Đằng sau vụ giải cứu streamer lang thang kiệt sức Campuchia gây rúng động Trung Quốc

[pizza]

Vụ nữ streamer Ngô Chân Trinh rơi vào cảnh suy kiệt tại Phnom Penh gây sốc, mở ra vấn đề lớn về hệ sinh thái lao động xuyên biên giới và bảo vệ người lao động.


Umi khi ở Trung Quốc và hình ảnh tàn tạ gây sốc trên đường phố Phnom Penh. Ảnh: NetEase.
Gia đình của nữ streamer 20 tuổi Umi (tên thật Ngô Chân Trinh) người Phúc Kiến lang thang ở Campuchia vừa được giải cứu đưa về nước lên tiếng xác nhận con gái đúng là sang làm ngành dịch vụ, đồng thời công bố nguyên nhân dẫn đến việc cô phải sống lang thang trên đường phố Phnom Penh sau khi thất nghiệp và suy kiệt cơ thể, đang gây chấn động dư luận Trung Quốc.

Đối với nhiều gia đình tại các tỉnh ven biển Trung Quốc, “đi Campuchia làm dịch vụ” từng được coi là con đường kiếm tiền nhanh. Nhưng khi bệnh viện công bố tình trạng Ngô Chân Trinh hiện nhiễm trùng phổi, tràn dịch màng phổi, cùng kết quả xét nghiệm ma túy dương tính… gây rúng động, dư luận Trung Quốc mới bắt đầu nhìn lại toàn bộ hệ sinh thái “xuất ngoại kiếm sống” đang vận hành ở Đông Nam Á.


Hình ảnh thân tàn ma dại của Umi bị bắt gặp trên đường phố Phnom Penh. Ảnh: UDN.
Từ clip lan truyền đến can thiệp ngoại giao
Trước khi có thông tin chính thức từ phía gia đình với truyền thông, câu chuyện chỉ tồn tại trong dạng các clip rời rạc: một cô gái trẻ gầy gò, thân hình tàn tạ, ngồi trên vỉa hè Phnom Penh, không thể tự đi lại. Chỉ sau khi bệnh viện xác nhận danh tính và tình trạng, sự việc mới thoát khỏi dạng tin đồn.

Đây không còn chỉ là vấn đề một người Trung Quốc “lang thang đường phố”, hay rủi ro sức khỏe, an toàn và lựa chọn cá nhân, mà trở thành vấn đề xã hội, kéo theo sự vào cuộc của truyền thông và cơ quan ngoại giao Trung Quốc tại Campuchia.

Gia đình sau đó đã lên tiếng, thừa nhận Ngô Chân Trinh đã sang Campuchia từ tháng 3/2025 theo giới thiệu của bạn bè, làm việc trong ngành dịch vụ, nhưng giấu hoàn toàn hành tung với cha mẹ. Phản hồi của gia đình khiến nhiều người không khỏi xót xa.

Đến khi cơ quan công an liên hệ, mẹ của Ngô Chân Trinh – bà Tạ – mới biết con gái đã rời khỏi Trung Quốc sang Campuchia từ lâu. Trước đó, Ngô Chân Trinh luôn che giấu hành tung, thậm chí nói dối rằng mình đang ở Chiết Giang. Đây không phải trường hợp hiếm: nhiều lao động xuất ngoại lựa chọn “báo hỷ không báo bi” (chỉ báo tin vui không báo tin buồn), một phần vì sợ gia đình cản trở, phần khác vì không dám đối diện với sự thật bản thân thất bại ở nước ngoài.


Tài khoản Douyin của Umi Ngô Chân Trinh. Ảnh: QQnews.
“Đi nước ngoài” không còn là giấc mộng đổi đời
Trường hợp của Ngô Chân Trinh nhanh chóng trở thành một biểu tượng phản đề cho xu hướng “đi Campuchia đổi đời” từng phổ biến ở một bộ phận người lao động trẻ Trung Quốc hậu đại dịch COVID-19. Với các tuyến tuyển dụng không chính thức, Campuchia, Lào và Myanmar từng được mô tả như “thị trường việc làm lương cao ngoài hệ thống”, dành cho các ngành dịch vụ, giải trí, và các lĩnh vực xám chưa được chuẩn hóa.

Tuy nhiên, thực tế tại nhiều thành phố trong khu vực lại đang chứng kiến sự bùng nổ của cái mà giới nghiên cứu gọi là “overseas scam economy” (nền kinh tế lừa đảo xuyên biên giới ở nước ngoài) - hệ sinh thái kinh tế dựa trên việc tuyển dụng xuyên biên giới, lao động phi chính thức, môi giới bất minh, cấu trúc bảo kê, và lỗ hổng pháp lý giữa các quốc gia.

Trong cấu trúc đó, lao động nước ngoài không có tư cách pháp lý ổn định, không có cơ chế bảo vệ, không thông thạo ngôn ngữ, chỉ cần mất việc hoặc mất sức khỏe là lập tức rơi khỏi “mạng lưới an sinh”.

“Rủi ro hệ thống” gặp “rủi ro cá nhân”
Hành trình suy kiệt của Ngô Chân Trinh có sự giao nhau của hai lớp rủi ro: Thứ nhất, rủi ro hệ thống: Ngô Chân Trinh tham gia thị trường lao động phi chính thức, khung pháp lý lỏng lẻo, cơ chế giám sát hạn chế, thiếu kênh an sinh cho người nước ngoài, chênh lệch thông tin giữa tuyển dụng và thực tế và tuyển dụng qua “trung gian quen biết”.

Thứ hai, rủi ro cá nhân: cô chia tay bạn trai, mất đi sự hỗ trợ tại chỗ, sức khỏe xuống dốc, che giấu thông tin với gia đình, không có khoản dự phòng tài chính và không có tư cách cư trú ổn định.

Sự kiện bị chủ nhà lấy lý do “an toàn cá nhân” để yêu cầu cô rời đi khiến Ngô Chân Trinh ngay lập tức rơi vào trạng thái vô gia cư - điều mà nếu tại nhiều thành phố châu Á khác cô có thể được các quỹ hỗ trợ xã hội tiếp nhận, nhưng tại Phnom Penh lại gần như không có mạng lưới tương ứng cho lao động ngoại quốc.


Hình ảnh xinh đẹp, trẻ trung này của Ngô Chân Trinh có thể không bao giờ tìm lại được nữa. Ảnh: NetEase.
Campuchia và bài toán kiểm soát mô hình kinh tế mới

Từ góc độ nước sở tại, Campuchia từ 2018–2024 chứng kiến giai đoạn bùng phát của các cụm kinh tế dịch vụ liên quan lao động nước ngoài, đặc biệt tại Sihanoukville, nơi mô hình casino - dịch vụ - môi giới - logistics phát triển quá nhanh so với khung pháp lý.

Khi Trung Quốc siết quản lý dòng tiền và thực thi pháp luật xuyên biên giới, nhiều nhóm hoạt động chuyển hướng, kết hợp mô hình “lao động giá rẻ quốc tế + dịch vụ xám + tuyển dụng mềm” tạo thành một chuỗi giá trị khó truy vết. Các cơ quan nghiên cứu an ninh gọi đây là “scam-industrial complex” (hệ sinh thái lừa đảo có tổ chức hoạt động như một ngành công nghiệp), bởi nó liên quan đồng thời đến: việc làm phi chính thức, tội phạm mạng, rửa tiền, và buôn bán người.

Không phải tất cả các lao động nước ngoài tại Campuchia đều liên quan đến các cấu trúc này, nhưng tất cả đều chịu ảnh hưởng của môi trường kinh tế đó.

Trở về chưa phải là đã kết thúc
Dưới sức ép truyền thông và sự hỗ trợ của Đại sứ quán Trung Quốc tại Campuchia, mẹ và người anh họ của Ngô Chân Trinh đã đến Phnom Penh để đưa cô về nước trong tình trạng đánh mất hộ chiếu, sức khỏe rất yếu, không đi lại được và thần kinh không ổn định. Nhưng câu chuyện của cô sau đây còn kéo dài: hồi phục sức khỏe, hỗ trợ tâm lý, giải quyết quan hệ gia đình và tái hòa nhập lao động…là các bài toán khó hơn.

Vụ việc gây rúng động của streamer Ngô Chân Trinh một lần nữa cho thấy: ra nước ngoài không phải là con đường trốn khỏi hiện thực, và trong hệ sinh thái kinh tế xuyên biên giới mới, người lao động cần thông tin, cần bảo vệ, và cần chính sách chứ không chỉ cần “cơ hội”.

Ở chiều ngược lại, các quốc gia Đông Nam Á như Campuchia và Myanmar cũng đang đứng trước yêu cầu củng cố hệ thống quản lý lao động quốc tế, đồng thời triệt phá các mô hình kinh tế xám nếu muốn duy trì hình ảnh xã hội an toàn và điểm đến đầu tư hợp pháp.

VietBF@ sưu tập

Con tàu chó này ngu thì chết thôi.

Tham thì thâm