'Góc khuất' sau ánh hoàng kim

[troopy]

Đánh dấu tròn một năm ông Donald Trump trở lại Nhà Trắng trên cương vị tổng thống thứ 47 của Mỹ, Nhà Trắng mô tả 365 ngày qua là “thời kỳ chuyển đổi chưa từng có trong lịch sử” để tái thiết “thời đại hoàng kim” cho nước Mỹ với hàng trăm thành tựu được chính quyền Tổng thống Trump liệt kê.


Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu tại Nhà Trắng. Ảnh: THX/TTXVN

Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt khẳng định Tổng thống Trump đã đạt được nhiều kết quả trong một năm hơn bất kỳ tổng thống nào khác trong 8 năm, khi hoàn thành các cam kết tranh cử then chốt như bảo vệ biên giới, kiềm chế lạm phát, cắt giảm thuế cho tầng lớp trung lưu và khôi phục sức mạnh của Mỹ trên trường quốc tế. Những tuyên bố khi nhậm chức như "muốn mua Greenland, biến Canada thành tiểu bang thứ 51, kiểm soát kênh đào Panama...", có vẻ cũng đang được ông chủ Nhà Trắng thúc đẩy…

Tuy nhiên, bên ngoài những đánh giá mang tính tự khẳng định từ Nhà Trắng, thực tiễn năm đầu nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump lại vấp phải nhiều tranh luận sâu sắc trong lòng nước Mỹ và trên bình diện quốc tế. Việc Tổng thống Trump sử dụng mạnh mẽ quyền hành pháp, ký hơn 225 sắc lệnh - vượt tổng số sắc lệnh của toàn bộ nhiệm kỳ đầu tiên - cho thấy một phong cách điều hành nhanh và quyết liệt, mang đậm dấu ấn cá nhân hơn là sự đồng thuận xã hội và quốc tế, tạo ra va đập không chỉ trong lòng nước Mỹ mà cả với các đối tác và trật tự toàn cầu.

Đối nội chia rẽ

Nhậm chức đầu năm 2025 với tuyên bố "Thời đại hoàng kim của nước Mỹ bắt đầu ngay bây giờ", ngay từ những tuần đầu, Tổng thống Trump ban bố tình trạng khẩn cấp tại biên giới phía Nam, mở rộng quyền hạn cho lực lượng liên bang và Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE), đẩy mạnh trục xuất người nhập cư trái phép. Nhà Trắng tuyên bố lần đầu tiên sau 50 năm, Mỹ đạt “di cư ròng âm”, loại bỏ hơn 2,6 triệu người nhập cư bất hợp pháp, bắt giữ và trục xuất khoảng 650.000 người, gần như chấm dứt chính sách “bắt và thả”.

Tuy nhiên, các chiến dịch truy quét quy mô lớn của ICE đã làm dấy lên làn sóng biểu tình và khoét sâu chia rẽ xã hội, đặc biệt sau vụ nổ súng khiến một công dân Mỹ thiệt mạng. Các cuộc thăm dò gần đây cho thấy 57% người dân phản đối chính sách này, trong khi 40% bày tỏ ủng hộ.

Về kinh tế - mối quan tâm hàng đầu của cử tri Mỹ - chính quyền Tổng thống Trump nhấn mạnh tăng trưởng GDP, với quý III/2025 vượt dự báo. Đến tháng 12/2025, lạm phát giảm còn 2,7%, lãi suất thế chấp 30 năm hạ xuống khoảng 6,06%, trong khi Cục Dự trữ Liên bang (Fed) cắt giảm lãi suất mục tiêu xuống 3,5% - 3,75%.

Dù vậy, giới chuyên gia lưu ý rằng khi Tổng thống Trump tái đắc cử, lạm phát đã giảm đáng kể so với đỉnh cao trước đó và chỉ cao hơn nhẹ so với hiện nay. Quan trọng hơn, các chỉ số vĩ mô chưa phản ánh đầy đủ áp lực chi tiêu của người dân. Theo Moody’s Analytics, một hộ gia đình Mỹ hiện phải chi thêm trung bình 184 USD mỗi tháng so với một năm trước và hơn 590 USD so với 3 năm trước để duy trì cùng mức sống.

Trong lĩnh vực năng lượng, Tổng thống Trump đảo ngược nhiều chính sách chuyển dịch xanh của chính quyền tiền nhiệm, đẩy mạnh khai thác dầu khí thông qua sắc lệnh “Giải phóng năng lượng Mỹ”, đơn giản hóa thủ tục và thúc đẩy xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG). Nhà Trắng cho rằng các biện pháp này góp phần hạ nhiệt giá năng lượng.

Tuy nhiên, tuyên bố giá xăng chỉ còn 1,99 USD/gallon bị cho là không chính xác, khi không có bang nào đạt mức giá trung bình này. Việc nới lỏng quy định môi trường để khai thác nhiên liệu hóa thạch cũng bị đánh giá là đi ngược xu thế chuyển đổi xanh toàn cầu, tiềm ẩn hệ lụy môi trường lâu dài.

Một dấu ấn khác là việc Tổng thống Trump tái cấu trúc mạnh mẽ chính phủ liên bang, giải thể một số cơ quan, sa thải hoặc cho thôi việc hàng nghìn công chức. Nhà Trắng coi đây là biện pháp tiết kiệm ngân sách, song các ý kiến chỉ trích cho rằng động thái này gây xáo trộn hệ thống công vụ và vấp phải phản đối gay gắt từ các nghiệp đoàn.

Đối ngoại chấn động

Nếu chính sách đối nội gây tranh cãi trong nước, thì chính sách đối ngoại của ông Trump tạo ra những chấn động trên toàn cầu. Dù cam kết trở thành “người kiến tạo hòa bình”, các thỏa thuận ngừng bắn do Mỹ làm trung gian vẫn mong manh, trong khi nhiều điểm nóng chưa có giải pháp bền vững.

Với cương lĩnh “hòa bình thông qua sức mạnh”, hoạt động quân sự của Mỹ gia tăng tại Yemen, Syria và Nigeria. Các quyết định như không kích cơ sở hạt nhân Iran, hay đột kích bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro đã vấp phải làn sóng phản đối quốc tế. Gần đây, việc ông Trump công khai yêu cầu chuyển giao Greenland cho Mỹ, kèm đe dọa áp thuế với đồng minh châu Âu, đã làm tổn hại nghiêm trọng quan hệ xuyên Đại Tây Dương và đặt NATO trước thách thức lớn, làm rạn nứt cả các nguyên tắc nền tảng cốt lõi của trật tự quốc tế đa phương.

Chính sách “Nước Mỹ trước tiên”, cùng việc rút Mỹ khỏi các tổ chức, hiệp ước toàn cầu, cắt giảm hàng tỷ USD viện trợ nước ngoài, không chỉ làm suy yếu trật tự quốc tế dựa trên luật lệ, mà còn khiến Mỹ mất dần vai trò dẫn dắt trong các cơ chế đa phương.

Theo ông Trump, "Chúng ta đang đặt nước Mỹ lên hàng đầu, và chúng ta đang làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại. Nước Mỹ được tôn trọng và trở lại mạnh mẽ hơn bao giờ hết." Tuy nhiên, việc ông sử dụng thuế quan như một biện pháp gây áp lực quen thuộc đã khiến thị trường toàn cầu biến động mạnh, trong khi mục tiêu phục hồi sản xuất và tạo việc làm quy mô lớn cho nước Mỹ vẫn chưa đạt được như kỳ vọng.

Nhìn chung, trong năm đầu tiên trong nhiệm kỳ thứ hai, với những người ủng hộ, ông Trump đã thực hiện đúng lời hứa: bảo vệ biên giới, thúc đẩy sản xuất trong nước, ưu tiên lợi ích quốc gia. Còn với những người chỉ trích, nước Mỹ dưới thời Tổng thống Trump đang đánh đổi các giá trị nền tảng và làm xói mòn trật tự quốc tế và chủ nghĩa đa phương. Khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đang đến gần, với tỷ lệ ủng hộ chỉ quanh mức 40%, chưa rõ liệu “thời đại hoàng kim” mà ông Trump cam kết bắt đầu khi trở lại Nhà Trắng có đem lại lợi thế cho ông và đảng Cộng hòa, hay nước Mỹ sẽ bước vào một thời kỳ chia rẽ mới.

VietBF@sưu tập