Mặc dù đang sở hữu loại tên lửa hiện đại nhất thế giới là S-400, song Nga mới chỉ bảo vệ được phân nửa lănh thổ rộng lớn của ḿnh.
Vũ khí Liên Xô/Nga đă gây ra rất nhiều tổn thất to lớn cho Không quân Mỹ trong chiến tranh Việt Nam (1965-1973) và Israel trên kênh đào Suez vào năm 1970 - 1973. Trong tháng 6 năm 1982, tại thung lũng Bekaa của Li-băng, hệ thống pḥng không SA-75 của Syria đă tiêu diệt một chiếc máy bay Kfir của Israel và một chiếc Phantom cũng bị bắn hạ bởi hệ thống tên lửa Osa. Ngoài ra, các hệ thống tên lửa-pháo pḥng không của Syria c̣n bắn rơi nhiều máy bay trực thăng.
Trong tháng 1 và tháng 2 năm 1991, bằng các hệ thống tên lửa của Liên Xô, Iraq đă bắn hạ nhiều máy bay của Không quân Mỹ và đồng minh. Theo thống kê, Mỹ và các đồng minh trong Chiến dịch Băo táp sa mạc cũng đă bị mất khoảng 40 máy bay bởi các hệ thống pḥng không trên mặt đất của Iraq.
Có thể nói pḥng không đóng một vai tṛ vô cùng quan trọng làm nên chiến thắng trước các cuộc không kích của máy bay địch. Không giống như không quân, pḥng không có thể hoạt động trong mọi điều kiện, không cần phải trở về khu vực đóng quân sau mỗi lần thực hiện nhiệm vụ, không tiêu thụ nhiều nhiên liệu và có khả năng sẵn sàng chiến đấu cao hơn.
Pḥng không Nga: Thiếu và chưa đều
Hiện Pḥng không Nga có 34 trung đoàn pháo binh được biên chế các tổ hợp tên lửa hiện đại S-300PS, S-300PM và S-400. Trong số 100 tiểu đoàn thuộc 34 trung đoàn pháo binh của Pḥng không Nga, có 9 tiểu đoàn S-400 và 91 tiểu đoàn S-300 (bao gồm cả 2 tiểu đoàn S-300P thuộc trung tâm đào tạo Ashuluk của binh chủng pháo cao xạ thuộc khu vực Astrakhan).
Đó là chưa kể tới 5 lữ đoàn tên lửa-pháo cao xạ được chuyển thành trung đoàn, đă được chuyển giao cho Không quân từ lực lượng pḥng không mặt đất bao gồm 1 trung đoàn với 2 tiểu đoàn S-300V, 1 trung đoàn với 2 tiểu đoàn Buk và 1 trung đoàn hỗn hợp gồm 2 tiểu đoàn S-300V và 1 tiểu đoàn Buk. Như vậy, tổng cộng Nga có 39 trung đoàn với khoảng 107 tiểu đoàn pháo binh được trang bị các hệ thống tên lửa pháo cao xạ hiện đại nhất thế giới. Thoạt nh́n, con số này có vẻ như rất nhiều.
Hệ thống tên lửa S-400 của Pḥng không Nga.
Tuy nhiên, việc phân bố của các trung đoàn tên lửa này trên một đất nước rộng lớn như Nga là rất không đồng đều và mới chỉ đủ bảo vệ được một nửa lănh thổ rộng lớn Liên bang Nga. Tất nhiên, thủ đô Moscow là nơi được bảo vệ tốt nhất với khoảng mười trung đoàn S-300P (trong đó có 2 trung đoàn được biên chế 2 tiểu đoàn S-400), và 5 trung đoàn thuộc hệ thống pḥng thủ tên lửa chiến lược của Nga với tên lửa A-135.
St Petersburg có 4 trung đoàn S-300P và 1 trung đoàn hỗn hợp S-300V/Buk. Trong khu vực Murmansk, Severomorsk và Polyarnogo được triển khai 3 trung đoàn của S-300P, gần Vladivostok và Nakhodka là 2 trung đoàn S-300P. Riêng Nakhodka nhận được thêm 2 tiểu đoàn S-400. Trong khu vực Kaliningrad, nơi đặt trụ sở chính của Hạm đội Baltic, có 1 trung đoàn S-300V và 1 trung đoàn S-300P/S-400. Khu vực Petropavlovsk-Kamchatsky được bảo vệ bởi 1 trung đoàn S-300P và Novorossiysk là 2 tiểu đoàn S-400.
Trong khi đó, khu vực Khabarovsk được bố trí 1 trung đoàn S-300P và 1 trung đoàn S-300V gần khu vực tỉnh tự trị Do Thái. Ngoài ra, 1 trung đoàn tên lửa S-300P được bố trí ở khu vực Komsomolsk trên sông Amur.
Việc bố trí các hệ thống tên lửa với số lượng như vậy tại các khu vực nói trên được coi là tạm chấp nhận được để bảo vệ nước Nga trước các cuộc tấn công từ trên không. Tuy nhiên, ở các khu vực khác, số lượng các trung đoàn tên lửa khá hạn chế.
Hệ thống tên lửa S-300V.
Tại các khu vực khác như Voronezh gần thủ đô Moscow chỉ được bố trí 1 trung đoàn S-300P, khu vực Tây Bắc – 1 trung đoàn S-300P thuộc tỉnh Novgorod, khu vực Kavkaz – 1 trung đoàn S-300P gần Rostov-on-Don và 1 trung đoàn Buk ở New Jersey, khu vực Volga - 2 trung đoàn S-300P (gần Samara và Engels Saratov), khu vực Ural – 1 trung đoàn S-300P gần Yekaterinburg và trên khu vực Siberia rộng lớn – chỉ có 3 trung đoàn S-300P (ở Novosibirsk, Irkutsk và Achinsk Krasnoyarsk) và 1 trung đoàn Buk ở Buryatia.
Khu vực này thậm chí c̣n rộng lớn hớn cả khu vực Viễn Đông (như đă thống kê ở trên với việc được bố trí 1 trung đoàn S-300P/S-400, 4 trung đoàn S-300P, 1 trung đoàn S-300B tại Vladivostok - Nakhodka, Khabarovsk - Birobidzhan, Komsomolsk-on-Amur và Petropavlovsk-Kamchatsky). Máy bay của đối phương có thể dễ dàng hiện diện với số lượng lớn tại các "lỗ hổng" lên đến hàng dặm giữa các đơn vị pḥng không ở phía đông. Tuy nhiên, không chỉ ở Siberia và Viễn Đông, mà c̣n nhiều khu vực rông lớn nơi có cơ sở công nghiệp và khu vực đóng quân của lực lượng hạt nhân chiến lược cũng không đươc bảo vệ bởi lưới lửa pḥng không.
Khó khăn trong khâu sản xuất
Trong khuôn khổ chương tŕnh vũ khí nhà nước, Nga có kế hoạch tăng cường thêm 2 trung đoàn S-400 và 10 tiểu đoàn tên lửa mới nhất S-500 (không chỉ thực hiện nhiệm vụ pḥng không và pḥng thủ tên lửa chiến thuật mà c̣n thực hiện pḥng thủ tên lửa chiến lược) đến năm 2020. Tuy nhiên, hiện tại nhiều người hoài nghi rằng kế hoạch này sẽ không được thực hiện mặc dù số lượng các hệ thống pḥng không nói trên không nhiều.
S-400 không đủ để cung cấp cho quân đội và nước ngoài.
Trên thực tế, Nga đang thiếu năng lực sản xuất loại tên lửa hiện đại nhất thế giới S-400 và chưa thể đáp ứng được đầy đủ nhu cầu của quân đội cũng như phục vụ xuất khẩu. Ngoài ra, việc quản lư chưa thực sự hiệu qua khiến nhiều doanh nghiệp sản xuất rơi vào t́nh trạng phá sản. V́ vậy, Nga đă triển khai xây dựng khẩn cấp 2 nhà máy sản xuất S-400 tại Kirov và Nizhny Novgorod, tất nhiên, việc làm này sẽ tiêu tốn rất nhiều thời gian và tiền bạc. Và một vấn đề nữa được đặt ra là khi các nhà máy được hoàn thành th́ liệu có đủ công nhân và kỹ sư để các nhà máy trên đi vào hoạt động hay không?
T́nh h́nh càng trở nên phức tạp khi mà chi phí cho kỹ thuật pḥng không vô cùng tốn kém. Chi phí cho một trung đoàn tên lửa pḥng không hiện đại (ngay cả khi trung đoàn này chỉ có hai tiểu đoàn) có thể so sánh sánh với chi phí của một chiến hạm.
Các đơn vị pḥng không chưa được bảo vệ
Hiện nay pḥng không Nga đang gặp phải một vấn đề mà trước đây chưa từng có trọng lực lượng pḥng không Liên Xô: các đơn vị pḥng không, ngay cả khi được bố trí ở trung tâm của đất nước cũng cần phải được bảo vệ tốt hơn trước các cuộc tấn công của khủng bố và những kẻ phá hoại.
Vấn đề này chưa được giải quyết một cách thỏa đáng và các trung đoàn pḥng không này cần phải được bảo vệ bởi hệ thống pḥng không tầm ngắn. Hiện nay các trung đoàn S-400 đă nhận được 2 tiểu đoàn tên lửa-pháo pḥng không tầm ngắn Pantsir-S, tuy nhiên, các trung đoàn S-300P và V th́ chưa.
Tổ hợp tên lửa-pháo pḥng không tầm ngắn Pantsir-S khai hỏa.
Như chúng ta đă biết, nhược điểm chính của S-300 và S-400 là tốc độ nạp đạn khá hạn chế. Ngay cả khi các hệ thống này có độ chính xác cực cao th́ cũng không đủ tên lửa để có thể tiêu diệt tất cả các mục tiêu. Do đó, theo chuyên gia quân sự của Nga, nếu như Mỹ và Trung Quốc muốn tấn công nước Nga th́ cách đơn giản nhất là không kích bằng một số lượng lớn các máy bay và tên lửa để pḥng không Nga không kịp trở tay.
Chính v́ vậy mà yêu cầu cấp thiết đặt ra lúc bấy giờ là Nga cần phải tăng cường nhiều hơn nữa các đơn vị pḥng không và phân bố một cách đồng đều trên toàn bộ lănh thổ rộng lớn để có thể bảo vệ đất nước trước các cuộc tấn công từ bên ngoài.
Pḥng không Nga mới chỉ bảo vệ được nửa đất nước
