USA Bi kịch ở phi trường Salt Lake City: Một cơn “khủng hoảng tâm thần”, một lỗ hổng an ninh, và lá đơn kiện 300.000 USD

[Gibbs]

Đêm 1/1/2024, trong cái lạnh cắt da của Salt Lake City International Airport, một câu chuyện xảy ra nhanh đến mức người ta không kịp hiểu mình vừa chứng kiến điều gì. Kyler Efinger – một người đàn ông ở Park City – đến sân bay để bay chuyến Delta tới Denver thăm người ông đang bệnh. Nhưng thay vì tiếng loa gọi boarding và bước chân vội, đêm ấy khép lại bằng tiếng còi, tiếng bộ đàm rối loạn, và một cái chết quá thảm khốc ngay giữa khu vực đường băng.

Một năm sau, gia đình Kyler nộp đơn kiện thành phố Salt Lake City. Trong đơn kiện, họ cho rằng sân bay “được thiết kế và vận hành nguy hiểm” đến mức cho phép chuỗi sự việc không tưởng xảy ra: một hành khách đang rơi vào cơn rối loạn tâm thần có thể rời khu vực kiểm soát, chạy ra tarmac, và tiếp cận động cơ máy bay khi mọi cảnh báo tới phi công vẫn chưa được truyền đi kịp thời.

Một hành khách có vé máy bay, và một cơn khủng hoảng không ai kịp giữ lại
Theo nội dung đơn kiện, Kyler sống chung với rối loạn lưỡng cực (bipolar disorder) khoảng 10 năm. Gia đình nói anh thỉnh thoảng có những cơn “lạc hướng rõ rệt”, bối rối và mất kiểm soát hành vi. Tối hôm đó, khoảng 9:00 pm, Kyler được cho là bắt đầu bước vào một cơn hưng cảm (manic episode) rồi rời khu vực cổng chờ. Hình ảnh camera, theo phía luật sư, cho thấy anh đi bộ và nói chuyện với một người lúc khoảng 9:03 pm, sau đó liên tục chạy/đi trên các băng chuyền di chuyển, thậm chí chạy ngược chiều dòng người.

Đến 9:28 pm, Kyler vào cửa hàng Utah Jazz gần Gate A31. Người quản lý cửa hàng nói Kyler có biểu hiện khác thường đến mức ông bán chiếc áo jersey với giá giảm hơn một nửa chỉ để “kết thúc giao dịch cho nhanh”. Kyler rời đi rồi bỏ quên vali kéo. Cửa hàng báo lại; bộ phận vận hành sân bay phát loa thông báo hai lần kêu chủ nhân quay lại nhận.

Kyler quay lại – theo đơn kiện – trong tình trạng không mang giày, áo mở nửa, la hét đòi lại hành lý và yêu cầu hoàn tiền chiếc áo mới mua. Người quản lý nói sẵn sàng hoàn trả, nhưng Kyler bất ngờ chạy đi, đúng lúc người này chuẩn bị gọi đường dây khẩn cấp của sân bay.

Điểm khiến gia đình phẫn nộ nằm ở chỗ: theo họ, sân bay đã không có bước can thiệp đủ nhanh với một hành khách có vé, đang kích động, mất định hướng và có dấu hiệu khủng hoảng ngay trong khu vực “sterile” – nơi lẽ ra mọi bất thường phải được xử lý như một tình huống an toàn công cộng.

Cánh cửa “không khóa chậm”: lỗ hổng được cho là mở đường ra đường băng
Trong đơn kiện, phía nguyên đơn mô tả một chuỗi hành vi ngày càng nguy hiểm: Kyler nằm sấp trên tay vịn băng chuyền, tìm cách mở cửa jet bridge; nhân viên vệ sinh được cho là có chứng kiến và có nói chuyện ngắn với anh.

Khoảng 9:54 pm, Kyler bị cáo buộc đã đi qua một cửa thoát hiểm gần Gate A4, từ khu vực Sterile sang khu vực hành lang kỹ thuật/nhận diện an ninh. Gia đình cho rằng cửa này không được trang bị cơ chế “delayed egress” – tức kiểu khóa khiến cửa không thể bật mở ngay lập tức, thường sẽ trì hoãn vài giây và đồng thời kích hoạt cảnh báo để an ninh biết có người mở cửa trái phép.

Chưa dừng lại, theo đơn kiện, Kyler tiếp tục chạy xuống cầu thang và đi qua một cửa ra ngoài khác, cũng bị cho là thiếu hệ thống an ninh tương ứng. Và từ đó, chỉ còn một khoảng cách mong manh giữa “trong nhà ga” và “ngoài đường băng”.

“Wild goose chase”: rối loạn thông tin và phút vàng bị đánh rơi
Thảm kịch không chỉ nằm ở cánh cửa. Đơn kiện còn nhấn mạnh sự lúng túng trong phối hợp. Nhân viên thành phố – theo lập luận của nguyên đơn – không biết chính xác Kyler đã thoát ra ở đâu và không truyền đạt rõ cho lực lượng truy tìm. Đơn kiện trích lời một sĩ quan gọi tình huống này là một cuộc “wild goose chase” – kiểu đuổi theo manh mối giả, càng chạy càng lạc.

Các đoạn liên lạc âm thanh được nhắc tới trong đơn kiện mô tả sự nhầm lẫn: có lúc điều phối nói Kyler ra từ cầu thang gần Gate A31, trong khi thực tế anh ra gần Gate A4. Mãi đến khoảng 10:02 pm, các sĩ quan mới được cho là nhận đúng thông tin về vị trí Kyler rời khỏi sân bay.

Trong một tình huống có yếu tố khủng hoảng tâm thần, vài phút có thể là cả một đời người. Và ở đây, gia đình cho rằng những phút ấy đã trôi đi trong sai lệch thông tin và quy trình không rõ ràng.

Đường băng, cái lạnh dưới 0 độ, và cú lao vào động cơ đang chạy
Theo đơn kiện, trong lúc cuộc tìm kiếm diễn ra, Kyler đã lên đường băng và trong trạng thái rối loạn, anh cởi bỏ quần và đồ lót, chỉ còn mặc áo jersey và tất trong thời tiết dưới mức đóng băng.

10:04 pm, một nhân viên thành phố nhận báo cáo từ một phi công rằng có người xuất hiện trên runway. Nhưng gia đình cho rằng thông tin nguy hiểm này vẫn không được truyền ngay cho hệ thống điều hành/phi công đủ kịp thời để chặn điều tồi tệ nhất.

10:07 pm, Kyler bị cáo buộc đã chạy tới khu vực deicing gần runway 34L, nơi một chiếc Airbus A220-100 vừa bắt đầu taxi. Theo đơn kiện, kiểm soát không lưu vẫn cho máy bay lăn bánh và phía thành phố không kịp làm cho air traffic controllers hoặc phi công nhận thức đầy đủ rằng có một người mất định hướng đang ở trên tarmac.

Phi công sau đó nói với điều tra viên rằng ông chỉ tắt động cơ sau khi nhìn thấy Kyler. Nhưng khoảnh khắc ấy đã muộn: theo mô tả trong đơn kiện, Kyler leo vào engine cowling khi động cơ còn hoạt động; mái tóc dreadlocks của anh bị cuốn vào cánh quạt động cơ, dẫn tới cái chết.

Một câu chuyện nghe như phim – nhưng là phim kinh hoàng, và người chết là một con người có gia đình, có bệnh lý, có chuyến bay để đi thăm ông ngoại.

Đơn kiện: “Không chỉ để đòi lại công bằng, mà để ngăn bi kịch lặp lại”
Gia đình Efinger kiện thành phố Salt Lake City, cho rằng thành phố đã vi phạm nghĩa vụ bảo đảm an toàn: duy trì cơ sở hạ tầng an toàn, giám sát hệ thống an ninh đúng mức, và huấn luyện nhân viên sân bay để xử lý các tình huống bất thường – đặc biệt khi có dấu hiệu khủng hoảng tâm thần trong khu vực kiểm soát.

Họ cũng cáo buộc nhà chức trách không hỗ trợ tìm kiếm đủ nhanh, không phối hợp thông tin hiệu quả, và không cảnh báo tới phi công/điều hành kịp thời cho đến khi mọi thứ vượt khỏi khả năng cứu vãn.

Đơn kiện yêu cầu bồi thường 300.000 USD cùng phí luật sư và đề nghị xét xử bởi bồi thẩm đoàn. Quan trọng hơn, theo lời lẽ trong đơn kiện, mục tiêu còn là buộc hệ thống phải thay đổi để “ngăn những thảm kịch tương tự xảy ra”.

Khi một xã hội nói về an ninh, xin đừng quên sức khỏe tâm thần
Có những cái chết khiến người ta giận dữ vì sự tàn nhẫn. Có những cái chết khiến người ta rơi vào im lặng vì cảm giác bất lực. Và có những cái chết vừa giận vừa nghẹn như thế này: một người đang phát bệnh, đáng lẽ cần được “giữ lại và bảo vệ”, lại đi xuyên qua những cánh cửa đáng lẽ không dễ mở, rồi biến mất trong một “khoảng mù” quy trình cho đến khi đường băng trở thành nơi kết thúc.

Nếu đúng như đơn kiện mô tả, đây không chỉ là câu chuyện của một gia đình. Nó là câu hỏi nhức nhối về cách những hệ thống khổng lồ – sân bay, an ninh, điều phối – phản ứng trước một con người nhỏ bé đang rơi vào cơn khủng hoảng.

Và đôi khi, điều một gia đình cần không chỉ là tiền bồi thường. Họ cần một câu trả lời rõ ràng: rốt cuộc đã có bao nhiêu cơ hội để ngăn bi kịch, và vì sao tất cả đều trượt qua?