CHINA Ba mặt trận ngoại giao cùng lúc: Greenland, xe điện và cái bắt tay Nhật–Hàn dưới bóng Trung Quốc

[Gibbs]

Trung Quốc lên tiếng thẳng thừng: Mỹ không nên dùng “các nước khác làm cái cớ” để theo đuổi lợi ích của mình tại Greenland, đồng thời khẳng định mọi hoạt động của Bắc Kinh ở Bắc Cực “phù hợp luật pháp quốc tế”. Phát biểu được đưa ra trong cuộc họp báo thường kỳ của Bộ Ngoại giao Trung Quốc, như một đáp trả trực diện trước lập luận mà Tổng thống Donald Trump liên tục nhắc: Mỹ phải “lấy Greenland”, nếu không Nga hoặc Trung Quốc sẽ chiếm.

Thực tế, căng thẳng đã leo thang trong tháng này giữa Washington, Đan Mạch và chính Greenland. Nhà Trắng được nói là đang cân nhắc nhiều phương án, kể cả khả năng dùng sức mạnh, để đạt mục tiêu với hòn đảo Bắc Cực rộng lớn này. Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen cảnh báo một cuộc “tiếp quản” của Mỹ sẽ là dấu chấm hết cho NATO. Phía Greenland cũng phản ứng gay gắt: Thủ hiến Jens-Frederik Nielsen và lãnh đạo bốn đảng còn lại trong nghị viện ra tuyên bố chung, nhấn mạnh tương lai Greenland phải do người Greenland quyết định và bày tỏ mong muốn “sự khinh miệt của Mỹ dành cho đất nước chúng tôi chấm dứt”.

Trên chuyên cơ Air Force One, Trump vẫn không hạ giọng: ông nói muốn “làm một thỏa thuận”, nhưng “đằng nào thì cũng sẽ có Greenland”.

Trong bối cảnh đó, phát ngôn của bà Mao Ning càng mang tính “đóng khung câu chuyện”: Bắc Cực là vấn đề liên quan lợi ích chung của cộng đồng quốc tế; quyền tự do hoạt động của các nước ở Bắc Cực theo luật cần được tôn trọng; và Mỹ không nên biến “nỗi sợ Trung Quốc” thành chiếc chìa khóa mở cửa cho tham vọng của mình.

Bắc Cực: Trung Quốc tự nhận “cận Bắc Cực”, Mỹ coi Greenland là tấm khiên chiến lược
Trung Quốc từng tuyên bố mình là “quốc gia cận Bắc Cực” từ năm 2018, đồng thời nói về kế hoạch “Con đường tơ lụa vùng cực” như một nhánh trong sáng kiến Vành đai – Con đường. Từ góc nhìn Bắc Kinh, đó là ảnh hưởng kinh tế – hạ tầng – nghiên cứu. Từ góc nhìn Washington, đó là dấu hiệu của một đối thủ đang nới biên độ hiện diện đến tận vùng băng giá.

Vì thế, Greenland trở thành biểu tượng: một điểm đặt chân giữa tuyến hàng hải mới, tài nguyên, và bàn cờ an ninh. Trớ trêu ở chỗ, chính Greenland và Đan Mạch lại phải đứng giữa hai luồng kéo: một bên là đồng minh NATO, một bên là cơn sóng địa chiến lược ngày càng dữ.

Tuần này, các đặc phái viên Đan Mạch và Greenland dự kiến tới Washington đàm phán, đồng thời cũng có kế hoạch để một nhóm thượng nghị sĩ Mỹ thăm Đan Mạch. Một cuộc tranh chấp về “lãnh thổ” đang dần biến thành cuộc thử sức về “trật tự”.

Châu Âu và Trung Quốc “hạ nhiệt” xe điện: chuyển từ áp thuế sang đàm phán giá sàn
Cũng trong ngày thứ Hai, Trung Quốc và Liên minh châu Âu phát tín hiệu tháo ngòi căng thẳng quanh xe điện Trung Quốc. EU công bố một “tài liệu hướng dẫn” cho các hãng xe điện Trung Quốc về việc đưa ra đề xuất giá xuất khẩu, bao gồm mức giá nhập khẩu tối thiểu và các chi tiết liên quan. Đây là bước đi sau khi EU từng áp thuế lên tới 35,3% đối với xe điện Trung Quốc vào năm 2024, sau điều tra chống trợ cấp.

EU lập luận do các dòng xe đa dạng, cần đặt mức giá tối thiểu “phù hợp” để loại bỏ tác động gây hại của trợ cấp. Ủy ban châu Âu nói sẽ đánh giá từng đề xuất “khách quan, công bằng”, theo nguyên tắc không phân biệt đối xử và phù hợp quy định WTO. Phía Bộ Thương mại Trung Quốc đáp lại rằng hướng đi này có lợi cho quan hệ thương mại Trung–EU và giúp bảo vệ trật tự thương mại dựa trên luật lệ.

Đằng sau ngôn ngữ ngoại giao là một thực tế khó né: châu Âu vẫn phụ thuộc mạnh vào pin, đất hiếm và chip do Trung Quốc sản xuất. Vừa muốn bảo vệ ngành xe trong nước, vừa cần xe điện giá dễ chịu để đạt mục tiêu cắt phát thải 55% vào năm 2030, EU buộc phải đi dây giữa “phòng thủ” và “không làm đứt chuỗi cung ứng”.

Ở phía bên kia, Trung Quốc cũng không muốn cánh cửa châu Âu khép lại. Xe sản xuất tại Trung Quốc đã tăng lên khoảng 6% doanh số tại EU trong nửa đầu 2025 (so với 5% cùng kỳ 2024), và có dự báo thị phần có thể lên khoảng 10% vào năm 2030. Câu chuyện xe điện vì vậy không chỉ là chuyện xe; nó là cuộc kéo co quyền lực sản xuất, tiêu chuẩn, và chuỗi cung ứng của tương lai.

Nhật–Hàn gặp nhau ở Nara: “ổn định quan hệ” khi nỗi lo Trung Quốc và Triều Tiên lớn dần
Trong lúc Bắc Cực nóng lên và châu Âu thương lượng giá sàn xe điện, Đông Bắc Á cũng bận rộn với ngoại giao dồn dập. Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi sẽ đón Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung tại Nara – quê hương bà, cố đô cổ kính hơn 1.300 năm tuổi – trong một hội nghị thượng đỉnh nhằm “ổn định quan hệ” giữa hai nước từng nhiều lần va đập.

Đây là cuộc gặp đầy đủ đầu tiên và cũng là lần gặp thứ ba trong chưa đầy ba tháng kể từ khi Takaichi nhậm chức. Trọng tâm dự kiến xoay quanh thương mại, các thách thức từ Trung Quốc và Triều Tiên, và cách Tokyo – Seoul xử lý “ngoại giao khó đoán” từ Washington, trong bối cảnh Mỹ gây sức ép để đồng minh tăng chi tiêu quốc phòng.

Chuyến thăm diễn ra sau khi ông Lee vừa đi Trung Quốc; ở đó, Chủ tịch Tập Cận Bình kêu gọi Seoul “nắm tay” trong bối cảnh Bắc Kinh muốn kéo Hàn Quốc gần hơn. Ông Lee thì nói thẳng: quan hệ với Nhật cũng quan trọng như với Trung Quốc. Lời nói ấy nghe đơn giản, nhưng trong khu vực nơi mỗi câu chữ đều có trọng lượng, nó giống một lời trấn an rằng Seoul không muốn bị hút vào một cực duy nhất.

Hai lãnh đạo dự kiến thăm chùa Horyu – quần thể kiến trúc gỗ cổ bậc nhất thế giới, biểu tượng cho dòng chảy văn hóa Phật giáo từ bán đảo Triều Tiên sang Nhật. Trên nền biểu tượng ấy, họ sẽ cố bước qua những bóng ma lịch sử: thời thuộc địa 1910–1945, tranh cãi lao động cưỡng bức, “phụ nữ mua vui”, và những va chạm quanh đền Yasukuni. Có thông tin cho rằng họ có thể bàn về hợp tác nhân đạo trong việc tìm hài cốt tại một mỏ dưới biển ở miền tây Nhật, nơi tai nạn năm 1942 làm 180 người thiệt mạng, trong đó có 136 lao động cưỡng bức người Hàn; phía Nhật cũng đang xem xét phân tích DNA một số hài cốt.

Một sợi chỉ đỏ: Trump là biến số, Trung Quốc là trục, còn thương mại là chiến trường “im tiếng súng”
Nhìn ba câu chuyện tưởng rời rạc – Greenland, xe điện, và Nhật–Hàn – lại thấy chung một sợi chỉ đỏ. Trump đưa ra những mục tiêu lớn với phong cách “một là được, hai là cũng được”. Trung Quốc phản ứng bằng ngôn ngữ luật lệ và khung “lợi ích chung”. Châu Âu thì phải cân bằng giữa phòng vệ và phụ thuộc. Nhật–Hàn thì cố vá đường nứt để đứng vững giữa cạnh tranh Mỹ–Trung và mối đe dọa hạt nhân từ Triều Tiên.

Thế giới đang bước vào giai đoạn mà tin tức nghe như bão: đảo Bắc Cực, thuế xe điện, hội nghị ở cố đô. Nhưng phía sau bão, mọi bên đều đang làm một việc giống nhau: đo xem ai có thể giữ nhịp, giữ lợi ích, và giữ liên minh — trong một thời đại mà “sự chắc chắn” trở thành thứ xa xỉ.