Thực phẩm chức năng được miễn…"dịch"!

[trungthuc]

Con người có thể chống cự và lướt qua được bệnh tật do vi khuẩn, virus, nấm,… xâm nhập vào cơ thể là nhờ có hệ miễn nhiễm. Đây là hệ thống phòng thủ của cơ thể. Phòng thủ yếu thì dễ mắc bệnh. Nhiều loại thực phẩm chức năng lại thường quảng cáo có công dụng "tăng cường hệ miễn nhiễm". Có công hiệu thật như lời quảng cáo hay không?

Không thể bắn trúng đích
Hệ miễn nhiễm (immune system) là nơi tạo ra các kháng thể và các tế bào miễn nhiễm (immune cells), từ đó huy động mọi thành phần của cơ thể, mọi tế bào, bộ phận, bộ máy này nọ để phòng thủ, chống kẻ thù từ bên ngoài xâm nhập (vi khuẩn, virus,..) gây hại, thậm chí tấn công luôn các tế bào đang manh nha lạng quạng phát triển biến thành tế bào ung thư.

Nếu hệ miễn nhiễm bị suy giảm thì sao? Thì cần tăng cường hệ miễn nhiễm. Đúng, nhưng tăng cường bằng cách nào đây?

Hệ miễn nhiễm không phải là một bộ phận cụ thể như tim, gan, phèo, phổi để uống một viên hay chích (thuốc) một phát là "bắn trúng đích ngay". Hệ thống này rất phức tạp, tinh vi, đòi hỏi sự phối hợp, nhịp nhàng của mọi thành phần trong cơ thể. Cho đến nay khoa học vẫn chưa nắm hiểu hết sự phối hợp này.

Khái niệm "tăng cường hệ miễn nhiễm" có vẻ mơ hồ xét về mặt khoa học. Tăng cường hệ miễn nhiễm cần phải có tế bào miễn nhiễm (là những tế bào có khả năng vô hiệu hóa, tiêu diệt tác nhân gây hại cơ thể). Nhưng tế bào miễn nhiễm này lại có nhiều loại. Mỗi loại chuyên tiêu diệt một số "kẻ thù" nào đó mà thôi, chứ không đa năng, và "kẻ thù" nào cũng có thể tiêu diệt được.

Vậy thì, nên tăng cường tế bào miễn nhiễm loại nào? Và cần phải có bao nhiêu tế bào miễn nhiễm mới cho là đủ? Khoa học cho đến nay vẫn chưa biết tỷ lệ "pha trộn" các loại tế bào miễn nhiễm này như thế nào là tối ưu, và có đủ bao nhiêu mới là tốt nhất.

Như vậy, nếu nói tăng cường hệ miễn nhiễm là tăng cường theo kiểu nào đây? Tăng nhiều quá về mặt số lượng tế bào miễn nhiễm chưa chắc đã hay. Nếu số tế bào dư thừa không "tự sát" kịp (đào thải) thì có thể gây ra đột quỵ, như đã từng xảy ra với các vận động viên lén lút chơi doping.

Thực phẩm ảnh hưởng ít nhiều đến hệ miễn nhiễm

Khoa học đã thừa nhận rằng, việc thiếu một số chất vi lượng như các vitamin A, B, C, E, B9 (acid folic),… và các chất khoáng như kẽm, selenium, sắt, đồng… có thể ảnh hưởng đến hoạt động của hệ miễn nhiễm. Các cuộc thử nghiệm trên động vật đã cho thấy điều đó, nhưng sự thay đổi của hệ miễn nhiễm do thiếu những chất vi lượng nói trên sẽ ảnh hưởng ít nhiều trên sức khỏe thì chưa được rõ ràng. Quan sát trên người cũng tương tự như vậy.

Kẽm là thành phần trong các enzyme của các tế bào miễn nhiễm. Selenium, đồng, vitamin C,…cũng có thể giúp tăng cường hệ miễn nhiễm,… Những thứ "tăng cường hệ miễn nhiễm" này đều có trong thực phẩm mà chúng ta ăn hàng ngày. Sự thiếu hụt khoáng chất này hay vitamin nọ chẳng qua là do ăn uống sự mất cân bằng, như việc ăn quá nhiều thịt mà rau quả lại ít, chẳng hạn.

Còn với thực phẩm năng, chai lọ thảo dược hay các viên thần dược bổ sung giúp "tăng cường hệ miễn nhiễm" thì sao? Mặc dù được quảng cáo bốc lên là thành phần có chứa những hoạt chất được cho là cải thiện hệ miễn nhiễm được xác nhận bởi các cuộc nghiên cứu khoa học này nọ. Nhưng chắc chắn không thể có được các bằng chứng cụ thể, viên thần dược đó có hiệu quả ra sao khi chống lại một bệnh tật nào đó nhờ sự "tăng cường hệ miễn nhiễm".

Sống lành mạnh như thầy tu

Cho đến nay, khoa học vẫn chưa có bằng chứng rõ ràng về mối liên hệ trực tiếp giữa lối sống (lifestyle) và sự tăng cường hệ miễn nhiễm. Dù thế nào đi nữa, khoa học vẫn nỗ lực nghiên cứu và khai thác những hiệu quả từ một lối sống lành mạnh và những yếu tố khác như tuổi già, stress,.. ảnh hưởng trên việc đáp ứng của hệ miễn nhiễm.

Nhưng thế nào mới là sống lành mạnh? Chuyện này thì khoa học rất khó tính và khó…chịu: Không thuốc lá rượu chè, bia bọt (hạn chế), tập thể dục đều đặn, tránh béo phì, ngủ nghê tử tế, kiểm soát huyết áp, khám sức khỏe định kỳ,… Còn ăn uống thì nên ăn nhiều rau củ quả, ngũ cốc còn vỏ, bớt chất béo bão hòa,… Sống lành mạnh như thế chẳng khác nào sống đời tu hành, nhưng được quyền ăn thịt hạn chế.

Hệ miễn nhiễm hay hệ thống phòng thủ bệnh tật của con người vừa phức tạp, vừa huyền bí. Phức tạp bởi vì nó phải phối hợp đủ mọi thứ trong cơ thể để hoạt động tốt và điều hòa trơn tru. Và việc tăng cường nó, đòi hỏi một kiểu sống lành mạnh, lạc quan, tránh stress, luyện tập, ăn uống điều độ và cân bằng.

Thực phẩm chỉ là một trong những yếu tố liên quan đến tăng cường hệ miễn nhiễm thôi. Còn nếu cho rằng, chỉ cần uống một viên thần dược chức năng, sau đó là yên tâm chờ đợi "tăng cường hệ miễn nhiễm" sẽ đến. Đấy mới chính là điều huyền bí.