Ông Trump can thiệp Venezuela: Học thuyết Monroe được hồi sinh theo cách nguy hiểm

[therealrtz]

Hơn 2 thế kỷ sau khi cựu tổng thống James Monroe tuyên bố Tây Bán cầu là phạm vi ảnh hưởng của Mỹ - cách tiếp cận về sau được gọi là Học thuyết Monroe - Washington đang tìm cách tái khẳng định vị thế của mình ngay trong “sân sau”.

Chính quyền ông Trump đã nêu rõ ý định kế thừa và phát triển Học thuyết Monroe trong chiến lược an ninh quốc gia được công bố vào tháng 12 vừa qua.

Một tháng sau, khi lực lượng Mỹ bắt giữ nhà lãnh đạo lâu năm của Venezuela là ông Nicolas Maduro, ông Trump tuyên bố rằng “sự thống trị của nước Mỹ tại Tây Bán cầu sẽ không bao giờ còn bị nghi ngờ nữa”.

Ông Trump nói rằng Mỹ giờ đây sẽ điều hành Venezuela, dù ông không giải thích bằng cách nào khi lực lượng Mỹ không kiểm soát được toàn bộ đất nước này.

Ông và các quan chức khác trong chính quyền cũng ám chỉ rằng Mỹ có thể có những toan tính vượt ra ngoài Venezuela, khi nêu tên Colombia, Greenland và Mexico như những mục tiêu can thiệp tiềm năng tiếp theo.

Học thuyết Monroe là gì?

Nguồn gốc của Học thuyết Monroe bắt nguồn từ bài Thông điệp Liên bang năm 1823 của Tổng thống James Monroe trước Quốc hội Mỹ.

Trong bài phát biểu này, nhằm gia tăng ảnh hưởng của Mỹ tại Tây Bán cầu, ông Monroe đã cảnh báo các cường quốc châu Âu không được tiếp tục thực dân hóa khu vực này.

Ông tuyên bố rằng bất kỳ nỗ lực nào của châu Âu nhằm giành quyền kiểm soát thêm các quốc gia tại Tây Bán cầu - nơi nhiều nước vừa giành độc lập từ các đế quốc như Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha - sẽ bị Mỹ coi là hành động thù địch chống lại mình.

Học thuyết Monroe đã thay đổi ra sao theo thời gian?

Học thuyết ban đầu do Monroe đề ra đã trải qua nhiều biến đổi.

Năm 1904, cựu tổng thống Theodore Roosevelt bổ sung cái gọi là “Hệ luận Roosevelt”, theo đó Mỹ sẽ thực thi “quyền lực cảnh sát quốc tế” để can thiệp vào các quốc gia Mỹ Latinh bất ổn nhằm bảo vệ lợi ích của Mỹ.

Động thái này diễn ra sau khi Anh, Italy và Đức dùng tàu chiến phong tỏa các cảng của Venezuela để buộc nước này trả nợ.

Theo Văn phòng Sử gia Mỹ, về lâu dài, Hệ luận Roosevelt dần ít tập trung vào việc ngăn chặn ảnh hưởng châu Âu tại Tây Bán cầu, mà chủ yếu trở thành công cụ biện minh cho các cuộc can thiệp của Mỹ tại Cuba, Nicaragua, Haiti và Cộng hòa Dominica.

Một bước ngoặt lớn diễn ra vào năm 1933, khi cựu tổng thống Franklin Delano Roosevelt công bố Chính sách Láng giềng Tốt, nhấn mạnh hợp tác thay vì sử dụng sức mạnh quân sự để thúc đẩy ổn định trong khu vực.

Cách tiếp cận này chấm dứt khi Chiến tranh Lạnh bắt đầu khoảng một thập kỷ sau đó, khi Mỹ và Liên Xô cạnh tranh ảnh hưởng tại Mỹ Latinh.

Tuy nhiên, Chiến tranh Lạnh kết thúc vào năm 1991 với sự tan rã của Liên Xô, và Học thuyết Monroe dần mất đi ý nghĩa.

Năm 2013, Ngoại trưởng Mỹ khi đó là John Kerry tuyên bố: “Thời đại của Học thuyết Monroe đã chấm dứt”.

Chính quyền Trump hồi sinh Học thuyết Monroe như thế nào?

Trong chiến lược an ninh quốc gia được công bố vào cuối năm 2025, Mỹ tuyên bố sẽ “khẳng định và thực thi một ‘Hệ luận Trump’ đối với Học thuyết Monroe” - điều mà ông Trump hiện gọi là “Học thuyết Donroe”.

Văn kiện này nêu tham vọng “khôi phục vị thế thống lĩnh của Mỹ tại Tây Bán cầu”.

Trong khu vực này, Mỹ muốn các chính phủ hợp tác với Washington trong cuộc chiến chống lại “các phần tử khủng bố - ma túy, các băng đảng và các tổ chức tội phạm xuyên quốc gia khác”, theo chiến lược.

Các cường quốc bên ngoài được cảnh báo rằng Mỹ muốn bảo đảm Tây Bán cầu “không bị các thế lực thù địch xâm nhập hoặc kiểm soát các tài sản then chốt”.

Việc công bố chiến lược này đã chính thức hóa sự chuyển hướng chính sách mà ông Trump đã phát tín hiệu suốt nhiều tháng trước đó.

Kể từ khi nhậm chức vào tháng 1/2025, ông Trump liên tục đề cập đến khả năng tiếp quản Greenland - vùng lãnh thổ tự trị của Đan Mạch nằm dưới cơ chế bảo đảm phòng thủ tập thể của NATO, giành lại quyền kiểm soát Kênh đào Panama, và sáp nhập Canada thành bang thứ 51 của Mỹ.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cũng khẳng định trọng tâm Tây Bán cầu của Washington khi chuyến công du nước ngoài đầu tiên của ông là tới 4 quốc gia Trung Mỹ và Cộng hòa Dominica, thay vì châu Âu hay châu Á.

Vì sao chính quyền Trump tập trung vào Tây Bán cầu?

Trong nhiều thập kỷ, chính sách đối ngoại của Mỹ chủ yếu xoay quanh Trung Đông và châu Á. “Học thuyết Donroe” đưa trọng tâm này quay trở lại gần hơn với lãnh thổ Mỹ.

Dù cách tiếp cận can thiệp mạnh mẽ hơn tại Tây Bán cầu dường như mâu thuẫn với cam kết tranh cử của ông Trump về việc thu hẹp các hoạt động quân sự của Mỹ ở nước ngoài, chính quyền của ông đã gắn chiến lược này với những ưu tiên cốt lõi của tổng thống.

Những ưu tiên đó bao gồm việc kiềm chế nhập cư, ngăn chặn dòng chảy ma túy bất hợp pháp từ phía nam, và bảo đảm khả năng tiếp cận các nguồn tài nguyên thiên nhiên, trong đó có trữ lượng dầu mỏ dồi dào của Venezuela.