Ông Trump đánh thuế, cuối cùng thì 'gậy ông đập lưng ông'

[pizza]

Ông Trump đánh thuế, người Mỹ phải trả. Sau một năm, đúng như dự báo, người Mỹ đang "trả giá" cho đòn thuế quan của ông Trump.

Theo Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York (Fed New York), gần 90% chi phí từ các mức thuế quan của Tổng thống Mỹ Donald Trump đang do người tiêu dùng và doanh nghiệp Mỹ gánh chịu.

Báo cáo mới từ Fed New York xác nhận điều mà các nhà kinh tế đã cảnh báo từ lâu: Gánh nặng của thuế quan gần như hoàn toàn đè lên vai người dân ở chính quốc gia áp đặt chúng. Theo CNN, đây là bài học kinh tế học nhập môn, một bài học rất cơ bản.

Ra đòn và phản đòn

Doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ đã phải chi trả gần 90% số thuế nhập khẩu trong năm 2025, Fed New York cho biết. Cục Nghiên cứu Kinh tế Quốc gia (NBER) và Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO) gần đây cũng đưa ra kết luận tương tự.

Báo cáo của Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ công bố ngày 11/2 ước tính các doanh nghiệp Mỹ sẽ tiếp tục thu hẹp biên lợi nhuận để bù đắp việc chi phí gia tăng, đồng thời chuyển phần lớn gánh nặng thuế nhập khẩu sang người tiêu dùng ở mức khoảng 70%.

Đối với các nhà xuất khẩu hàng hóa vào Mỹ, đối tượng mà ông Trump từ lâu khẳng định rằng sẽ phải đóng thuế nhập khẩu, thực tế chỉ gánh khoảng... 5% chi phí thuế quan.

Tính theo giá trị thực, các mức thuế quan đã áp dụng tương đương với việc tăng thuế trung bình 1.000 USD mỗi hộ gia đình tại Mỹ trong năm 2025, con số do tổ chức phi đảng phái Tax Foundation đưa ra.

Ở khía cạnh nào đó, đây chỉ là những báo cáo học thuật của giới chuyên gia. Quan điểm chung của các nhà kinh tế vốn chưa bao giờ ảnh hưởng nhiều đến ông Trump khi nói về thuế - “từ đẹp nhất trong từ điển” theo như cách ông Trump từng nói về thuế quan.

Tuy nhiên, các báo cáo của Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ và Fed New York được công bố đúng thời điểm Washington bắt đầu xuất hiện dấu hiệu “mệt mỏi vì thuế quan”.

Trong một động thái hiếm hoi phản đối chính sách kinh tế của ông Trump, 6 nghị sĩ Cộng hòa tại Hạ viện đã cùng đảng Dân chủ bỏ phiếu trong ngày 11/2 nhằm hủy bỏ các mức thuế của ông Trump áp dụng đối với Canada. Dự luật này khó có khả năng được thông qua, bởi ngay cả khi Thượng viện chấp thuận, ông Trump vẫn có thể phủ quyết.

Nhưng việc một số thành viên trong đảng Cộng hòa lên tiếng phản đối rõ ràng không phải tín hiệu tích cực đối với Nhà Trắng. Ngay sau cuộc bỏ phiếu, ông Trump cảnh báo sẽ có “hậu quả” đối với bất kỳ nghị sĩ Cộng hòa nào bỏ phiếu chống lại chính sách thuế quan của ông.

Trong khi đó, Tòa án Tối cao Mỹ được cho là sẽ sớm ra phán quyết về tính hợp pháp của chính sách thuế quan. Quyết định của tòa có thể làm đảo lộn toàn bộ chương trình nghị sự của ông Trump.

Trong một tuyên bố gần đây, người phát ngôn Nhà Trắng Kush Desai bảo vệ chính sách thuế quan của ông Trump, nhấn mạnh lạm phát đã hạ nhiệt và lợi nhuận doanh nghiệp gia tăng, dù “mức thuế quan trung bình của Mỹ tăng gần gấp 7 lần”.

Cụ thể trong năm 2025, mức thuế quan trung bình đối với hàng nhập khẩu vào Mỹ tăng từ 2,6% lên 13%. Kết quả nghiên cứu cho thấy giá hàng nhập khẩu vào Mỹ nhìn chung đã tăng 11% do tác động của thuế quan.

Khi một mặt hàng được đưa vào Mỹ, đơn vị nhập khẩu, thường là công ty Mỹ, sẽ phải nộp thuế cho chính phủ. Đơn vị này có thể chuyển chi phí đó sang bên khác bằng cách tăng giá bán cho khách hàng, hoặc đàm phán lại hợp đồng với nhà cung cấp.

Ông Trump và các cố vấn từng khẳng định chi phí thuế quan sẽ do nhà cung cấp nước ngoài gánh chịu. Họ tin rằng các công ty nước ngoài sẽ phải giảm giá để duy trì quyền tiếp cận thị trường Mỹ.

Trong một bài bình luận trên Wall Street Journal đăng ngày 30/1 nhằm bảo vệ chính sách thuế quan, ông Trump cho rằng các quốc gia phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu sẽ “không còn lựa chọn nào khác ngoài việc cố “nuốt” thuế quan” để tránh thiệt hại lớn hơn từ tình trạng dư thừa công suất của dây chuyền sản xuất.

Dù dữ liệu cho thấy nhà cung cấp nước ngoài đôi khi cũng chấp nhận giảm giá, nhưng đây lại không phải phản ứng phổ biến.

“Ghế một chân” gánh cả nền kinh tế

Trong năm 2025, các doanh nghiệp trên khắp nước Mỹ phải tìm cách thích ứng với chính sách thuế quan thay đổi liên tục của ông Trump. Các tập đoàn lớn nhìn chung có khả năng xoay xở tốt hơn trước mức thuế nhập khẩu tăng cao mà không phải tăng giá mạnh.

Trong một số trường hợp, quy mô lớn giúp họ đàm phán giảm giá với nhà cung cấp phụ thuộc vào đơn hàng của mình. Nhờ có mạng lưới nhà cung cấp đa dạng, họ cũng dễ dàng chuyển sang những quốc gia bị áp mức thuế thấp hơn.

Nhiều tập đoàn lớn cũng tích trữ hàng tồn kho trước khi thuế quan có hiệu lực, giúp duy trì giá bán tương đối ổn định.

Đối với doanh nghiệp nhỏ, thuế quan gây áp lực lớn hơn. Nhiều đơn vị không đủ sức mặc cả với nhà cung cấp nước ngoài. Do thường hoạt động với biên lợi nhuận mỏng, họ cũng khó gánh nổi chi phí gia tăng trong thời gian dài. Một số doanh nghiệp buộc phải tăng giá bán hoặc đối mặt nguy cơ phá sản.

Dù vậy, tác động của thuế quan vẫn nhỏ hơn dự đoán của nhiều nhà kinh tế, một phần vì doanh nghiệp lo ngại việc tăng giá sẽ gây mất khách. Thuế quan đã đẩy giá một số mặt hàng nhập khẩu tăng lên, nhưng nhìn chung giá cả chưa đến mức tăng vọt.

Việc ai sẽ gánh phần lớn chi phí thuế quan có thể còn thay đổi. Nhiều doanh nghiệp trì hoãn nhập hàng và vẫn đang xử lý lượng hàng tồn kho từ trước khi áp mức thuế mới. Khi hàng tồn kho cạn dần, doanh nghiệp sẽ thực sự phải đối mặt với bài toán thuế quan.

Hiện tại, người Mỹ còn đang bức xúc về vấn đề chi phí sinh hoạt gia tăng và quy trách nhiệm cho ông Trump. Cam kết tranh cử của ông Trump về việc giảm giá cả sinh hoạt đã không trở thành hiện thực.

Trong các báo cáo, kinh tế Mỹ vẫn vận hành khá tốt, nhưng chủ yếu là vì các chỉ số kinh tế dựa trên cách tính trung bình và mang ý nghĩa tổng hợp.

Chẳng hạn phân tích báo cáo việc làm tháng 1 công bố ngày 11/2, số liệu khá tích cực với 130.000 việc làm mới được tạo ra tại Mỹ, gần gấp đôi dự báo của các nhà kinh tế. Nhưng nếu phân tích kỹ hơn, gần như toàn bộ mức tăng này đến từ một lĩnh vực duy nhất: chăm sóc sức khỏe.

Phân tích kỹ thêm nữa, hầu hết lĩnh vực khác chỉ ghi nhận mức tăng yếu hoặc sụt giảm số lượng việc làm. Thực tế, trong cả năm 2025, lĩnh vực chăm sóc sức khỏe và hỗ trợ xã hội cũng chiếm tới 97% tổng số việc làm mới.

Đây là ví dụ điển hình cho điều mà nhà kinh tế Diane Swonk (công ty kiểm toán KPMG) gọi là “những chiếc ghế một chân” phải chống đỡ cả nền kinh tế.

Hai “chiếc ghế một chân” khác khiến nền kinh tế Mỹ vẫn có vẻ triển vọng là người giàu chi tiêu mạnh tay và các tập đoàn lớn chi mạnh vào hạ tầng trí tuệ nhân tạo. Nhờ “những chiếc ghế một chân này” mà bức tranh kinh tế toàn cảnh của Mỹ vẫn nhiều sắc hồng, nhưng khi nhìn kỹ vào từng mảng lại thấy có nhiều mảng xám.

VietBF@ sưu tập