“Chúng ta đang chứng kiến sự sụp đổ về giá trị tất cả tài sản Mỹ, từ cổ phiếu, đồng đô la trong nguồn dự trữ thay thế [ngoại hối] đến thị trường trái phiếu,” ông George Saravelos, giám đốc nghiên cứu thuộc Deutsche Bank, phát biểu, theo Fortune ngày 12 Tháng Tư.

Ông Luca Paolini, chiến lược gia trưởng tại Pictet Asset Management (Thụy Sĩ), nói thêm: “Chúng tôi đang làm việc với giả định rằng trong năm năm tới, đồng đô la sẽ mất thêm 10% đến 15% nữa,” theo Wall Street Journal hôm 6 Tháng Tư.

Tại sao đồng đô la bị mất uy tín?

Các nhà quản lý tài sản (asset managers) đang thực hiện những động thái phòng thủ ngắn hạn để bảo vệ trước nguy cơ suy thoái tiềm ẩn, kéo theo xu hướng giảm đầu tư vào cổ phiếu của bảy đại công ty (“Magnificent Seven” – Apple, Microsoft, Amazon, Alphabet, Meta Platforms, Nvidia và Tesla).

Việc các quốc gia đang mất niềm tin vào Mỹ và ào ạt bán tháo tài sản Mỹ có thể làm đảo lộn vị thế dự trữ toàn cầu của đồng đô la. Một số quốc gia đang tìm kiếm sự bảo đảm từ các tài sản như vàng, trái phiếu chính phủ Đức, franc Thụy Sĩ và yen Nhật – theo ông Gary Schlossberg, chiến lược gia toàn cầu tại Viện Đầu Tư Wells Fargo. Niềm tin vào nước Mỹ chưa bao giờ lung lay nghiêm trọng bằng lúc này.

Từ khi ông Franklin D. Roosevelt, tổng thống Mỹ thứ 32, hạ bệ đồng bảng Anh khỏi vị trí đồng tiền dự trữ của thế giới cách đây 80 năm, đồng đô la đã thống trị toàn cầu ở vị trí tối cao. Vị thế tiền tệ dự trữ của nó cho phép chính phủ Mỹ vay trên quy mô lớn, thậm chí có thể thu hút nguồn tiền mặt trong các cuộc khủng hoảng toàn cầu, trong khi các quốc gia khác phải vật lộn để tiếp cận tài chính. Vị thế dự trữ của đồng đô la và sức mạnh đi kèm với nó đã không lay chuyển trong nhiều thập niên, cho đến gần đây.

Sự bất nhất trong chính sách mậu dịch mà Mỹ đang thực hiện, khiến ngày càng nảy sinh những nghi ngờ về cách tiếp cận của ông Trump đối với đồng minh, là một trong những nguyên nhân đầu tiên làm suy yếu đồng đô la.

Đơn giản, nếu chính phủ Mỹ và giềng mối liên kết thương mại với các quốc gia đồng minh không còn đáng tin cậy, giới đầu tư và thương nhân sẽ tìm kiếm các giải pháp thay thế đồng đô la. Và một khi các quốc gia khu vực euro đồng loạt thực hiện kế hoạch tái vũ trang và tái cấu trúc kinh tế, một thị trường mới khổng lồ sẽ xuất hiện để thách thức vị thế đồng đô la.

Sức mạnh đô la Mỹ bắt nguồn từ tính hữu ích của nó như một phương tiện trao đổi. Đô la Mỹ là đơn vị tiền tệ có giá trị lớn nhất và có tính thanh khoản cao nhất. Hầu hết giao dịch thương mại ngay cả giữa hai quốc gia sử dụng các đơn vị tiền tệ khác cũng được định tuyến qua đô la Mỹ.

Ngân Hàng Trung Ương Hoa Kỳ (Fed) ước tính từ năm 1999 đến năm 2019, đô la Mỹ chiếm 96% giao dịch thương mại quốc tế ở Mỹ Châu, 74% ở Á Châu và 79% toàn cầu. Trên thị trường ngoại hối, đô la Mỹ chiếm khoảng 90% tất cả giao dịch. Đô la Mỹ chỉ yếu thế ở Âu Châu khi euro là loại tiền tệ được lập hóa đơn phổ biến nhất.

Việc ông Trump xé bỏ các thỏa thuận thương mại – ngay cả những thỏa thuận mà chính ông đã ký (như trường hợp Canada và Mexico) – và sử dụng thuế quan như một vũ khí đe dọa, đang khiến hình ảnh đô la Mỹ trở nên kém hấp dẫn. Thuế quan cao hơn có nghĩa ít giao dịch hơn, ít sử dụng đồng đô la hơn, tăng trưởng kinh tế chậm hơn và ít cơ hội hơn cho các nhà đầu tư toàn cầu kiếm tiền ở Mỹ.

Trong bài “How Trump Could Dethrone the Dollar,” tờ Foreign Affairs hôm 8 Tháng Tư viết rằng đồng đô la có thể không sống sót nếu ông Trump chơi đòn “vũ khí hóa sức mạnh kinh tế Mỹ” – tức dùng sức mạnh kinh tế Mỹ như một vũ khí để gây áp lực và bắt nạt các quốc gia khác.

Nếu đồng bạc xanh bị tước ngôi…

Không chỉ vấn đề thuế quan, một số chính sách của ông Trump cũng ảnh hưởng đến việc suy yếu đồng đô la, chẳng hạn chương trình cắt giảm ngân sách trong một số lĩnh vực quốc phòng. Về danh nghĩa, điều này được thực hiện nhằm tiết kiệm tiền trong ngắn hạn nhưng cuối cùng nó khiến Washington mất đi sự ủng hộ từ các nhà đầu tư trong tương lai gần.

Ông Constantin Bolz thuộc UBS Global Wealth Management cho biết sự chuyển hướng sang chủ nghĩa biệt lập của ông Trump có thể khiến các nhà đầu tư tránh xa trái phiếu kho bạc Hoa Kỳ.

“Nước Mỹ từ lâu là ‘người bảo vệ thế giới,’ bằng cách cung cấp quốc phòng cho nhiều nơi. Vì thế, ngân sách quốc phòng Mỹ lớn hơn hầu hết quốc gia khác; đổi lại, nhiều quốc gia nắm giữ nhiều trái phiếu kho bạc Mỹ trong kho dự trữ của họ,” ông Constantin Bolz nhận định. “Nếu Mỹ giảm chi tiêu quốc phòng cho các quốc gia khác thì những quốc gia này sẽ giảm lượng trái phiếu kho bạc Mỹ mà họ nắm giữ, vì họ phải tự đầu tư cho quốc phòng của chính mình.”

Đồng đô la chưa bao giờ ngừng bị các đối thủ tiền tệ khác đe dọa. Sau khi Mỹ thực hiện các lệnh trừng phạt toàn diện nhằm vào Nga vào năm 2022, nhóm BRICS (Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc, Nam Phi, Ai Cập, Ethiopia, Indonesia, Iran và Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất) bắt đầu coi sự phụ thuộc vào đô la Mỹ là một gánh nặng.

Năm 2024, tại Hội Nghị Thượng Đỉnh BRICS, ông Vladimir Putin, tổng thống Nga, nói “đồng đô la Mỹ đang được sử dụng như một vũ khí,” và nói thêm rằng gần 95% thương mại giữa Nga và Trung Quốc đã được thực hiện với các loại tiền tệ địa phương.

Đơn vị tiền tệ khả dĩ thay thế đô la Mỹ chỉ có thể là euro. Khi được giới thiệu vào đầu thiên niên kỷ, euro được coi là đối thủ tiềm năng của đô la Mỹ, đặc biệt khi giá hàng hóa tăng vọt sau khi Trung Quốc gia nhập Tổ Chức Thương Mại Thế Giới (WTO) khiến đồng bạc xanh của Mỹ bị suy yếu. Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng tài chính 2008 và cuộc khủng hoảng nợ khu vực euro đã làm giảm vị thế euro, khiến cán cân lại nghiêng về phía đồng đô la. Bây giờ, tình thế lại có thể đảo chiều.

Với sự dẫn đầu của Đức, EU bắt đầu lên kế hoạch kiểm soát vận mệnh của chính họ, đặt lại nền tảng cho việc tái vũ trang và nỗ lực giành sự độc lập chiến lược nhằm giảm lệ thuộc ảnh hưởng Mỹ.

Bà Ursula von der Leyen, chủ tịch Ủy Ban Âu Châu (EC), đã đề nghị khoản tiền khổng lồ 800 tỷ euro cho đại kế hoạch xây dựng Âu Châu. Riêng chính phủ Berlin đã hứa chi 500 tỷ euro cho cơ sở hạ tầng.

Những gì mất đi có thể lấy lại được?

Cần nhắc lại, mỗi năm, người nước ngoài đầu tư gần $2,000 tỷ vào Mỹ. Các nhà đầu tư nước ngoài, từ cá nhân đến chính phủ, sở hữu 30% nợ của Mỹ. Bây giờ, việc họ tìm lối thoát – chủ yếu là tránh ăn đạn từ màn vung súng loạn cào cào của ông Trump – có thể làm nước Mỹ thiệt hại nặng nề hơn, đặc biệt dẫn đến chi phí vay tăng vào thời điểm mà nợ quốc gia của Mỹ đang vọt thăng thiên.

Giới phân tích sẽ ít lo lắng hơn về sự biến động gần đây nếu chính phủ Mỹ cam kết duy trì vị thế dự trữ của đồng đô la. Tuy nhiên, chính ông Stephen Miran, chủ tịch Hội Đồng Cố Vấn Kinh Tế Tòa Bạch Ốc, lại nói rằng việc duy trì vị thế tối cao của đồng đô la chỉ tổ gây “tốn kém” (“costly”), rằng điều này khiến người lao động và sản phẩm Mỹ không có khả năng cạnh tranh.

Ông Trump đang “đánh nhau” với cả Fed. Trong khi Fed nói rằng họ cần nghiên cứu kỹ hơn về tác động lạm phát của chính sách thuế quan trước khi cắt giảm lãi suất, thì ông Trump yêu cầu một chính sách tiền tệ nới lỏng để kích thích nền kinh tế đang chậm lại.

Nếu việc gây áp lực lên Fed thành công, ông Trump sẽ làm tổn hại đến sự độc lập và uy tín của Fed, từ đó gây ảnh hưởng đến vị thế toàn cầu của đồng đô la, khi mà các quốc gia lo sợ rằng chính trị, chứ không phải kinh tế, đang điều khiển chính sách tiền tệ của Mỹ.

Cần nhắc lại, thị trường chứng khoán Mỹ là thị trường lớn nhất thế giới, với tổng giá trị $63,000 tỷ tính đến cuối năm 2024 – tương đương gần một nửa tổng giá trị cổ phiếu thế giới.

Thị trường trái phiếu chính phủ Mỹ cũng là thị trường lớn nhất thế giới, với khoảng $28,000 tỷ, chiếm hơn 1/4 thị trường nợ chính phủ toàn cầu. Trái phiếu chính phủ Mỹ cũng là hình thức nợ chính phủ thanh khoản nhất, với khoảng $900 tỷ trong các giao dịch trung bình hàng ngày. Xét về tổng thể, với những yếu tố như tính thanh khoản cao, mức sử dụng rộng rãi và độ an toàn, không có gì ngạc nhiên khi đô la Mỹ chiếm phần lớn dự trữ quốc tế trong suốt nhiều thập niên.

Nền kinh tế Mỹ luôn cởi mở với đầu tư nước ngoài. Có rất ít hạn chế đối với việc đưa vốn vào và ra khỏi nước Mỹ. Fed được thế giới đánh giá là độc lập và đáng tin cậy. Các tòa án và hệ thống cơ quan quản lý Mỹ được khắp nơi trên thế giới tin tưởng. Các tranh chấp kinh doanh thường được phân xử đàng hoàng. Nước Mỹ lâu nay cũng quản lý nền kinh tế theo cách có thể dự đoán được. Sự minh bạch của hệ thống tài chính-kinh tế Mỹ cũng ngăn chặn tình trạng tham nhũng đáng kể.

Tuy nhiên, nước Mỹ đang thay đổi. Ông Trump đang thay đổi nước Mỹ. Ông Trump đang muốn Fed phải phục vụ ông thay vì quyền lợi kinh tế nước Mỹ. Ông Trump đang tự loại bỏ Mỹ khỏi nền kinh tế toàn cầu theo từng cấp độ.

Không chỉ tạo ra sự bất ổn, ông Trump còn làm xói mòn niềm tin mà thế giới dành cho Mỹ. Bao giờ thì nước Mỹ mới trở lại vĩ đại như nó vẫn từng? Có điều chắc chắn rằng những gì mất đi rất khó có thể lấy lại, ngay cả khi tất cả sự hỗn loạn không còn.