Dấu hiệu Nga có thể sắp tấn công quy mô lớn vào Ukraine?

[Romano]

Việc có tới 45 máy bay ném bom của Nga cùng tập trung tại căn cứ Olenya đã làm dấy lên câu hỏi về mục đích của Moscow, đặc biệt là trong bối cảnh xung đột ở Ukraine và căn cứ này này nằm gần biên giới NATO.
Động thái bất thường ở Olenya
Hình ảnh vệ tinh được chụp vào lúc 08h15 UTC ngày 11/3 cho thấy có tới 10 máy bay ném bom Tu-95MS cùng với 35 máy bay ném bom Tu-22M3 tập trung tại căn cứ Olenya, nằm trên bán đảo Kola của Nga. Ngoài ra, còn có 5 máy bay vận tải An-12, 3 máy bay huấn luyện Tu-134UBL và 4 trực thăng Mi-8.Việc có tới 45 máy bay ném bom cùng tập trung tại một căn cứ đã làm dấy lên câu hỏi về mục đích của Nga, đặc biệt là trong bối cảnh xung đột ở Ukraine và căn cứ Olenya này nằm gần biên giới NATO.

Căn cứ không quân Olenya, cách thành phố Murmansk khoảng 90 km về phía Nam, từ lâu đã là một cơ sở quan trọng cho lực lượng hàng không chiến lược của Nga. Tuy nhiên quy mô triển khai lần này là bất thường và khiến người ta đặt câu hỏi về mục đích của Moscow, liệu đây là dấu hiệu cho một chiến dịch tấn công quy mô lớn, một động thái phòng thủ, hay một chiến dịch hậu cần?Với đường băng dài 3.500 mét, dài nhất trên bán đảo Kola, căn cứ Olenya là nơi lý tưởng để vận hành các máy bay hạng nặng tầm xa. Nơi đây cũng từng là căn cứ tình báo của hải quân trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh và thậm chí là điểm dừng tiếp nhiên liệu cho các chuyến bay giữa Moscow và Havana vào những năm 1960 và 1970.

Kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự đặc biệt ở Ukraine vào tháng 2/2022, Olenya đã đóng vai trò nổi bật trong việc tiến hành các cuộc tấn công tên lửa vào Ukraine.

Các máy bay ném bom Tu-95MS và Tu-22M3 triển khai tại Olenya đóng vai trò quan trọng trong các chiến dịch như vậy. Chúng thường mang theo tên lửa hành trình được sử dụng để tấn công cơ sở hạ tầng Ukraine ở cách xa tiền tuyến. Tuy nhiên, việc tập trung số lượng lớn máy bay ném bom tại căn cứ xa xôi phía Bắc này không phải là động thái thường gặp.

Nga chuẩn bị tấn công quy mô lớn?
Để hiểu được tầm quan trọng của hoạt động triển khai này, có thể nhìn lại các động thái tương tự trước đây. Vào tháng 5/2023, hình ảnh vệ tinh cho thấy Nga cũng tập trung nhiều máy bay quân sự tại căn cứ Olenya, bao gồm 14 máy bay ném bom Tu-95MS, 2 máy bay ném bom Tu-160, 2 máy bay ném bom Tu-22M3 cùng một số máy bay vận tải và trực thăng. Động thái này diễn ra trước một loạt các cuộc không kích mạnh mẽ vào các thành phố của Ukraine.

Tháng 5/2024, hình ảnh vệ tinh cho thấy 12 máy bay Tu-95MS và 13 máy bay Tu-22M3 được triển khai tại Olenya, chiếm khoảng 1/3 số lượng máy bay ném bom sẵn sàng chiến đấu của Nga vào thời điểm đó. Sau đợt tập trung này, Nga đã tiến hành nhiều cuộc tấn công tên lửa vào các cơ sở năng lượng của Ukraine.

Các đợt tập trung máy bay nem bom trước đây ở Olenya đều cho thấy một động thái như vậy có thể là dấu hiệu của một chiến dịch tấn công quy mô lớn.

Việc triển khai tới 45 máy bay ném bom cũng là động thái đáng chú ý do số lượng nhiều hơn hẳn so với trước đây và là đợt tập trung lớn nhất tại Olenya kể từ khi xung đột Nga-Ukraine bùng phát.

Về mặt địa lý, Olenya nằm cách biên giới Ukraine khoảng 1.800 km, một khoảng cách đủ xa để hầu hết UAVvà vũ khí thông thường của Kiev không thể vươn tới. Vị trí xa xôi này cũng biến Olenya thành một nơi trú ẩn an toàn cho các máy bay ném bom của Nga, đặc biệt là sau các cuộc tấn công của UAV Ukraine vào các căn cứ gần hơn như Engels ở khu vực Saratov vào cuối năm 2022 và đầu năm 2023.

Cả Tu-95MS và Tu-22M3 đều có khả năng mang tên lửa hành trình tiên tiến như Kh-101 và Kh-55. Các vũ khí này, với tầm bắn lên tới 2.500 km, cho phép Nga tấn công các mục tiêu sâu trong lãnh thổ Ukraine mà không phải đối mặt với các hệ thống phòng thủ ở tiền tuyến.

Thực tế, các máy bay ném bom này thường cất cánh từ Olenya, bay về phía Nam qua lãnh thổ Nga đến các vị trí gần Biển Caspi hoặc khu vực Saratov, rồi phóng tên lửa từ đó. Chiến thuật này đã trở thành nền tảng trong chiến dịch của Nga nhằm vào cơ sở hạ tầng của Ukraine.

Các chuyên gia phương Tây đưa ra nhiều cách giải thích về động thái mới của Nga ở Olenya. Một số người cho rằng đây có thể là dấu hiệu cho thấy Nga đang chuẩn bị cho một làn sóng tấn công mới.

Ông Michael Clarke, một nhà phân tích quốc phòng và cựu Giám đốc Viện RUSI có trụ sở ở London (Anh), cho rằng Nga có thể đang tập trung lực lượng hàng không tầm xa để chuẩn bị phát động một cuộc tấn công phối hợp vào Ukraine trước mùa xuân.

Olenya nằm trong tầm ngắm của NATO
Tuy nhiên, một số chuyên gia cho rằng không nên kết luận vội vàng. Giáo sư Katarzyna Zysk tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng Na Uy, cho rằng vai trò của Olenya đã thay đổi kể từ khi xung đột Nga-Ukraine bắt đầu bùng phát và đợt tập trung này có thể chỉ nhằm mục đích bảo dưỡng thường xuyên hoặc tái bố trí máy bay.

Việc căn cứ này nằm gần biên giới NATO cũng là một yếu tố cần xét đến. Olenya chỉ cách Phần Lan – quốc gia trở thành thành viên NATO từ năm 2023, khiến cho mọi kế hoạch tấn công của Nga đều sẽ nằm trong phạm vi theo dõi. Hơn nữa, Olenya cũng nằm trong phạm vi tấn công từ sườn phía Bắc của NATO.

Trong Chiến tranh Lạnh, các hoạt động ở Olenya ít bị lộ hơn do biên giới của NATO khi đó xa hơn về phía Tây dọc theo Na Uy.

Việc Phần Lan gia nhập NATO đã làm thay đổi bối cảnh, đưa các hệ thống giám sát và tên lửa của liên minh tới gần Nga hơn. Thiết bị trinh sát điện tử và radar ở Phần Lan và Na Uy có thể theo dõi chặt chẽ các động thái ở Olenya. Máy bay chiến đấu của NATO, chẳng hạn như F-35 của Na Uy, đã từng xuất kích để chặn máy bay ném bom của Nga gần không phận nước này.

Sự gần gũi về mặt địa lý có nghĩa là bất kỳ hoạt động cất cánh quy mô lớn nào từ Olenya cũng sẽ nhanh chóng bị phát hiện, làm giảm yếu tố bất ngờ trong các cuộc tấn công của Nga.

Hoạt động tập trung máy bay ném bom ở Olenya có thể là vì mục đích hậu cần hơn là tấn công. Sự hiện diện của 5 máy bay vận tải An-12, 3 máy bay huấn luyện Tu-13UBL và 4 trực thăng Mi-8 cho thấy đợt tập trung này vượt ra ngoài phạm vi chiến đấu.

Các nhà phân tích tại Trung tâm phân tích chính sách châu Âu cho rằng, Nga có thể đang luân chuyển máy bay tới Olenya để nâng cấp hoặc bảo trì, đặc biệt là khi xét đến tình trạng hao mòn của phi đội sau 3 năm xung đột.