Quá nguy hiểm: Cuộc đối đầu chưa từng có giữa Tổng thống Trump và FED

[PinaColada]

Cuộc điều tra hình sự chưa từng có tiền lệ của chính quyền Trump nhằm vào Chủ tịch Fed Jerome Powell đang thổi bùng những tranh cãi gay gắt, đẩy mối quan hệ giữa Nhà Trắng và Ngân hàng Trung ương Mỹ vào khủng hoảng tiềm tàng.


Mặt tiền trụ sở Hội đồng Thống đốc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (tòa nhà Eccles) tại Washington DC (Mỹ) trong thời gian cải tạo, ảnh chụp ngày 24/7/2025. Ảnh: Reuters.
Căng thẳng leo thang đỉnh điểm khi ông Jerome Powell trực tiếp cáo buộc Bộ Tư pháp Mỹ (DOJ) sử dụng cuộc điều tra của đại bồi thẩm đoàn như một công cụ chính trị nhằm gây sức ép và đe dọa tính độc lập của FED.

"Gậy ông đập lưng ông"
Hành động này của chính quyền Trump đã lập tức vấp phải "gậy ông đập lưng ông" khi một nhóm nghị sĩ Cộng hòa quyền lực tại Thượng viện công khai lên tiếng phản đối, tạo nên một vết nứt nghiêm trọng ngay trong nội bộ đảng.

Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent đã chia sẻ với các cộng sự rằng ông không hài lòng với quyết định điều tra hình sự Chủ tịch FED Jerome Powell, CNN đưa tin.

Ông Bessent bày tỏ lo ngại rằng quyết định này sẽ tác động tiêu cực đến thị trường. Trước đây, ông từng cảnh báo Tổng thống Donald Trump rằng việc sa thải Powell sẽ gây ra biến động lớn.

Cuộc điều tra - đang vấp phải sự chỉ trích từ cả hai đảng - tập trung vào lời điều trần của ông Powell trước Quốc hội hồi tháng 6 về dự án cải tạo trụ sở trị giá 2,5 tỷ USD của ngân hàng trung ương tại Washington, DC. Chính ông Powell đã phản hồi bằng một tuyên bố video bất ngờ, tiết lộ rằng Cục Dự trữ Liên bang đã nhận được trát hầu tòa của đại bồi thẩm đoàn vào thứ Sáu với "lời đe dọa truy tố hình sự".

"Mối đe dọa về các cáo buộc hình sự là hệ quả của việc Cục Dự trữ Liên bang thiết lập lãi suất dựa trên đánh giá tốt nhất của chúng tôi về những gì sẽ phục vụ công chúng, thay vì tuân theo sở thích của Tổng thống", ông Powell tuyên bố.

Một số quan chức chính quyền khẳng định bước đi chưa từng có này của DOJ hoàn toàn không mang tính chính trị. Bà Jeanine Pirro, Công tố viên Hoa Kỳ tại Đặc khu Columbia, giải thích trên mạng xã hội X rằng văn phòng của bà buộc phải sử dụng quy trình pháp lý vì phía FED đã phớt lờ nhiều yêu cầu liên lạc trước đó nhằm thảo luận về việc đội vốn công trình. Bà nhấn mạnh đây là thủ tục tố tụng bình thường chứ không phải một lời đe dọa.

Chi phí cho dự án cải tạo kéo dài nhiều năm đối với hai tòa nhà có tính lịch sử của Cục Dự trữ Liên bang đã vượt xa dự toán ban đầu. Đầu năm nay, hoạt động cải tạo này đã trở thành điểm gây sức ép mới của ông Trump đối với Chủ tịch FED.

Hai công trình nằm trong dự án cải tạo là tòa nhà Eccles, được xây dựng giai đoạn 1935-1937 và hiện là trụ sở chính của FED ở Washington DC, cùng tòa nhà 1951 Constitution Avenue, hoàn thành năm 1932 dành cho Cơ quan Y tế Công cộng Mỹ.

Trong nhiều thập kỷ, tòa nhà 1951 Constitution Avenue từng được sử dụng cho nhiều mục đích khác nhau, bao gồm cả việc làm trụ sở Bộ Tổng Tham mưu Liên quân Mỹ trong Thế chiến II.

Đến năm 2018, công trình này được chính quyền của Tổng thống Trump chuyển giao cho FED để cải tạo, với mục tiêu “đưa tòa nhà đang bị bỏ không được sử dụng hiệu quả trở lại, đồng thời cho FED hợp nhất nhiều hợp đồng cho thuê và tiết kiệm tiền cho người nộp thuế”. Tòa nhà 1951 Constitution Avenue hiện được xếp hạng di tích lịch sử quốc gia của Mỹ.

Tính đến giữa năm 2025, Giám đốc Văn phòng Quản lý và Ngân sách Mỹ (OMB) Russell Vought cho biết phần chi phí vượt dự toán ngân sách dành cho việc cải tạo đã lên tới “700 triệu USD và vẫn còn tiếp tục tăng”.

Theo ngân sách của FED, tổng chi phí cải tạo cho hai tòa nhà ước tính hiện vào khoảng 2,46 tỷ USD, tăng so với mức ước tính 1,88 tỷ USD trong năm 2024, chênh lệch hiện vào khoảng 580 triệu USD. Dữ liệu ngân sách của FED cho năm 2025 hiện chưa được công bố. Tài liệu cũng cho thấy FED đã hủy kế hoạch cải tạo tòa nhà thứ ba, qua đó cắt giảm khoảng 510 triệu USD chi phí.

Những nguyên nhân đội ngân sách
Theo Reuters, nguyên nhân chính của việc đội chi phí trong quá trình cải tạo đến từ 3 yếu tố: chi phí nhân công và vật liệu cao hơn dự kiến; các thay đổi trong quá trình cải tạo nhằm bảo tồn giá trị lịch sử và diện mạo của công trình; cùng với những vấn đề phát sinh ngoài dự đoán, bao gồm ô nhiễm chì trong đất và lượng amiăng cao hơn tính toán ban đầu.

Do được xây dựng gần một thế kỷ trước và chưa từng được cải tạo, hai tòa nhà buộc phải nâng cấp toàn diện hệ thống đường ống, điện, sưởi ấm, cấp nước và các hạ tầng khác. Dự án cũng bao gồm việc cải tạo để bảo đảm tiếp cận cho người khuyết tật, xây tầng hầm cho một tòa nhà và mở rộng tòa còn lại nhằm đủ không gian cho đội ngũ nhân sự đang làm việc tại các văn phòng thuê bên ngoài.

FED khẳng định không có chuyện làm thang máy riêng dành cho các thống đốc, không có phòng ăn dành riêng cho VIP, không có vườn treo trên sân thượng, thậm chí hạng mục đài phun nước từng được đề xuất thực hiện tại tòa nhà 1951 Constitution Avenue đã bị loại bỏ.

Vì vậy, theo FED, những nghi ngờ rằng hoạt động cải tạo bị đội chi phí là vì có những hạng mục xa hoa, lãng phí là điều không đúng sự thật.

Theo quy định pháp luật Mỹ, FED có thẩm quyền tự quyết đối với chi tiêu cho các dự án đầu tư cơ sở vật chất.

Văn phòng Tổng thanh tra của FED nhận báo cáo hàng tháng về dự án và từng tiến hành một cuộc rà soát vào năm 2021. Hiện văn phòng này được giao thực hiện một cuộc đánh giá mới.

FED cũng cho biết đã tham vấn nhiều cơ quan quy hoạch, trong đó có Ủy ban Mỹ thuật và Ủy ban Quy hoạch Thủ đô, về thiết kế và triển khai dự án. Cơ quan này thừa nhận đã điều chỉnh một số nội dung so với kế hoạch ban đầu để tiết kiệm chi phí, song khẳng định các thay đổi này không giúp thay đổi mức chi phí cải tạo một cách đáng kể.

VietBF@ sưu tập