Biến số mới với quan hệ Venezuela - Trung Quốc sau khi Mỹ bắt giữ Tổng thống Maduro

[goodidea]

Sự can thiệp của Mỹ và việc bắt giữ Tổng thống Nicolas Maduro đẩy quan hệ Trung Quốc-Venezuela vào giai đoạn bất định mới.


Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (phải) và Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro (trái) tại cuộc gặp ở Bắc Kinh, Trung Quốc, ngày 13/9/2023. Ảnh: AFP/TTXVN

Hãng thông tấn Anadolu của Thổ Nhĩ Kỳ ngày 8/1 cho rằng quan hệ kinh tế và chính trị lâu dài giữa Trung Quốc và Venezuela đã bước vào một giai đoạn bất định mới sau khi một chiến dịch quân sự của Mỹ dẫn đến việc bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro, làm dấy lên câu hỏi về tương lai thương mại, đầu tư và lợi ích chiến lược của Bắc Kinh tại quốc gia này.

Trung Quốc là nước mua dầu thô lớn nhất của Venezuela và là đối tác thương mại lớn thứ hai của nước này sau Mỹ. Theo dữ liệu vận tải của Kpler, năm ngoái Trung Quốc đã tiếp nhận hơn một nửa lượng dầu xuất khẩu của Venezuela.

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cho biết kim ngạch thương mại song phương Trung Quốc-Venezuela đạt khoảng 7 tỷ USD vào cuối năm 2024, nhưng các chuyên gia cho rằng mối quan hệ này đã thay đổi đáng kể trong thập kỷ qua, chuyển từ cho vay mạnh tay và đầu tư quy mô lớn sang cách tiếp cận thận trọng hơn và né tránh rủi ro.

Từ đối tác chiến lược đến chủ nợ thận trọng

Theo ông Francisco Urdinez, một học giả người Chile chuyên nghiên cứu quan hệ Trung Quốc-Mỹ Latinh, quan hệ Bắc Kinh – Caracas được củng cố mạnh mẽ sau khi ông Hugo Chavez lên làm Tổng thống Venezuela vào năm 1999.

Mối quan hệ đó được củng cố thông qua gần 600 thỏa thuận hợp tác bao trùm các lĩnh vực hạ tầng, năng lượng, viễn thông, giao thông, quốc phòng, công nghệ vũ trụ và sản xuất lương thực.

Dưới thời Tổng thống Chavez và những năm đầu dưới thời Tổng thống Maduro, Trung Quốc nổi lên là nhà tài trợ tài chính bên ngoài quan trọng nhất của Venezuela.

Dù quan hệ có lúc trầm lắng do tình hình kinh tế Venezuela, nhưng trong chuyến thăm cấp nhà nước của ông Maduro tới Trung Quốc năm 2023, mối quan hệ song phương vẫn được nâng cấp lên mức “đối tác chiến lược toàn diện trong mọi điều kiện” - một trong những cấp độ cao nhất trong khuôn khổ ngoại giao của Bắc Kinh.

Trong giai đoạn 2000–2023, Trung Quốc cam kết cho Venezuela vay ước tính 106 tỷ USD, đưa Venezuela trở thành nước nhận vốn vay Trung Quốc lớn thứ tư trên thế giới. Trong số đó, khoảng 63 tỷ USD đã được giải ngân, chủ yếu thông qua các khoản vay bảo đảm bằng dầu, cho phép Caracas trả nợ bằng các chuyến hàng dầu thô.

Theo tổ chức nghiên cứu Beyond The Horizon, Venezuela đã trả hơn 50 tỷ USD, còn khoảng 12 tỷ USD chưa thanh toán.

Tuy nhiên, làn sóng cho vay này chững lại mạnh sau năm 2015, khi giá dầu giảm, các lệnh trừng phạt của Mỹ, sự xuống cấp hạ tầng … làm tê liệt khả năng trả nợ của Venezuela.

Vỡ nợ làm nổi bật rủi ro

Ông Urdinez cho biết phần lớn các dự án liên doanh tại Venezuela do Trung Quốc tài trợ đã không mang lại kết quả đáng kể.

Một số thỏa thuận tài chính mà Caracas ký với Ngân hàng Phát triển Trung Quốc và các tổ chức cho vay khác, theo ông Urdinez, “được thiết kế nhằm cải thiện sản lượng và hoạt động thăm dò dầu mỏ của Venezuela thông qua việc thành lập các liên doanh giữa các doanh nghiệp nhà nước lớn của Trung Quốc và công ty dầu khí quốc gia Venezuela”, nhưng chỉ có một số rất ít dự án thực sự hoạt động như kỳ vọng.

Nhà phân tích chính trị Paul Dobson, người đã sống tại Venezuela hơn hai thập kỷ, cho rằng vai trò của Trung Quốc tại nước này đã suy giảm đáng kể dưới thời ông Maduro khi Venezuela bắt đầu không trả được các khoản trả nợ cho Trung Quốc

Venezuela đã vỡ nợ một phần đối với các khoản vay từ Trung Quốc vào năm 2015, khiến Bắc Kinh ngừng các khoản đầu tư quy mô lớn mới. Kể từ đó, các tổ chức tài chính Trung Quốc đã giảm mức độ tiếp xúc với nước này.

“Thị trường Venezuela cực kỳ hấp dẫn vì dầu mỏ, nhưng các lệnh trừng phạt, sự kém hiệu quả trong tập đoàn dầu khí quốc gia, làn sóng kỹ sư Venezuela ra nước ngoài sinh sống, cùng với tham nhũng và sự thiếu minh bạch của chính tập đoàn này, đã khiến ngành dầu khí trở nên rất kém cạnh tranh”, ông Urdinez giải thích.

Sau cuộc đột kích của Mỹ và việc bắt giữ ông Maduro, Bloomberg đưa tin rằng các quan chức Trung Quốc đã chỉ đạo các tổ chức cho vay tăng cường giám sát rủi ro đối với toàn bộ các khoản tín dụng liên quan đến Venezuela.

Tuy nhiên, Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết các thỏa thuận song phương vẫn có hiệu lực pháp lý theo luật pháp quốc tế.

Bất chấp sự chững lại, Trung Quốc vẫn gắn bó sâu với lĩnh vực năng lượng của Venezuela - quốc gia sở hữu trữ lượng dầu đã được chứng minh lớn nhất thế giới (khoảng 303 tỷ thùng), nhưng sản lượng đã giảm khoảng 70% kể từ năm 2013 do thiếu đầu tư và các lệnh trừng phạt.

Trung Quốc cũng đã trở thành một nhà cung cấp vũ khí quan trọng cho Venezuela, quốc gia trước đây chủ yếu dựa vào Liên bang Nga.

Theo Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế, trong giai đoạn 2010–2020, Caracas đã nhập khẩu gần 500 triệu USD thiết bị quốc phòng từ Trung Quốc, bao gồm máy bay huấn luyện K-8, xe bọc thép và tên lửa chống hạm.

Dù vậy, các nhà phân tích cho rằng dấu ấn tổng thể của Trung Quốc tại Venezuela đã thu hẹp đáng kể.

Khi đầu tư của Trung Quốc vào Venezuela suy giảm, Bắc Kinh đã chuyển vốn sang các quốc gia Mỹ Latinh khác có thể chế vững mạnh hơn và lợi suất dự đoán được.

Khi Caracas ngừng trả nợ, theo nhà phân tích chính trị Paul Dobson, “người Trung Quốc bắt đầu hướng sang Peru, Ecuador, Chile”.

Tổng kim ngạch thương mại của Trung Quốc với Mỹ Latinh và Caribe đã đạt mức kỷ lục 519 tỷ USD trong năm ngoái, với Brazil hiện là đối tác lớn nhất trong khu vực.

Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?

Sau sự kiện ngày 3/1 có vẻ như Caracas giờ đây có thể buộc phải hợp tác chặt chẽ hơn với Mỹ trước các sức ép từ chính quyền Trump.

Vào ngày 6/1, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết trên nền tảng mạng xã hội Truth Social rằng: “Chính quyền lâm thời tại Venezuela sẽ bàn giao cho Mỹ từ 30 triệu đến 50 triệu thùng dầu chất lượng cao đang bị trừng phạt”.

Theo nhà lãnh đạo Mỹ, số dầu này sẽ được bán theo giá thị trường, và số tiền thu được sẽ do ông với tư cách là Tổng thống Mỹ, kiểm soát để bảo đảm được sử dụng nhằm mang lại lợi ích cho người dân Venezuela và Mỹ.

Với khu vực, các chuyên gia cho rằng những gì xảy ra ở Venezuela có thể ảnh hưởng đến sự hiện diện của Trung Quốc trong toàn khu vực.

“Cách Mỹ đang gây sức ép lên các quốc gia tạo ra cảm giác rằng chính trị cứng rắn đã trở lại bình thường - một logic Chiến tranh Lạnh kiểu bạn - thù, chúng ta - họ”, ông Urdinez nói.

Tài liệu chiến lược an ninh quốc gia mới nhất của chính quyền Trump nêu rõ rằng một trong những mục tiêu của Washington là hạn chế ảnh hưởng của các đối thủ tại Tây Bán Cầu.

“Các quốc gia này cần phải điều hướng trong làn nước mới của sự đối đầu trực tiếp giữa Trung Quốc và Mỹ”, ông Urdinez nói thêm và cho rằng điều đó đặt ra một thế tiến thoái lưỡng nan vì nhiều nước Mỹ Latinh phụ thuộc nặng nề vào Trung Quốc.

“Thời thế đã thay đổi”, ông Urdinez nói về vai trò hiện nay của Trung Quốc trong khu vực, đồng thời kết luận: “Rất khó để tháo gỡ và đảo ngược tình thế đó”.

VietBF@sưu tập