CHINA Thặng dư 1.200 tỷ USD, Trung Quốc rời thị trường Mỹ, tràn sang ASEAN – Phi – Mỹ Latin

[Gibbs]

Năm 2025 khép lại bằng một con số khiến thế giới phải nhíu mày: Trung Quốc ghi nhận thặng dư thương mại kỷ lục 1.200 tỷ USD, tăng khoảng 20% so với năm 2024. Đó không chỉ là một “bản báo cáo đẹp” trong sổ sách hải quan, mà là một tín hiệu rõ ràng: cỗ máy sản xuất lớn nhất hành tinh đã tăng tốc, bất chấp sức ép thuế quan từ Mỹ, bằng cách đổi hướng, đổi thị trường, đổi đường đi của hàng hóa.

Kỷ lục 1.200 tỷ USD: Xuất nhiều hơn nhập, và xuất ngày càng xa nước Mỹ

Thặng dư thương mại là thước đo “xuất khẩu trừ nhập khẩu”. Khi con số ấy phình to, nghĩa là hàng hóa đang chảy ra ngoài nhanh hơn chảy vào. Điểm đáng chú ý là: xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ – vốn từng là thị trường đơn lẻ lớn nhất – đã giảm 19,5% trong năm 2025.

Nhưng câu chuyện không phải “Trung Quốc hụt hơi”, mà là “Trung Quốc đổi sân”. Thay vì phụ thuộc người tiêu dùng Mỹ, doanh nghiệp Trung Quốc tăng tốc thâm nhập Đông Nam Á, châu Phi và Mỹ Latin – những thị trường đang phát triển, nhu cầu lớn, và khả năng hấp thụ hàng giá rẻ rất mạnh.

Xoay trục thị trường: Châu Phi +26,5%, ASEAN +14%

Dòng hàng rời khỏi bờ Tây nước Mỹ để tìm bến đỗ mới: giá trị xuất khẩu sang châu Phi tăng 26,5%, sang ASEAN tăng 14%, sang EU tăng 9%, và Mỹ Latin tăng 8% so với năm trước. Những con số này nói lên một điều: nếu một cánh cửa hẹp lại, Trung Quốc mở nhiều cửa khác, và mở rộng hơn bằng quy mô sản xuất lẫn giá thành.

Ở trong nước, việc này được mô tả như một dạng “đi xuyên bão”: Trung Quốc “tiến lên” dù đối mặt môi trường bên ngoài “phức tạp và thách thức”. Còn ở phần còn lại của thế giới, cảm giác lại giống như… một con sóng hàng hóa đang dâng.

EV, pin lithium, solar: những mũi nhọn xuất khẩu bứt tốc

Điểm làm nhiều quốc gia lo ngại nằm ở cơ cấu hàng xuất: không chỉ là đồ tiêu dùng giá rẻ, mà là các ngành được xem là “xương sống” của tương lai.

Nhóm hàng công nghệ cao (máy công cụ cao cấp, robot công nghiệp…) tăng 13%. Trong khi đó, bộ ba “năng lượng mới” gồm xe điện (EV), pin lithium và sản phẩm quang điện như tấm pin mặt trời tăng tới 27%.

Nói cách khác, Trung Quốc không chỉ bán nhiều hơn, mà còn đẩy mạnh những lĩnh vực có khả năng định hình chuỗi cung ứng toàn cầu.

Thặng dư lớn: chiến thắng trong nước, nhưng là “mồi lửa” căng thẳng ngoài biên giới

Một thặng dư khổng lồ có thể được ca ngợi như sức bền trước chiến tranh thương mại. Nhưng cùng lúc, nó cũng làm bùng lên nỗi sợ của các đối tác: nội địa bị “ngập” hàng nhập rẻ, nhà máy trong nước mất đơn hàng, việc làm bị đe dọa, và “an ninh kinh tế” trở thành cụm từ xuất hiện dày đặc trong các cuộc họp.

Ngay cả ở châu Âu, tiếng nói cảnh báo cũng đã vang lên. Lãnh đạo Pháp từng mô tả tình trạng mất cân bằng thương mại với Trung Quốc là không bền vững, đồng thời kêu gọi Bắc Kinh tăng tiêu dùng nội địa và kiềm chế đà xuất khẩu. Khi những nền kinh tế lớn bắt đầu nói bằng ngôn ngữ “tự vệ”, câu chuyện sẽ không còn thuần túy là thương mại.

“Đình chiến” thuế quan: từ 145% xuống 20%, nhưng bóng mây chưa tan

Năm 2025 chứng kiến giai đoạn giằng co thuế quan gay gắt giữa Mỹ và Trung Quốc. Có thời điểm, mức thuế mới với hàng Trung Quốc từng bị đẩy lên tới 145%, trước khi hạ nhiệt vào tháng 10 khi Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình gặp nhau, đạt một thỏa thuận “đình chiến” đưa thuế mới xuống còn 20%.

Thỏa thuận đó vẫn còn hiệu lực, nhưng bầu không khí không hề yên. Trump cũng phát tín hiệu rằng các nước làm ăn với Iran có thể đối mặt mức thuế 25% – chi tiết khiến nhiều người lập tức nghĩ đến Trung Quốc, vốn được xem là một mắt xích kinh tế quan trọng của Tehran.

Vì sao Trung Quốc phải dựa vào xuất khẩu? Câu trả lời nằm trong “cơn đau” trong nước

Đằng sau sự bùng nổ xuất khẩu là một nỗi lo nội địa: tăng trưởng trong nước gặp lực cản vì khủng hoảng bất động sản kéo dài và bài toán tiêu dùng yếu. Khi người dân thắt chặt chi tiêu, doanh nghiệp buộc phải nhìn ra bên ngoài để chạy máy, giữ việc làm, giữ đà sản xuất.

Bài toán mà Trung Quốc muốn đạt tới là mô hình cân bằng: sản xuất lớn được nâng đỡ bởi nhu cầu mạnh cả trong và ngoài nước. Nhưng khi “cầu nội địa” chưa đủ lực, “cầu ngoại” trở thành chiếc phao — và cũng là nguồn cơn va chạm.

Năm tới sẽ ra sao? Thế giới dựng hàng rào, Trung Quốc có giữ được đà?

Các phân tích đặt câu hỏi: liệu Trung Quốc có thể tiếp tục duy trì nhịp xuất khẩu cao sang phần còn lại của thế giới, khi ngày càng nhiều quốc gia nói đến việc chống “dư thừa công suất công nghiệp” và tìm cách bảo vệ thị trường nội địa?

Cuộc chơi phía trước có thể không còn là chuyện ai bán rẻ hơn, mà là ai dựng rào nhanh hơn, ai trợ cấp khéo hơn, và ai chịu đựng được lâu hơn trong một thời đại mà thương mại đã mang thêm chiếc bóng của địa chính trị.

Và trong chiếc bóng ấy, con số 1.200 tỷ USD không chỉ là kỷ lục. Nó giống như một tiếng động lớn trong nhà máy toàn cầu — báo hiệu rằng cỗ máy Trung Quốc vẫn đang chạy rất nhanh, còn thế giới thì bắt đầu… tìm nút “phanh” cho riêng mình.