Hãng thời trang nổi tiếng SHEIN bị Hải quan truy quét thuế, 300,000 kiện hàng bị kiểm tra, đối mặt án phạt bạc tỷ USD

[trungthuc]

Tờ Financial Times (FT) cho hay, vào tháng 11 vừa qua, Phi trường Charles de Gaulle (Paris, Pháp) đã trở thành tâm điểm của một cuộc "đột kích" với quy mô lớn. Không phải do truy quét hàng cấm thông thường, mà là hàng ngàn kiện hàng mang logo Shein đã bị cho xới tung dưới sự giám sát của các Bộ trưởng Pháp và nhân sự Hải quan hùng hậu.

Khoảng 300,000 kiện hàng có chứa nửa triệu mặt hàng cuối cùng đã bị cho khám xét, với 1/4 trong số đó bị phát hiện đã vi phạm các tiêu chuẩn về chất lượng và bản quyền của Pháp hoặc EU.
Giới truyền thông cho biết, án phạt với Shein có thể lên đến 2 tỷ USD.

Đây không chỉ là một đợt kiểm tra hành chính, mà là phát súng mở màn cho một cuộc chiến về pháp lý toàn diện nhắm vào mô hình kinh doanh đã từng khuynh đảo thế giới suốt đại dịch.

Lọt vào tầm ngắm pháp luật

Bộ trưởng Bộ Ngân sách Pháp bà Amélie de Montchalin từng khẳng định việc cho kiểm tra 300,000 kiện hàng là cần thiết để tìm ra bằng chứng về sự không tuân thủ các tiêu chuẩn về thuế và an toàn. Kết quả cho thấy 25% số hàng hóa đã cố tình vi phạm tiêu chuẩn của Pháp hoặc EU.

"Để chấm dứt một hệ thống kinh doanh không tuân thủ các tiêu chuẩn và luật thuế, chúng ta cần phải có đầy đủ các bằng chứng", bà Bộ trưởng Amélie de Montchalin đưa ra tuyên bố vào thời điểm đó.

Sự việc xảy ra ngay khi Shein cho khai trương mở cửa hàng đầu tiên tại trung tâm Paris, nơi vừa có dòng người xếp hàng chờ đợi, vừa có những người biểu tình mang khẩu hiệu "Bảo vệ trẻ em, đừng bảo vệ Shein".

Mới đây, Ủy ban châu Âu (EC) đã chính thức mở cuộc điều tra nhắm vào Shein với các cáo buộc nghiêm trọng: bán sản phẩm bất hợp pháp (bao gồm cả các mặt hàng nhạy cảm không phù hợp với trẻ em), thiết kế ứng dụng gây nghiện ngập và thiếu sự minh bạch trong thuật toán đề xuất.

Nếu bị kết các tội danh này, Shein có thể bị đối mặt với mức phạt khổng lồ lên đếni 6% mức doanh thu trên toàn cầu, tương đương hơn 2 tỷ USD dựa trên số liệu từ năm 2024.

Đây là đòn giáng mạnh vào tham vọng IPO của Shein tại Hong Kong hoặc London. Trong bối cảnh mức doanh thu hồi năm 2024 đạt mốc 38 tỷ USD, "cơn đau đầu" của Shein không chỉ dừng lại ở khía cạnh pháp lý mà còn là sự phản kháng mạnh mẽ từ các hệ thống công ty bán lẻ truyền thống và các cơ chế về mức thuế quan mới.

Mô hình của nhân vật sáng lập ra Shein Xu Yangtian thực chất là một chuỗi cung ứng siêu hiệu quả kết nối trực tiếp khách hàng phương Tây với các xưởng may tại TQ. Bằng cách cho loại bỏ hoàn toàn các bên đứng ra trung gian, Shein duy trì chi phí và thời gian sản xuất ở mức thấp kỷ lục.

Với mạng lưới khoảng 7,000 nơi sản xuất theo hợp đồng, Shein sử dụng thuật toán để nhận diện xu hướng và thiết kế hệ thống đặt hàng theo lô nhỏ (small-batch).

Hệ thống này giúp giảm thiểu số hàng tồn kho nhưng lại đặt áp lực nghẹt thở lên các công ty cung cấp nguyên vật liệu. Dù vậy, các xưởng may vẫn chấp nhận vì Shein cho thanh toán nhanh hơn các công ty bán lẻ truyền thống và tiềm năng bùng nổ doanh số nếu một thiết kế nổi bật ("viral").

Tuy nhiên, chính sự thành công này đã kích thícht làn sóng đối thủ như Temu (thuộc PDD Holdings). Số liệu từ International Post Corporation cho thấy Temu hiện đang chiếm gần 1/4 thị phần thương mại điện tử xuyên biên giới toàn cầu, trong khi Shein chỉ nắm giữ có 9%.

Trớ trêu hơn, sự thành công này còn khiến cho giới hoạch định chính sách EU nỗ lực ngăn chặn "cơn lũ" các kiện hàng có giá rẻ bèo, với chất lượng quá kém cỏi. Năm ngoái, 5,8 tỷ kiện hàng nhỏ đã được vận chuyển qua đường hàng không vào EU, phần lớn xuất phát đến từ TQ. Để đối phó, EU đã cho áp dụng Đạo luật Dịch vụ Kỹ thuật số (DSA) và đang cân nhắc thu lệ phí 3 Euro cho mỗi loại sản phẩm đối với các gói hàng trị giá dưới 150 Euro.

Tại Hoa Kỳ, tình hình còn khắc nghiệt hơn khi chính quyền của ông Donald Trump đã hủy bỏ quy định miễn thuế "de minimis" đối với hàng hóa TQ. Trước đây, các gói hàng dưới 800 USD được miễn thuế nhập khẩu, nhưng giờ đây kẽ hở này đã bị cho đóng lại.

Theo chuyên gia Jayant Menon từ Viện Iseas-Yusof Ishak, các cửa hàng nhỏ lẻ tại địa phương đơn giản là không thể cạnh tranh nổi với mức giá "rẻ như cho không" mà các nền tảng TQ như Shein, Temu,... đưa ra.

Chiến lược cho "xoay trục"

Tờ FT đưa ra nhận định, để thoát khỏi cái mác "thời trang nhanh, độc hại" và làm giảm thiểu rủi ro về mặt pháp lý, Shein đang cho thực hiện một bước đi chiến lược mang tên Shein Xcelerator. Thay vì chỉ bán ra sản phẩm của mình, Shein mở cửa chuỗi cung ứng và năng lượng sản xuất cho các công ty bán lẻ và thiết kế bên ngoài.

Theo Brittain Ladd, chuyên gia tư vấn về chuỗi cung ứng, đây là một nước đi lớn. Bằng cách cho phép các thương hiệu nhỏ tiếp cận hệ thống kho vận và sản xuất của mình, Shein có thể lập luận rằng họ đang mang lại lợi ích hữu ích cho các doanh nghiệp nhỏ tại phương Tây, thay vì chỉ tàn phá thị trường qua giá rẻ mạt.

Bên cạnh đó, số liệu từ Euromonitor cho thấy thị phần của Shein tại Mỹ đã sụt giảm lần đầu tiên kể từ năm 2021. Để bù đắp, họ đang đổ tiền vào Nam Mỹ, đặc biệt là ở Brazil, đồng thời xây dựng các kho hàng địa phương tại châu Âu để tránh các rào cản thuế quan trực tiếp.

Tuy nhiên, câu hỏi lớn vẫn còn bỏ ngỏ. Giáo sư Henry Gao từ Đại học Quản lý Singapore nhận định: "Sức hút của Shein đến từ chi phí cực thấp. Việc điều chỉnh để tuân thủ các tiêu chuẩn khắt khe hơn mà vẫn giữ được mức giá đó là một thử thách gần như không tưởng".

Đồng với quan điểm này, giáo sư Sheng Lu tại Đại học Delaware nhận định: "Cuộc điều tra không chỉ dừng lại ở một số sản phẩm hạn hẹp do Shein bán ra, nó còn liên quan đến mô hình kinh doanh của công ty và cách họ tương tác với người tiêu dùng. Điều này có thể gây áp lực buộc Shein phải cho thực hiện những sự thay đổi đáng kể đối với nền tảng của mình, từ cách quảng cáo sản phẩm đến những gì mà họ có thể bán ra".

Tóm lại theo FT, cuộc điều tra của EU không chỉ là nhắm đến một vài sản phẩm bị lỗi, mà là lời cảnh cáo cho toàn bộ mô hình thương mại điện tử "siêu nhanh, siêu rẻ, siêu dỡm" đang tìm cách thống trị cả thế giới.

* Nguồn: FT, Fortune, BI