USA Chiến tranh Ba Tư và bài toán chiến thắng

[Gibbs]

Chiến tranh Trung Đông chưa bao giờ đơn giản như một ván cờ. Có khi mới đi vài nước đã thấy bàn cờ cháy đỏ, nhưng chẳng ai biết nước cờ cuối nằm ở đâu. Trong cuộc xung đột đang leo thang giữa Hoa Kỳ, Israel và Iran (Ba Tư), Nhà Trắng dường như đã bắt đầu viết trước một kịch bản chiến thắng — ngay cả khi chiến tranh vẫn đang bùng cháy dữ dội.

Từ Washington đến Tehran, từ eo biển Hormuz đến vùng trời Trung Đông, những lời tuyên bố, những cuộc không kích và những đòn trả đũa đang tạo nên một bức tranh chiến tranh đầy mâu thuẫn.

Theo nhiều nguồn tin từ Washington, các phụ tá hàng đầu của Tổng thống Donald Trump đã bắt đầu chuẩn bị một câu chuyện chiến thắng cho ngày mà ông rút Hoa Kỳ ra khỏi cuộc chiến với Iran.

Kịch bản được Nhà Trắng vẽ ra mang tính biểu tượng: Tổng thống Mỹ sẽ tuyên bố rằng Iran đã đầu hàng vô điều kiện trước sức mạnh quân sự của Hoa Kỳ. Điều đáng chú ý là trong cách giải thích của Nhà Trắng, điều đó không nhất thiết phải là một lời tuyên bố đầu hàng thật sự từ Tehran.

Phát ngôn viên Nhà Trắng Karoline Leavitt giải thích rằng khi Tổng thống Trump nói đến “đầu hàng vô điều kiện”, ông không có ý rằng chính quyền Iran sẽ bước ra và tuyên bố như vậy. Theo cách hiểu của Nhà Trắng, “đầu hàng” có nghĩa là Iran không còn khả năng đe dọa Mỹ và các đồng minh bằng tên lửa đạn đạo hay chương trình hạt nhân.

Nói cách khác, Tổng thống Trump sẽ là người quyết định khi nào Iran được xem là đã đầu hàng.

Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth: chiến tranh sẽ kết thúc theo lịch của Mỹ

Trong một cuộc họp báo tại Ngũ Giác Đài ngày 10/3/2026, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth đưa ra tuyên bố mạnh mẽ rằng chỉ có Tổng thống Trump mới có thể xác định cuộc chiến đang ở giai đoạn nào.

Theo ông, Mỹ đang “nghiền nát kẻ thù bằng sức mạnh quân sự áp đảo”.

Ông nhấn mạnh rằng Hoa Kỳ sẽ không dừng lại cho đến khi đối phương bị đánh bại hoàn toàn và dứt khoát. Tuy nhiên, thời điểm kết thúc chiến tranh sẽ diễn ra theo lựa chọn và thời gian của Washington.

Hegseth cũng khẳng định chiến lược lần này không phải là kiểu “xây dựng quốc gia vô tận” như trong các cuộc chiến Iraq hay Afghanistan trước đây. Ông nhấn mạnh thế hệ binh sĩ Mỹ sau chiến tranh 11/9 sẽ không cho phép đất nước rơi vào một cuộc chiến kéo dài vô hạn.

Tuy nhiên, ông cũng gợi ý rằng cách tiếp cận mới có thể là các chiến dịch không kích mạnh mẽ, chiến tranh công nghệ cao, hoặc những cuộc tập kích đặc nhiệm giống như chiến dịch lật đổ tổng thống Venezuela trước đây.

Iran không có lý do gì để hợp tác với kịch bản của Washington

Trong khi Nhà Trắng viết trước kịch bản chiến thắng, Tehran lại nhìn cuộc chiến bằng một lăng kính hoàn toàn khác.

Đối với các lãnh đạo Cộng hòa Hồi giáo, mục tiêu sống còn của họ không phải là chiến thắng quân sự trước Hoa Kỳ — điều gần như không thể — mà là tồn tại đủ lâu để khiến người Mỹ mệt mỏi với chiến tranh.

Nhà phân tích Mohammad Ali Shabani cho rằng đối với Iran, định nghĩa chiến thắng rất đơn giản:

Nếu chế độ vẫn tồn tại sau khi chiến tranh kết thúc, họ sẽ tuyên bố đã chiến thắng.

Nói cách khác, chỉ cần không bị sụp đổ hoàn toàn, Tehran đã có thể nói với người dân rằng họ đã đứng vững trước siêu cường mạnh nhất thế giới.

Lịch sử Trung Đông: chiến tranh không có nút tắt

Trung Đông là vùng đất mà mỗi cuộc chiến thường trở thành hạt giống cho cuộc chiến tiếp theo.

Từ Israel, Lebanon đến Iran và các quốc gia Ả Rập, ký ức lịch sử luôn chồng chất lên nhau. Mỗi cuộc không kích, mỗi cuộc xung đột mới lại tạo ra thêm một lớp oán hận.

Vì thế, nhiều chuyên gia cảnh báo rằng việc tuyên bố chiến thắng quá sớm có thể lặp lại sai lầm từng xảy ra trong lịch sử Hoa Kỳ.

Sau Thế chiến II, Mỹ từng giành những chiến thắng rõ ràng trước Đức Quốc xã và Nhật Bản. Nhưng những cuộc chiến sau này — từ Việt Nam, Iraq đến Afghanistan — hiếm khi kết thúc bằng một chiến thắng dứt khoát.

Có câu:
“Đánh trống thì dễ, dẹp trống mới khó.”

Chiến tranh có thể bắt đầu bằng một quyết định chính trị, nhưng kết thúc của nó thường không nằm trong tay người khởi đầu.

Những đòn trả đũa bất đối xứng của Iran

Dù bị tấn công dữ dội vào cơ sở hạt nhân, căn cứ tên lửa và hạ tầng quân sự, Iran vẫn còn nhiều lựa chọn chiến lược.

Tehran có thể:

– Tấn công khủng bố vào các mục tiêu mềm của Mỹ trên toàn thế giới
– Tiếp tục phóng tên lửa vào các căn cứ ở Trung Đông
– Kích hoạt các lực lượng ủy nhiệm như Hezbollah hoặc Hamas
– Gài thủy lôi tại eo biển Hormuz — tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng nhất thế giới
– Sử dụng chiến tranh drone giá rẻ để tiếp tục gây sức ép

Những chiến thuật này là ví dụ điển hình của chiến tranh bất đối xứng — nơi bên yếu hơn tìm cách kéo dài cuộc chiến và tăng chi phí cho đối thủ.

Lịch sử từng chứng kiến nhiều ví dụ tương tự:

Tại Việt Nam, lực lượng du kích đã tận dụng địa hình rừng rậm để chống lại quân đội Mỹ.
Tại Iraq, các nhóm nổi dậy và dân quân biến chiến trường thành bãi lầy.
Tại Afghanistan, Taliban kiên nhẫn chờ gần 20 năm cho đến khi Hoa Kỳ rút quân.

Iran chắc chắn đã nghiên cứu kỹ những bài học này.

Bóng ma khủng hoảng dầu mỏ và kinh tế toàn cầu

Một yếu tố khiến Washington phải nghĩ đến “kết thúc cuộc chiến” sớm hơn là nguy cơ khủng hoảng dầu mỏ.

Chiến tranh tại Trung Đông đã đẩy giá dầu vượt ngưỡng 100 USD/thùng — mức cao nhất trong nhiều năm. Nếu eo biển Hormuz bị phong tỏa hoặc chiến sự lan rộng, nền kinh tế toàn cầu có thể rơi vào cú sốc năng lượng nghiêm trọng.

Điều này đặc biệt nguy hiểm đối với chính trị Mỹ. Giá xăng tăng cao có thể làm suy yếu vị thế chính trị của Tổng thống Trump, nhất là khi ông từng hứa trong chiến dịch tranh cử rằng sẽ không khởi động thêm cuộc chiến nào.

Với nhiều cựu binh từng phục vụ sau sự kiện 11/9, lời hứa đó không chỉ là khẩu hiệu chính trị. Đó là một lời cam kết với những người đã hy sinh trong các cuộc chiến trước.

Cuối cùng, Tổng thống Trump có thể phải đối mặt với một lựa chọn quen thuộc mà nhiều tổng thống Mỹ trước đây từng gặp:

Một là tuyên bố chiến thắng — dù chiến tranh chưa thực sự kết thúc — và rút quân.
Hai là tiếp tục leo thang và bị cuốn sâu hơn vào cuộc xung đột.

Cả hai con đường đều có rủi ro lớn.

Nếu rút lui quá sớm, Washington có thể bị coi là thất bại.
Nếu tiếp tục chiến đấu, chiến tranh có thể kéo dài nhiều năm.

“Được vạ thì má đã sưng.”

Trong chính trị quốc tế, có thể chiến thắng không phải là đánh bại đối phương, nhiều khi chiến thắng bằng cách là thoát khỏi cuộc chiến đúng lúc.

Và ở Trung Đông — vùng đất đã nhuốm máu suốt nhiều thế kỷ — câu hỏi lớn nhất vẫn còn bỏ ngỏ:

Liệu cuộc chiến này sẽ kết thúc bằng chiến thắng thật sự, hay chỉ là một câu chuyện chiến thắng được viết ra để khép lại một chương lịch sử đầy khói lửa?