Meta bán đứng nhân quyền và tự do ngôn luận ở Việt Nam

[trungthuc]

Việc Facebook bán rẻ lương tâm của họ để thỏa hiệp với các chính phủ độc tài và chuyên quyền như Trung Quốc hay Việt Nam không còn là chuyện mới mẻ gì. Dù luôn mồm "cổ xúy" tự do ngôn luận nhưng Facebook đã trở thành đồng phạm với những chính thể độc tài trong việc kiểm soát ngôn luận. Số trường hợp bài viết bị khóa một cách vô tội vạ trên newsfeed Việt Nam không thể kể ra sao cho hết.

Tờ Washington Post đã phanh phui ra: Facebook đi đêm với chính quyền Việt Nam như thế nào?

Trong bài báo ngày 19 tháng Sáu năm 2023 trên The Washington Post, tác giả Rebecca Tan, chánh văn phòng Đông Nam Á của tờ báo này, có tiết lộ ra rằng, Facebook thậm chí có một danh sách viên chức Cộng sản Việt Nam "bất khả xâm phạm", tức bất cứ thông tin gì có dính líu đến họ đều bị Facebook cố tình kiểm duyệt!

Theo The Washington Post, Meta, công ty mẹ của Facebook, đã thông qua một danh sách lưu hành nội bộ với tên các viên chức ĐCSVN không được phép bị chỉ trích trên Facebook. Danh sách này, được giữ kín trong công ty và chưa từng được báo cáo công khai trước đây, được đưa vào phần hướng dẫn sử dụng để kiểm soát nội dung trực tuyến và phần lớn được định hình từ phía chính quyền Việt Nam. Theo tiết lộ của những cựu nhân viên Facebook, đây là danh sách kiểm duyệt duy nhất ở khu vực Đông Á!

Sắp tới đây, trước áp lực chính quyền CSVN, Facebook sẽ càng thắt chặt chính sách kiểm duyệt, đặc biệt khi Hà Nội yêu cầu Facebook phải đặt hệ thống máy chủ lưu dữ liệu bên trong Việt Nam, có nghĩa, cái gọi là quyền riêng tư và bảo mật thông tin của những người sử dụng Facebook ở Việt Nam giờ đây có thể bị theo dõi bất cứ lúc nào và dễ dàng hơn bao giờ hết.

Trong một bản tuyên bố, Rafael Frankel, Giám đốc chính sách công của Meta tại Đông Nam Á, vẫn lải nhải rằng, Meta tự hào với những khoản đầu tư của họ tại Việt Nam. Đương sự nói: "Trọng tâm của chúng tôi là bảo đảm ngày càng có nhiều người Việt Nam có thể sử dụng nền tảng của chúng tôi để xây dựng cộng đồng và thể hiện bản sắc của bản thân".

Meta không phải là công ty truyền thông duy nhất đã nhân nhượng trong việc gỡ bỏ nội dung "nhạy cảm" ở Việt Nam. Kể từ năm 2019, Google, nơi nằm quyền sở hữu YouTube, đã nhận được hơn 2,000 yêu cầu của Hà Nội về việc gỡ bỏ nội dung và họ đã tuân thủ phần lớn các yêu cầu này. TikTok cho biết, họ cũng đã xóa hoặc hạn chế hơn 300 bài đăng ở Việt Nam vào năm 2022 vì vi phạm luật lệ ở đây.

Với nhiều người ở Việt Nam, Facebook đồng nghĩa với internet. Số liệu chính phủ Việt Nam cho thấy có hơn 70% trong 97 triệu người Việt Nam đang sử dụng Facebook. Theo Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam, nền tảng này có nhiều người sử dụng hơn bất cứ ứng dụng mạng xã hội nào khác và mang lại những khoản lợi kếch sù từ các quảng cáo kỹ thuật số.

Dù cho một số chính phủ trên thế giới có thể yêu cầu Facebook gỡ bỏ nội dung không phù hợp nhưng những sự nhượng bộ mà Meta thực hiện để có thể sống khỏe tại Việt Nam, quốc gia đông dân thứ 15 trên thế giới, đã vượt xa những sự nhượng bộ mà Meta đã đưa ra ở bất cứ nơi nào khác tại khu vực Đông Á.

Meta bắt đầu theo dõi những yêu cầu kiểm duyệt của CSVN từ năm 2017. Tính cho đến tháng Sáu 2022, Facebook đã chặn hơn 8,000 bài đăng trong nước, hầu hết bị cáo buộc chứa "nội dung chống ĐCSVN và nhà nước" hoặc thông tin "xuyên tạc, vu khống, xúc phạm các tổ chức hoặc cá nhân".

Việc kiểm duyệt này lên đến đỉnh điểm vào năm 2020 với 3,044 lượt xóa, vào thời điểm trước Đại hội ĐCSVN năm 2021. Số liệu kiểm duyệt trong 11 tháng qua không được công bố, nhưng Bộ Thông tin Việt Nam cho biết từ ngày 15 tháng Tư đến ngày 15 tháng Năm 2023, bộ máy kiểm duyệt Việt Nam đã xem xét hơn 400 bài đăng trên Facebook được xem là "lừa đảo" hoặc "chống phá nhà nước", và Meta đã loại bỏ ra 91% trong số đó.
_______________

Với nguồn lợi lớn từ thị trường có thể được xem là khổng lồ ở Việt Nam, Facebook đã bẻ cong mọi thứ. Họ bẻ cong ngòi bút của tự do ngôn luận. Họ bẻ cong tinh thần dân chủ ngôn luận. Họ bẻ cong những ý kiến trái chiều với chính quyền CSVN. Và họ đã bẻ cong chính họ.
______________

Khi Meta trở nên ngoan hơn, mềm hơn và… hèn hơn

Trần Phương Thảo, vợ của Đặng Đình Bách, một luật sư về môi trường VN đang thụ án năm năm tù về tội "trốn thuế", nhớ lại rằng, trước khi bị kiểm duyệt chặt chẽ ở Việt Nam, Facebook vốn là một trong những không gian duy nhất cho tự do ngôn luận. Bây giờ, khi Meta trở nên ngoan hơn, mềm hơn và… hèn hơn, gần như không còn ai lên mạng để bày tỏ chính kiến hoặc thể hiện sự ủng hộ cho những người hoạt động như luật sư Đặng Đình Bách.

Trong các cuộc phỏng vấn với The Washington Post, 13 nhân vật hoạt động độc lập ở Việt Nam cho biết Meta đã tăng cường sự kiểm duyệt kể từ năm 2017. Họ kể những câu chuyện tương tự về việc bị buộc tội "vi phạm các tiêu chuẩn cộng đồng", bài đăng của họ bị gỡ xuống một cách vô tội vạ, tài khoản của họ bị đóng băng mà không có một lời giải thích nào.

Tại một số quốc gia, chính phủ sở tại có thể gửi yêu cầu gỡ bỏ nội dung mà họ cho là bất hợp pháp hoặc không thích hợp. Mỗi lời yêu cầu được đánh giá dựa vào những nguyên tắc cụ thể của quốc gia đó. Với Việt Nam, cái gọi là những "nguyên tắc cụ thể" lại bao gồm cả "danh sách đám viên chức chóp bu không được phép đụng vào".

Theo một số nhân viên Meta rời khỏi công ty này từ năm 2018 đến năm 2023, bất cứ thông tin tiêu cực nào liên đới đến những kẻ máu mặt của bộ máy chính quyền CSVN có tên trong "danh sách bất khả xâm phạm" này đều phải bị xóa.

Trong tình hình phe bảo thủ trong ĐCSVN đang thắng thế, áp đảo những kẻ hiếm hoi có chủ trương cải cách, bộ máy an ninh Việt Nam chưa bao giờ nắm trong tay nhiều quyền lực bằng lúc này. Chế độ SC độc đảng cai trị Việt Nam ngày càng kiểm soát thế giới mạng rất gắt gao, ban hành hàng loạt các điều luật để kiểm duyệt nội dung mạng xã hội và các nền tảng trực tuyến khác, chưa kể trừng phạt nặng những ai vi phạm.

Các chuyên gia nghiên cứu về thông tin sai lệch tại Đại học Oxford, Anh quốc, có nhiều bằng chứng cho thấy một đơn vị mạng do bộ đội Việt Nam quản lý với 10,000 người được giao nhiệm vụ kiểm soát gắt gao những lời chỉ trích trực tuyến. Tháng Chín 2022, nhà chức trách Việt Nam đã thông qua một đạo luật do Bộ Công an soạn, yêu cầu các công ty kỹ thuật phải thành lập các thực thể địa phương và lưu trữ dữ liệu trên hệ thống máy chủ địa phương.

Trong khi đó, các chính phủ ở phương Tây, trong đó có Hoa Kỳ, ngày càng tảng lờ những vi phạm nhân quyền và quyền tự do ngôn luận ở các nước độc tài như TQ hoặc Việt Nam. Nguyễn Khắc Giang, chuyên gia nghiên cứu thuộc Viện ISEAS Yusof-Ishak có trụ sở tại Singapore, nhận định rằng, Washington thỉnh thoảng đưa ra các tuyên bố "lên án này nọ" nhưng không hề gây ra áp lực về ngoại giao hoặc tài chính để có thể tạo ra sức ép chính trị, thay vào đó, họ đặt ưu tiên cao hơn cho việc cải thiện bang giao với Việt Nam như một phần trong cuộc đối đầu với TQ.

Đại sứ Liên minh châu Âu Giorgio Alberti thừa nhận trong một cuộc phỏng vấn rằng, chính phủ Việt Nam đã không tuân thủ đầy đủ những lời hứa với EU để cải thiện nhân quyền. Nhưng ông lại nói thêm rằng, sẽ là chuyện "thiển cận" nếu phương Tây chỉ tập trung vào điều đó, xét đến tầm mức quan trọng chiến lược ngày càng tăng của Việt Nam.
_______________

Nhìn chung, với nhiều nhân vật hoạt động về nhân quyền và tự do ngôn luận nói riêng và dư luận nói chung, Facebook tại Việt Nam đã chết từ lâu rồi!. Tự do ngôn luận tự do đã chết. Nhân quyền tại Việt Nam đã chết. Chỉ có Meta và chính quyền CSVN là vẫn sống "nhăn răng và thu lợi lớn"!!!

_______________

Năm 2018, sau khi viết một bài quan điểm trên tờ The Washington Post về việc Facebook ở Việt Nam tràn ngập bọn "vệ binh" được tung ra để bảo vệ đảng, nhân vật hoạt độngvề nhân quyền Mai Khôi, 39 tuổi, đã được mời gặp đại diện của Meta ở Menlo Park, California.

Kêu gọi Meta cần làm nhiều hơn để bảo vệ người dùng, ông Mai Khôi trình bày loạt trường hợp điển hình về cách thức mà chính quyền Hà Nội sử dụng Facebook để tấn công những người bất đồng chính kiến. Sau buổi nói chuyện với Meta, Mai Khôi vẫn giữ liên lạc với bộ phận nhân quyền của Meta, thông báo cho bộ phận này khi phát hiện tài khoản của các nhân vật hoạt động này bị khóa. Tuy nhiên, phản hồi từ công ty ngày càng gượng gạo, chậm dần, sau đó ngưng hoàn toàn!

Nhân vật hoạt động Hoàng Thị Minh Hồng, 51 tuổi, từng dựa vào Facebook để tổ chức các sự kiện và tuyển thành viên cho tổ chức phi lợi nhuận của bà ở Sài Gòn. Vấn đề quan tâm của nhóm Minh Hồng chỉ thuần túy đề cập đến môi trường và biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, sau khi nhóm CHANGE của bà bị đưa vào "danh sách đen" của Hà Nội, phạm vi tiếp cận của nhóm trên Facebook đã giảm từ hàng ngàn người xuống còn một số ít và bà Hồng bị cấm mua quảng cáo trên Facebook để truyền tải cho các sự kiện của mình.

Năm 2022, bà Hồng phải đóng cửa nhóm hoạt động trên Facebook. "Thật đau đớn vì chúng tôi đang xây dựng lên một phong trào tốt đẹp nhưng lại bì chà đạp và hăm dọa bắt bớ", bà Hồng nói vào tháng Tư, vài tuần trước khi bà bị bắt vì tội "trốn thuế" vào ngày 31 tháng Năm 2023.

Bản chất của tư bản là lợi nhuận... nó không từ một ai...