Mỹ còn là “người bảo vệ” của phương Tây?

[Romano]

Những biến động trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương thời gian qua đặt ra câu hỏi về vai trò của Washington trong cấu trúc an ninh toàn cầu đã tồn tại suốt nhiều thập niên.Một cuộc khảo sát mới công bố cho thấy niềm tin của công chúng tại nhiều quốc gia đồng minh chủ chốt của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) đối với Mỹ đang suy giảm đáng kể.

Cuộc thăm dò do công ty nghiên cứu dư luận Public First có trụ sở tại London thực hiện, được Politico công bố cho thấy, tại tất cả các quốc gia được khảo sát, số người đánh giá Mỹ là đồng minh không đáng tin cậy cao hơn đáng kể so với số người cho rằng Mỹ đáng tin cậy. Tại Đức, khoảng một nửa số người trưởng thành tham gia khảo sát cho rằng Mỹ không phải đối tác tin cậy; tại Canada, tỷ lệ này lên tới 57%. Ở Pháp, số người coi Mỹ không đáng tin cậy cao hơn gấp đôi so với nhóm đánh giá tích cực.

Mức độ tín nhiệm đối với Mỹ cao nhất được ghi nhận tại Vương quốc Anh, song vẫn ở mức khiêm tốn: 35% người được hỏi cho rằng Mỹ là đồng minh đáng tin cậy, trong khi 39% có quan điểm ngược lại.

Không chỉ uy tín chính trị, sức mạnh quân sự của Mỹ, vốn lâu nay được coi là trụ cột bảo đảm an ninh cho các đồng minh, cũng đang bị nhìn nhận với sự hoài nghi gia tăng. Tại Pháp và Đức, phần lớn người được hỏi cho biết họ không tin rằng mối quan hệ với Mỹ sẽ khiến đối phương e ngại tấn công quốc gia của họ. Tại Anh, chỉ trong vòng một năm, tỷ lệ người dân coi Mỹ là lực lượng răn đe hiệu quả đã giảm 10 điểm phần trăm.

Theo các nhà phân tích, sự thay đổi nhận thức này diễn ra trong bối cảnh quan hệ giữa Washington và nhiều đồng minh châu Âu trải qua một giai đoạn căng thẳng với các tranh chấp thương mại, phát ngôn cứng rắn và bất đồng chính sách.

Những biến động được cho là bắt đầu rõ nét từ bài phát biểu của Phó Tổng thống Mỹ JD Vance tại Hội nghị An ninh Munich năm 2025, sự kiện gây bất ngờ cho nhiều lãnh đạo châu Âu. Sau đó, các tranh cãi tiếp tục gia tăng, trong đó có đề xuất của chính quyền Tổng thống Donald Trump liên quan tới việc kiểm soát Greenland - vùng lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch.

Những diễn biến này đã khiến một số nhà lãnh đạo phương Tây cảnh báo rằng quan hệ với Mỹ đang bước vào giai đoạn thay đổi căn bản. Phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos hồi tháng 1, Thủ tướng Canada Mark Carney nhận định: “Chúng ta đang ở giữa một sự đứt gãy, chứ không phải một quá trình chuyển tiếp”.

Trong khi đó, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron trong cuộc phỏng vấn với báo chí châu Âu mới đây đã chỉ trích điều ông gọi là các “đe dọa và gây sức ép” từ Washington, đồng thời cảnh báo quan hệ xuyên Đại Tây Dương khó có thể sớm trở lại trạng thái bình thường.

Phản ứng của dư luận châu Âu phần nào cũng được thể hiện qua sự kiện bên lề khi Phó Tổng thống Mỹ JD Vance xuất hiện tại lễ khai mạc Thế vận hội Mùa đông ở Milan và nhận những tiếng la ó rải rác. Đại diện cấp cao về đối ngoại của Liên minh châu Âu Kaja Kallas cho rằng phản ứng này phản ánh “niềm tự hào châu Âu” cũng như những phát ngôn “không mấy dễ chịu” từ chính quyền Mỹ đối với châu lục này.

Khảo sát cũng chỉ ra sự suy giảm niềm tin vào các giá trị chung giữa Mỹ và đồng minh. Tại Pháp, chỉ 17% người tham gia đồng ý với nhận định rằng Mỹ chia sẻ các giá trị của họ, trong khi 49% không đồng ý. Ở Đức, một nửa số người được hỏi cho rằng Mỹ không chia sẻ giá trị chung, và chỉ 18% tin rằng Washington đóng vai trò bảo vệ dân chủ.

Theo ông Seb Wride, phụ trách nghiên cứu dư luận của Public First, nhận thức của công chúng đã thay đổi đáng kể chỉ trong một năm. “Trước đây, công chúng vẫn coi Mỹ là đồng minh không hoàn toàn đáng tin nhưng mang tính thiết yếu trong việc răn đe kẻ thù. Hiện nay, nhiều người châu Âu thậm chí không còn tin rằng khả năng răn đe xuyên Đại Tây Dương đó còn tồn tại”, ông nói.

Dù đánh giá tiêu cực gia tăng, khảo sát cũng cho thấy một mức độ lạc quan nhất định. Tại Đức, Pháp và Anh, nhiều người cho rằng các chính sách của ông Donald Trump đã làm suy yếu quan hệ với nước họ, nhưng mối quan hệ này có thể phục hồi sau khi ông hết nhiệm kỳ.

Nhìn tổng thể, những kết quả khảo sát mới cho thấy quan hệ xuyên Đại Tây Dương đang đứng trước một phép thử quan trọng, khi niềm tin - yếu tố nền tảng của các liên minh an ninh có dấu hiệu suy giảm trong dư luận. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng, cấu trúc hợp tác giữa Mỹ và các đồng minh NATO được xây dựng qua nhiều thập niên với lợi ích chiến lược đan xen sâu rộng, do đó khó có thể thay đổi trong ngắn hạn.

Vấn đề đặt ra đối với các nhà lãnh đạo hai bờ Đại Tây Dương hiện nay không chỉ là xử lý những bất đồng trước mắt, mà còn là tìm cách củng cố lại niềm tin và vai trò của liên minh, trong bối cảnh môi trường an ninh toàn cầu ngày càng phức tạp.