Mười bảy năm trước, tôi sinh ra trong một gia đ́nh Việt Nam nh́n th́ có vẻ b́nh thường. Tôi là con gái thứ hai, đáng lẽ tôi phải là con trai (họ có vị trí tốt hơn trong nhà), nhưng số phận lại cho tôi là gái. Mẹ lấy tên ḿnh đặt cho tôi – Ngọc Anh, nghĩa là viên ngọc sáng. Lúc đầu, nghe nó như một sự hoàn hảo.
Cuộc sống của những cô gái Việt Nam tại Cheb. Ảnh: iDnes.
Vào năm 3 tuổi, tôi đón nhận sự giáo dục của một gia đ́nh Séc. Lúc đó tôi không hiểu tại sao mẹ bỏ tôi cho người lạ. Lí do đơn giản thôi, gia đ́nh tôi cần kiếm tiền. Lúc đó, tôi chỉ là đứa trẻ, v́ thế tôi không hiểu. Mối quan hệ của tôi và gia đ́nh v́ thế được hạn chế tối đa, mà giờ đây tôi nhận thấy đó là một thứ ǵ đó theo tôi măi trong đời. Người mà tôi nói chuyện hàng ngày không phải mẹ. Mẹ cũng không xoa tôi lúc tôi ngă đau, vai tṛ của mẹ được cô người Séc đảm nhận. Tôi ở với cô này cho đến năm thứ tư trường tiểu học.
Khi nhỏ, tôi cũng giỏi giang, tôi học đọc và tính toán nhanh nhưng viết th́ chậm. Tập viết là kẻ thù của tôi, sau này người ta mới phát hiện ra tôi bị chứng rối loạn đồ họa. Nhờ thế mà tôi không giỏi h́nh học, không được điểm một, nhưng tôi vẫn cố gắng.
Tôi cũng chưa bao giờ là học sinh gương mẫu, tôi luôn bị thầy giáo phạt. Tôi cũng không gọn gàng, không thích quá nhiều luật lệ, tôi lười biếng, ít khi muốn làm ǵ. Tôi cũng hay quên, cái ǵ không viết ra là quên luôn. Những vấn đề xảy ra suốt cuộc đời học hành của tôi, nói chung, không như mọi người ḱ vọng.
Nếu nói về bạn bè, tôi không phải đứa mà ai cũng chơi. Tôi giữ khoảng cách, chỉ có vài người bạn từ thưở bé tôi chơi, giờ vẫn vậy. Chúng tôi cùng nhau lớn lên, cùng đi học, cùng thay đổi theo thời gian. Cuộc sống cho và lấy của chúng tôi những ǵ, chúng tôi theo nó như thế nào.
Tôi học ở trường tiểu học 4 năm, nó gần gia đ́nh người Séc. Nhưng khi mẹ tôi muốn bắt đầu chăm sóc tôi th́ bà chuyển trường cho tôi về gần nhà ḿnh. Cũng tốt, nhưng tôi luôn bị quản lư bởi cha mẹ mà tôi không quen với điều này. Mọi thứ đều thay đổi và tôi không đón nhận nó tốt. Nhưng cũng là lớp 5 thôi và sau đó tôi thi vào gymnázium hệ 8 năm để rời đi. Tôi đứng thứ 30, cha mẹ biết, nhưng không nói ǵ. Chắc họ cũng đoán được.
Vào gymnázium, tôi trưởng thành sớm. Không là cô bé nũng nịu nữa, tôi bắt đầu đi theo đích của ḿnh. Rất tiếc là nó không thể không kèm theo những trải nghiệm tổn thương và nhiều khi kinh khủng từ thời thơ ấu. Bây giờ vẫn vậy thôi, nhưng v́ tôi đă “trưởng thành“ nhanh nên tôi dần dần không đau v́ nó nữa. Như thế sẽ tốt hơn.
Tôi kéo theo ḿnh một đống tiếng xấu, nhất là 3 năm đàu tiên. Tôi có vấn đề với giáo viên, với việc nghỉ học và với cả bản thân. Một lần, cha tôi bị gọi đến trường gặp giáo viên. Mỗi lần như vậy thật tày đ́nh mà sau khi vết thương đă lành th́ vẫn c̣n vết sẹo.
Một trong những vấn đề đầu tiên đó là điểm của tôi cứ xấu đi. Mỗi nửa học ḱ, nó luôn xấu đi tôi tệ mà tôi không vớt lên được, thậm chí c̣n làm tồi hơn (tôi thực sự có năng khiếu đó). Rồi vấn đề tâm lư, nó luôn chiến thắng tôi, tôi không có tâm trạng ổn định, thiếu sự kiên tŕ. Tôi như chiến đấu với bản thân chứ không phải trường học, mọi thứ được tôi giấu vào trong, và đến khi quả bom trong tôi nổ tung th́ không ai hiểu. Họ nghĩ là tôi lạ lùng và đến giờ vẫn vậy.
Ai đă từng được dạy dỗ theo kiểu Việt Nam th́ sẽ hiểu tôi nói ǵ. Áp lực tâm lí từ cha mẹ, nhất là mẹ, được thay đổi bằng cả đ̣n đánh mà không thể lường được trước. Ngày nào tôi cũng nghe rằng ḿnh không biết ơn, không tôn trọng ai. Từng bước, tôi mất hết tự tin, không dám làm ǵ, nói ǵ và sợ mọi thứ. Tôi sợ dao (mẹ tôi vẫn cầm nó dọa), sợ điều khiển (mẹ ném nó vào tôi), sợ cái th́a đi giầy (tôi bị đánh bởi nó) và sợ cả kéo, thứ mà làm tôi mất đi mái tóc của ḿnh. Tất cả xảy ra là để tôi biết rằng, tôi không được làm những ǵ. Nó thực sự quá nặng nề mà chỉ những người mạnh mẽ mới chịu được. Nhất là không ai được biết về điều đó, không th́ sẽ có lời đồn thổi mà vậy th́ chết.
Thế nhưng cứ chịu đựng và trốn tránh măi sẽ không giả quyết được ǵ. Thật khó để lấy được thăng bằng và vượt qua. Nhiều người sẽ bị tổn thương, nhiều người hiểu và nhiều người không tin. Đó là sự đối đầu giữa hai cách thức mà kẻ mạnh sẽ thắng.
Với những ǵ tôi đă phải trải qua, tôi vẫn chạm tới tất cả những điều tôi muốn cho sự nghiệp tương lai. Tôi chạm tới nó nhờ sự nhận thức, kiên tŕ và chăm chỉ mà ít khi tôi có được. Những ǵ tôi đặt ra, tôi đều làm được, nhưng vẫn thiêu cái ǵ đó – lời khen của gia đ́nh, những người mà dù thế nào tôi vẫn yêu thương. Một từ thôi c̣n hơn cả vạn câu, nhất là trong thời điểm thích hợp. Nhưng không bao giờ có. Tôi đă thắng những cuộc thi olympia, kể cả khi tôi học rất b́nh thường, và tôi lại chờ trong vô vọng khi thời điểm vinh dự đến, khi những người quan trọng nhất trong cuộc đời tôi sẽ khen. Với sự nghiệp, tôi đă lên cao, nhưng t́nh cảm th́ không.
Mọi thứ thay đổi khi chúng tôi chuyển sang học theo kiểu trung học. Tôi vẫn học b́nh thường, thích một số môn, môn khác th́ không. Tôi bắt đầu cố gắng thay đổi về tâm lư, thứ cơ bản giúp tôi vượt qua thách thức lớn nhất, đó là Cuộc thi những nhà vật lư trẻ. Tôi đă nhận ra rằng sức mạnh tâm lư ḿnh có, nhưng cần phải cổ vũ nó và dùng và đúng thời điểm. Tôi chấp nhận số phận, cố gắng không tạo phiền toái và không đau khổ v́ quá khứ nữa. Thế nhưng hiện tại cũng không mỉm cười với tôi, tôi suưt mất đi mọi thứ, từ vật chất đến cả người thân yêu nhất. Tôi lại cố gắng và bắt đầu đưa ra những mục đích cao hơn, chăm chỉ, kiên tŕ và cùng một chút may mắn để hoàn thành nó. Tôi lên cao, nhưng lại xuống đáy. Tôi coi trọng công việc hơn gia đ́nh, tôi trốn chạy khỏi nó và lao vào công việc đến khi không thể chịu được nữa.
Càng sắp học xong gymnázium, tôi càng có cảm giác ḿnh phải làm ǵ đó. Sự nghiệp là tốt, nó sẽ đẹp trong bản lí lịch, nhưng cũng chẳng là ǵ cả. Số phận tuy vậy không bỏ rơi tôi và tôi đă đến được với một nhóm bạn tốt. Trong năm học này, tôi nhận ra là công việc không phải tất cả mà mỗi người đều là con người, cần có sự phát triển về bản thân mà tôi không có. Chầm chậm, từng bước, tôi cố gắng tiến bộ về học hành cũng như bản thân. Thời gian rảnh rỗi được tôi chia đều cho gia đ́nh, bạn bè. Kể cả khi gia đ́nh làm ǵ với tôi, họ vẫn là nguồn động lực quan trong nhất. Tôi chưa bao giờ chờ được một lời khen, nhưng tôi vẫn vươn lên. Tôi có tâm lư tốt, đó là điều tốt nhất, quan trọng nhất. Tâm trạng tôi cũng vẫn thay đổi như thời tiết, nhưng tôi giờ đă tốt hơn rất nhiều.
Cùng với những người bạn mới, tôi bắt đầu có cảm giác là ḿnh có thể làm ǵ đó cho người khác. Tôi bắt đầu làm việc t́nh nguyện, nó giúp tôi tràn đầy năng lượng để làm việc tiếp. Tôi học cách để công việc thành việc phụ và dành thời gian cho bạn bè, chúng tôi bên nhau, cùng nhau chia sẻ cuộc sống. Cả vấn đề giáo dục trong gia đ́nh cũng ít đi, sự nghiệp th́ lùi đi, nhưng bản thân tôi lại phát triển, đó là quan trọng nhất. Tôi t́m được cái mà tôi thích và sẽ không từ bỏ nó. Cuối cùng tôi đă có cảm giác là tôi không lẻ loi khi đau khổ (kể cả khi tôi vẫn hét lên như đứa trẻ). Cuối cùng, tôi đă không c̣n sống chỉ v́ công việc. Công việc với tôi là những trải nghiệm đáng giá để vào đời, là những ǵ tôi thích, nhưng tôi cũng đă chạm đến tất cả những ǵ tôi đề ra rồi.
Tất cả những ǵ mà tôi trải qua hiện nay, tương phản với tất cả những ǵ tôi nghe từ thời nhỏ. Tôi không phải người vô dụng, chỉ là tôi cần phải t́m được vị trí của ḿnh. Tôi không phải không có khả năng, chỉ là phải chọn đúng ngành thôi. Tôi cũng ngu ngốc, nhưng có những chỗ mà điều đó không hiện ra. Không phải là không ai thích tôi, chỉ cần t́m thấy họ. Ngoài mẹ ra, không ai nói rằng đáng lẽ tôi không nên sinh ra trên đời này cả. Tôi cũng lạ lùng, nhưng trong một số nhóm người, điều đó không dễ nhận ra.
Tôi cũng chấp nhận việc tôi không đạt được đúng những ǵ một cô con gái Việt Nam cần. Tôi nhận thức được hậu quả mà tôi có thể gặp phải sau khi tôi viết những điều này. Nhưng quan trọng đối với tôi, đó là việc người ta hiểu tại sao tôi làm những ǵ tôi đang làm. Câu chuyện về tôi khó mà giải thích khác được. Nếu các bạn không nằm trong chăn, không hiểu được. Nhưng tôi cũng không muốn như thế.
Giờ mọi thứ đă tốt. Tôi có bạn bè, có vị trí, có tâm lư tốt. Thi thoảng vẫn có những điều không lường xảy ra, nhưng nó tốt hơn nhiều năm về trước. Những buổi giảng giải về giáo dục được tôi cho từ tai này qua tai kia, nếu không chắc sẽ điên mất. Tôi học cách yêu thương con người, không ích kỉ và t́m thấy những thứ tôi chưa từng trải qua trong mối quan hệ giữa người và người. Tôi muốn t́m được ở mọi thứ cái ǵ đó khiến tôi mạnh mẽ hơn, cho tôi sức lực để sống tiếp. Những áp lực tâm lư vẫn chưa hết, nó làm tôi khóc, nhưng giờ th́ đă tốt hơn nhiều rồi.
Mọi thứ đều phản ánh về con người, dù là tốt hay xấu. Tôi muốn t́m thấy nhiều nhất từ đó, từ những thứ thiếu tích cực t́m được ǵ đó tích cực, từ t́nh h́nh không thể giải quyết được mà t́m ra cách giải quyết. Mỗi cái ngă sẽ khiến chúng ta vận chuyển về phía trước. Chúng ta sống như thế nào, nó phụ thuộc vào mỗi chúng ta. Nếu chúng ta v́ cuộc sống và ṿng quay công việc mà bỏ đi bản thân, hay cho cơ hội để cái tôi phát triển và hiện rơ trong các t́nh huống công việc, nó phụ thuộc vào chúng ta.
Tác giả: Ngo Ngoc Anh, sinh viên Gymnázium Cheb - remix.nicm.cz
Dịch: Nghiêm Trang – vietinfo.eu
Ngô Ngọc Anh: Cuộc sống giữa hai thế giới
