USA Tư nhân hóa an ninh sân bay Mỹ: Canh bạc tiết kiệm hay rủi ro an toàn?

[Gibbs]

Giữa lúc nước Mỹ trải qua những biến động ngân sách và các cuộc tranh luận không hồi kết về vai trò của chính phủ, một đề xuất mới từ Tổng thống Donald Trump đang làm dậy sóng dư luận: chuyển giao dần công tác kiểm tra an ninh sân bay – vốn do liên bang đảm trách – sang tay các công ty tư nhân. Một bước đi tưởng như chỉ là “cải tổ kỹ thuật”, nhưng thực chất lại chạm đến cốt lõi của hai chữ “an ninh” và “niềm tin” trong ngành hàng không.

Theo bản đề xuất ngân sách năm tài khóa 2027, chính quyền Trump muốn đẩy mạnh việc tư nhân hóa lực lượng kiểm tra an ninh tại sân bay, thông qua chương trình có tên Screening Partnership Program (SPP). Đây không phải là ý tưởng mới, nhưng lần này, nó được đặt trong bối cảnh đặc biệt: các sân bay Mỹ vừa trải qua tình trạng quá tải nghiêm trọng do chính phủ đóng cửa một phần, khiến nhiều nhân viên TSA không được trả lương, kéo theo hàng dài hành khách chờ đợi mệt mỏi.

Người xưa có câu: “Lửa thử vàng, gian nan thử sức.” Chính trong thời điểm khó khăn ấy, mô hình tư nhân lại nổi lên như một lựa chọn đáng chú ý. Khoảng 20 sân bay tại Mỹ hiện đã sử dụng lực lượng an ninh tư nhân – trong đó có những cái tên lớn như San Francisco International hay Kansas City International. Và điều đáng nói là các sân bay này gần như không bị ảnh hưởng bởi cuộc khủng hoảng trả lương vừa qua. Nhân viên vẫn làm việc bình thường, hệ thống vận hành trơn tru, hành khách không phải xếp hàng dài dằng dặc.

Chính quyền Trump cho rằng việc mở rộng mô hình này có thể giúp tiết kiệm khoảng 52 triệu USD, đồng thời mở ra một hướng cải tổ cho một cơ quan liên bang mà họ cho là “gặp nhiều vấn đề”. Xa hơn nữa, các tài liệu chính sách còn ước tính mức tiết kiệm có thể lên tới 15% đến 20% chi phí, thậm chí cao hơn, nếu triển khai rộng rãi trên toàn quốc.

Tuy nhiên, câu chuyện không đơn giản chỉ là tiền bạc. “Tiền nào của nấy” – câu tục ngữ tưởng chừng giản đơn nhưng lại mang ý nghĩa sâu xa trong trường hợp này. Các công ty tư nhân, dù được trả tiền từ ngân sách liên bang, vẫn hoạt động theo nguyên tắc lợi nhuận. Và đây chính là điểm khiến nhiều người lo ngại.

Liên đoàn Nhân viên Chính phủ Mỹ (AFGE), đại diện cho khoảng 47.000 nhân viên TSA, đã lên tiếng phản đối mạnh mẽ. Họ cho rằng việc giao an ninh sân bay cho khu vực tư nhân có thể dẫn đến tình trạng cắt giảm chi phí bằng mọi giá: thuê ít nhân viên hơn, trả lương thấp hơn, và cuối cùng là ảnh hưởng đến chất lượng kiểm tra an ninh.

Một lãnh đạo công đoàn thẳng thắn nhận định: việc tư nhân hóa “không liên quan gì đến an toàn, mà chỉ là câu chuyện kiếm lợi nhuận”. Và nỗi lo này không phải không có cơ sở. Trước sự kiện 11/9/2001 – cú sốc làm thay đổi toàn bộ hệ thống an ninh hàng không Mỹ – chính các công ty tư nhân từng đảm trách nhiệm vụ này. Sau đó, chính phủ buộc phải quốc hữu hóa hệ thống kiểm tra để đảm bảo tiêu chuẩn đồng bộ và chặt chẽ hơn.

Dẫu vậy, phe ủng hộ lại đưa ra một lập luận khác: dù là nhân viên liên bang hay tư nhân, tất cả đều phải tuân theo cùng một quy trình, cùng một tiêu chuẩn huấn luyện do TSA đặt ra. Nói cách khác, “người làm có thể khác, nhưng luật chơi không đổi”.

Hơn nữa, các công ty tư nhân có quyền linh hoạt hơn trong việc tuyển dụng và trả lương, từ đó có thể thu hút nhân lực tốt hơn, tránh tình trạng thiếu hụt nhân viên như trong thời gian chính phủ đóng cửa. Trong một thế giới mà tốc độ và hiệu quả ngày càng được đề cao, sự linh hoạt ấy trở thành một lợi thế không thể bỏ qua.

Nhưng câu hỏi lớn vẫn còn đó: liệu có nên đánh đổi sự kiểm soát trực tiếp của nhà nước lấy hiệu quả kinh tế?

“Dục tốc bất đạt” – muốn đi nhanh mà không vững, có khi lại vấp ngã. Việc tư nhân hóa an ninh sân bay, nếu không được kiểm soát chặt chẽ, có thể mở ra những lỗ hổng khó lường. Nhưng ngược lại, nếu giữ nguyên mô hình cũ trong khi hệ thống đang quá tải và thiếu hiệu quả, thì cũng chẳng khác nào “giậm chân tại chỗ”.

Cuộc tranh luận này, suy cho cùng, không chỉ là chuyện của ngành hàng không. Nó phản ánh một câu hỏi lớn hơn về vai trò của chính phủ trong đời sống hiện đại: nên làm tất cả, hay nên giao bớt cho thị trường?

Và như mọi câu chuyện lớn trong lịch sử nước Mỹ, câu trả lời có lẽ sẽ không nằm ở hai cực trắng – đen, mà ở một điểm cân bằng mong manh giữa hiệu quả và an toàn, giữa lợi nhuận và trách nhiệm, giữa tự do và kiểm soát.

“Giữ được lòng người mới giữ được thiên hạ.” Trong ngành hàng không, lòng tin của hành khách chính là “thiên hạ” ấy. Và bất kỳ cải cách nào, dù mang danh tiết kiệm hay hiện đại hóa, nếu làm lung lay niềm tin đó, thì cái giá phải trả có thể lớn hơn rất nhiều so với vài chục triệu USD ngân sách.