Chúng ta đă được đọc, nghe nhiều về trận chiến Hoàng Sa ngày 19 Tháng Giêng, 1974, nhưng có những sự thật bên trong dần dần qua thời gian, rơ ràng người Mỹ đă tạo ra cơ hội cho tàu chiến Hải Quân VNCH có mặt tại Hoàng Sa, trong khi tàu Trung Cộng đă chờ sẵn, khiêu khích và chờ cho Hải Quân Việt Nam nổ súng để tấn công chiếm đảo. Nhân chứng Thiếu Tá Phạm Văn Hồng là người đă đi, sống và bị bắt làm tù binh chung với Gerald E. Kosh, nhân viên t́nh báo Mỹ, sẽ có cái nh́n từ trên bộ (đảo Hoàng Sa) và nhận định về nhân vật người Mỹ này.
Ngày thứ ba: Nổ súng
Tù binh Phạm Văn Hồng tại phi trường Tân Sơn Nhất.
(H́nh tư liệu của Cục Tâm Lư Chiến VNCH)
Chúng ta nhớ lại câu chuyện ngày hôm qua, phái đoàn công binh trở lại HQ 16 là chiếc tàu đă đưa họ ra đảo. Buổi chiều phái đoàn được chuyển sang soái hạm HQ 5, nhưng tối đến, chính Đại Tá HQ Hà Văn Ngạc, hải đội trưởng (người chỉ huy trận đánh) đă ra lệnh phái đoàn trở lại đảo theo lời yêu cầu nhân viên người Mỹ. Ông đă nói: “'Moi' có thằng bạn này, nó nhát quá, thôi 'toi' chịu khó đem nó trở lại đảo giùm.” Khi xuống đảo, Kosh có nói với Thiếu Tá Hồng là “ở trên tàu rất nguy hiểm!”
Sau này Thiếu Tá Hồng mới nhớ lại, khi sống với nhau trên đảo, t́nh cờ ông thấy Kosh, ngoài áo quần, khẩu browning, đă mang theo ḿnh hai cây thuốc lá và các vật dụng thoát hiểm mưu sinh. Dù là trên danh nghĩa một chuyến quan sát hai ngày, Kosh dự trù những t́nh huống đặc biệt, nguy hiểm có thể xẩy ra v́ chắc chắn sẽ có cuộc đụng độ giữa hải quân hai bên như sắp đặt của phía Mỹ. Do đó, Kosh nhất quyết đ̣i xuống đất liền ngay trong đêm 18 Tháng Giêng, dù lúc đó đă quá khuya.
Ngày 19 Tháng Giêng, 1974 nhằm ngày 27 Tháng Chạp Âm Lịch, Thiếu Tá Phạm Hồng thức giấc sớm v́ tiếng heo kêu. Buổi sáng anh em trong trung đội trú đóng trên đảo chuẩn bị làm heo đăi phái đoàn từ đất liền ra, cũng để chuẩn bị ăn Tết. Vào khoảng 10 giờ sáng, Trung Úy Hy gọi Thiếu Tá Hồng: “Không xong rồi, thiếu tá ơi!” Trên mặt biển súng bắt đầu nổ. Lúc bấy giờ trong vùng đă có đủ bốn tàu Hải Quân Việt Nam như chúng ta đă biết là HQ 16, HQ 4, HQ 5 và HQ 10. Trận chiến xẩy ra chỉ trong ṿng nửa giờ, và sau đó trên mặt biển chỉ c̣n lại những chiến hạm và tàu đổ bộ của Trung Cộng. Những sự việc ǵ xẩy ra, những người trên đảo như Thiếu Tá Hồng không thể biết v́ tầm quan sát bị hạn chế, và máy PRC 25 của ông đă mất liên lạc. Để báo cáo t́nh h́nh, Thiếu Tá Hồng đă phải nhờ máy Motorola của toán khí tượng, nhưng không liên lạc được với Đà Nẵng mà t́nh cờ bắt được băng tần của Phú Quốc. Ông nhờ Phú Quốc gọi về Sài G̣n, Sài G̣n gọi ra Đà Nẵng, Đà Nẵng mới gọi ra Hoàng Sa, từ đó Thiếu Tá Hồng mới nhờ thông báo với Quân Đoàn yêu cầu cử người sang bên đài khí tượng Đà Nẵng để báo cáo t́nh h́nh. Ṿng vo như vậy, khi xong chuyện th́ tiếng súng trên biển cũng đă ngưng.
Những chiến sĩ trên đảo đang hoang mang v́ trên biển không c̣n chiếc tàu nào của Hải Quân VNCH nữa th́ lực lượng Trung Cộng bắt đầu tấn công lên đảo. Theo nhận xét của Thiếu Tá Phạm Văn Hồng th́ lực lượng địch chừng một tiểu đoàn, trong khi chúng ta chỉ có một trung đội Địa Phương Quân không đủ quân số, lực lượng quá chênh lệch. Mặt khác anh em Địa Phương Quân Quảng Nam này gần như là những người “bị đày” ra đảo, v́ hầu hết họ là những quân nhân vô kỷ luật, bị phạt nhiều ngày, gom từ nhiều đơn vị. Nhưng ra đây binh sĩ được an toàn hơn là ở trong đất liền đi hành quân, hầu như hết thời gian là để vui chơi, ăn uống và ngủ nghê “dưỡng sức.” Chính Trung Úy Phạm Hy cũng thú nhận ḿnh là một sĩ quan bị kỷ luật nên mới phải đổi ra đây.
Tù binh VNCH từng bị Trung Cộng bắt. H́nh chụp tại Trại An Dưỡng Gia Định. (H́nh tư liệu của Cục Tâm Lư Chiến VNCH)
Cũng để tránh những việc không hay xẩy ra cho đám lính “ba gai,” giá súng được ông trung đội trưởng khóa kỹ, c̣n các quân nhân trong phái đoàn từ đất liền ra th́ toàn súng ngắn. Thiếu Tá Phạm Văn Hồng cho biết trên đảo Hoàng Sa (Pattle) này khi Trung Cộng tấn công lên đảo, bên ta không có ai chết hay bị thương v́ Trung Cộng chỉ bắn ở tầm cao, gần như là chỉ thiên, để tránh nguy hiểm cho nhân viên t́nh báo Gerald E. Kosh. Nếu thật sự là một cuộc tấn công chiếm đất, chắc chắn toàn bộ quân nhân và nhân viên khí tượng dân chính hiện diện trên đảo đă bị tàn sát hết.
Sau này, trong thời gian ở tù với Trung Úy Phạm Hy, Thiếu Tá Phạm Văn Hồng được nghe kể, là vài tháng trước đó, vào mùa mưa băo, trinh sát Trung Cộng đă giả dạng ngư dân bị băo dạt vào đảo, cùng ăn ở chơi đùa chung với Địa Phương Quân trên đảo để nắm vững quân số. Chúng tinh ma đến đỗi lúc rảnh rỗi c̣n bày ra chơi tṛ trốn t́m để có thể chạy khắp hang cùng ngơ hẻm trên đảo để thám sát các công sự pḥng thủ và địa thế của ḿnh. Ngây thơ, trung đội Địa Phương Quân không biết ḿnh đang nuôi trinh sát Trung Cộng ngay trong nhà. Trung Úy Phạm Hy đă báo cáo về Quân Đoàn về chuyện “ngư dân tránh băo” này, nhưng không nghe Quân Đoàn có ư kiến ǵ. Theo lời kể của người anh là Phạm Phan, trong trại tù Kỳ Sơn-Tiên Lănh, Trung Úy Hy đă tự sát khi miền Nam thất thủ. Khi bắt được Thiếu Tá Hồng là người cuối cùng, chúng c̣n biết gọi “thiếu tá.” Bọn lính này được đưa đến từ đảo Hải Nam rất rành tiếng Việt.
Tối 19 Tháng Giêng, tù binh được tập trung ngồi hàng dài trên đảo, cho đến tối th́ được tàu nhỏ của Trung Cộng đưa về Hải Nam. Ngày hôm sau từ Hải Nam các sĩ quan và nhân viên người Mỹ được đi máy bay về Quảng Châu. Từ Quảng Châu, họ đi xe nhỏ về trại tù binh Thu Dung. Trong hành tŕnh, tuy đi chung, Kosh có xe riêng và khi lên máy bay, phi hành đoàn đưa Kosh lên pḥng lái. Một ngày sau đến trại tù binh, toán hạ sĩ quan và nhân viên dân chính khí tượng mới về đến.
Những sự thật
Sau một tuần, lấy lư do nhân đạo đối với những người bệnh tật, nhân viên ṭa lănh sự Mỹ Gerald E. Kosh với giấy khai bệnh “viêm gan B” (?)được thả về cùng với bốn quân nhân và nhân viên dân chính Việt Nam khác ngày 31 Tháng Giêng, 1974. Sau bốn tuần bị giam giữ, nhóm người bị bắt được giao lại cho Hội Hồng Thập Tự Quốc Tế tại Thẩm Quyến là tô giới của Hồng Kông-Trung Cộng và lên máy bay Air Vietnam 727 từ Hồng Kông về Tân Sơn Nhất buổi chiều cùng ngày.
Chúng ta cũng biết trong những ngày Đệ Thất Hạm Đội của Mỹ đang hoạt động trong vùng tranh chấp nhưng không can thiệp cũng như cứu vớt những người bị nạn trôi giạt. Ngày 22 Tháng Giêng, 1974, tàu Kopionella, quốc tịch Ḥa Lan đă vớt được 23 quân nhân của hộ tống hạm HQ 10 và ngày 29 Tháng Giêng, 1974 ngư phủ ở Qui Nhơn cứu được 15 quân nhân, thuộc toán hải quân đă đổ bộ lên đảo Vĩnh Lạc.
Sau những sự đón tiếp nồng hậu và những ṿng hoa cho những người tù binh trở về từ Trung Cộng, Thiếu Tá Phạm Văn Hồng đă viết lại những chuyện xẩy ra trên đất liền tại Hoàng Sa. Trong cuốn hồi kư mang tên “Hoàng Sa Dậy Sóng” này ông đă nhận xét về nhân vật t́nh báo Gerald E. Kosh và ư nghĩ của ông về sự sắp đặt của Hoa Kỳ trong vụ Hoàng Sa, có vẻ t́nh cờ trong một trận “tao ngộ chiến” nhưng thật ra là tạo cơ hội cho tàu Hải Quân VNCH ra đảo, trong khi tàu Trung Cộng đă chờ sẵn. Nhiều giới chức cao cấp trong Hải Quân VNCH, v́ sợ đụng chạm tới chủ quyền, vẫn cho rằng nhân viên ṭa lănh sự Mỹ Kosh chỉ xin quá dang ra đảo đi chơi, nhưng sự thật vẫn là sự thật.
Cuốn “Hoàng Sa Dậy Sóng” đă không được xuất bản trong thời điểm ấy v́ lời phê của tổng trưởng Dân Vận Chiêu Hồi: “...chưa thích hợp trong lúc này.” Và hơn một năm sau đó, miền Nam rơi vào tay cộng sản, như kế hoạch của Hoa Kỳ, theo như lời nói của Kissinger với Chu Ân Lai năm 1972: “Và chúng tôi đă không có ư định tiêu diệt họ hoặc ngay cả đánh bại họ (ám chỉ Việt Cộng). Sau khi chiến tranh chấm dứt chúng tôi sẽ triệt thoái xa 12 ngàn dặm. Việt Nam Dân Chủ Cộng Ḥa bây giờ vẫn chỉ cách Sài G̣n 300 dậm. Đó là một thực tế...”
Huy Phương/Người Việt
Nhân Tháng Giêng, kể chuyện Hoàng Sa
