Middle East Trung Đông căng như dây đàn: Mỹ rút bớt người khỏi căn cứ Qatar, Iran dọa xử tử người biểu tình

[Gibbs]

Giữa lúc Tehran và Washington lại trượt về phía đối đầu, một số nhân sự đã được khuyến cáo rời căn cứ không quân Al Udeid (Qatar) như một bước “phòng xa”. Phía Qatar cũng xác nhận đây là biện pháp đề phòng “trước căng thẳng khu vực”, nhấn mạnh mục tiêu bảo đảm an toàn cho dân cư, hạ tầng và các cơ sở quân sự.

Al Udeid là điểm tựa then chốt của Mỹ ở Trung Đông, nơi có khoảng 10.000 quân nhân Mỹ. Và khi không khí khu vực nóng lên, những động tác nhỏ nhất—một “posture change” lặng lẽ—cũng đủ khiến thị trường, đồng minh, đối thủ… cùng nín thở.

Washington: “Nếu xử tử người biểu tình, sẽ có phản ứng rất mạnh”
Từ Nhà Trắng, Tổng thống Donald Trump ngày càng phát tín hiệu rằng ông tin mình “phải hành động dứt khoát” trước chế độ Iran. Ông cũng cảnh báo Tehran không được xử tử người biểu tình, đồng thời từng kêu gọi người dân Iran tiếp tục xuống đường với thông điệp kiểu “hãy giữ vững, sự giúp đỡ đang đến”.

Trong bối cảnh ấy, các cơ quan ngoại giao Mỹ ở khu vực cũng nâng mức cảnh giác, khuyến cáo hạn chế di chuyển “không thiết yếu” tới các cơ sở quân sự. Tất cả tạo thành một bức tranh: Washington đang để ngỏ các lựa chọn—nhưng đồng thời cũng chuẩn bị cho kịch bản xấu nhất.

Tehran: biểu tình bị gọi là “nội chiến”, và bản án có thể đến rất nhanh
Ở phía bên kia, chính quyền Iran tuyên bố sẽ trừng phạt nhanh và nặng. Giọng điệu từ hệ thống tư pháp và các quan chức cho thấy họ coi làn sóng xuống đường không chỉ là bất mãn kinh tế, mà là thách thức trực tiếp với chế độ. Một số phát biểu thậm chí quy kết những người bị bắt sau mốc 8/1 là tham gia “nội chiến” chống nhà nước—một cách đóng khung pháp lý để hợp thức hóa trấn áp.

Khi nhà nước gọi đám đông là “tội phạm” ngay từ điểm xuất phát, thì phiên tòa không còn là nơi đi tìm sự thật—mà là nơi công bố kết cục.

Một cái tên trước giờ G: Erfan Soltani và nỗi sợ “án tử tốc hành”
Tâm điểm gây phẫn nộ quốc tế là trường hợp một người biểu tình trẻ tuổi có thể bị hành quyết ngay trong ngày, theo thông tin từ phía Mỹ và các tổ chức theo dõi nhân quyền. Gia đình cho biết họ gần như không được tiếp cận hồ sơ, quá trình tố tụng bị đẩy đi rất gấp, quyền bào chữa bị bóp nghẹt—những dấu hiệu khiến dư luận lo ngại về “án tử tốc hành”.

Trong những khoảnh khắc như vậy, một sinh mạng bỗng trở thành chiếc diêm có thể châm bùng thêm cả một thùng thuốc súng.

Con số trong bóng tối: hàng ngàn người chết, hàng chục ngàn người bị bắt
Các thống kê từ một tổ chức nhân quyền có trụ sở tại Mỹ (HRANA) cho biết số người thiệt mạng đã lên tới khoảng 2.400–2.600 trong chiến dịch đàn áp, và số người bị bắt vượt 18.000. Do tình trạng mất kết nối diện rộng, những con số này khó được kiểm chứng độc lập theo cách thông thường—nhưng chính sự “không nhìn thấy” mới là điều khiến thế giới lạnh gáy: khi màn đêm phủ xuống thông tin, bạo lực có thể đi xa hơn mà ít bị giám sát hơn.

Iran “tắt internet”: cắt dây liên lạc, dựng bức tường số
Iran bước vào nhiều ngày liên tiếp trong tình trạng mất internet do nhà nước áp đặt. Mạng nội địa (National Information Network) được kích hoạt để thay thế phần nào kết nối quốc tế—một kiểu “internet trong nhà”, nơi nhà nước vừa chặn cửa ra, vừa dễ truy vết người dùng hơn.

Các dịch vụ vượt kiểm duyệt như VPN được ghi nhận “rơi” mạnh hoặc tê liệt khi hạ tầng bị ngắt hẳn. Một tổ chức giám sát internet quốc tế cũng cho biết thời lượng blackout đã kéo dài trên 132 giờ. Ngay cả kết nối vệ tinh kiểu Starlink—thứ mà nhiều người xem như “đường thở” cuối cùng—cũng bị gây nhiễu/giảm chất lượng theo đánh giá của các bên theo dõi.

Paris tính đường đưa vệ tinh vào Iran: Eutelsat/OneWeb được nhắc tên
Giữa “đêm đen kết nối”, Pháp cho biết đang xem xét khả năng đưa các thiết bị đầu cuối của Eutelsat vào Iran để người dân có thể truy cập internet vệ tinh. OneWeb (thuộc Eutelsat) được nhắc đến như một lựa chọn cạnh tranh với Starlink.

Nhưng công nghệ không phải cây đũa thần: thiết bị cồng kềnh hơn, triển khai khó hơn, và vẫn có thể trở thành mục tiêu gây nhiễu. Dẫu vậy, chỉ riêng việc Paris công khai “đang xem xét mọi lựa chọn” cũng cho thấy châu Âu hiểu rằng: trong thời khắc đàn áp, internet không chỉ là tiện nghi—mà là đường sống.

Cuộc đua “giảm nhiệt”: vùng Vịnh và Thổ Nhĩ Kỳ tìm cách kéo hai bên khỏi miệng hố
Trong khi Mỹ-Iran tăng lực kéo, các đồng minh vùng Vịnh như Saudi Arabia, Qatar, Oman được cho là đang làm ngoại giao hậu trường để ngăn leo thang quân sự—vì một cú nổ lớn sẽ không dừng ở biên giới Iran. Thổ Nhĩ Kỳ cũng được nói là đang liên hệ cả Tehran lẫn Washington để thúc quay lại bàn đàm phán, nhưng tốc độ thương lượng bị cảnh báo là quá chậm so với tốc độ sự kiện.

Và thế là Trung Đông lại đứng trước bài toán cũ: chỉ cần một bản án tử hình được thi hành, một đòn trả đũa được khai hỏa, hay một tính toán sai nửa bước… cả khu vực có thể trượt khỏi tay phanh.