Thế giới Luật tử hình người Palestine của Israel gây tranh cãi

[Romano]

Đạo luật cho phép áp dụng án tử đối với người Palestine của Israel làm dấy lên làn sóng chỉ trích với lo ngại về vi phạm luật quốc tế và nguy cơ leo thang căng thẳng.
Việc Quốc hội Israel thông qua đạo luật áp dụng án tử hình đối với người Palestine bị kết tội thực hiện các vụ tấn công gây chết người đã nhanh chóng trở thành tâm điểm tranh luận quốc tế.

Trong bối cảnh xung đột khu vực leo thang, quyết định này cho là mang tính bước ngoặt, đồng thời làm dấy lên những luồng ý kiến trái chiều liên quan đến nhân quyền và luật pháp quốc tế.

Đạo luật quy định hình phạt treo cổ là mức án mặc định đối với các bị cáo người Palestine tại Bờ Tây bị chiếm đóng. Đây là một thay đổi đáng kể trong hệ thống pháp lý của Israel, nơi án tử hình vốn hiếm khi được áp dụng. Tuy nhiên, việc luật chỉ áp dụng đối với một nhóm đối tượng cụ thể đã làm dấy lên cáo buộc về tính phân biệt đối xử.

Tranh cãi về tính hợp pháp
Dự luật được thông qua với 62 phiếu thuận và 48 phiếu chống, dưới sự thúc đẩy mạnh mẽ của Bộ trưởng An ninh Quốc gia Israel Itamar Ben-Gvir.

Ngay sau khi kết quả được công bố, ông Ben-Gvir đã công khai ăn mừng và tuyên bố trên mạng xã hội: "Chúng tôi đã làm nên lịch sử". Đồng thời, ông bác bỏ các chỉ trích từ nước ngoài, khẳng định: "Chúng tôi không sợ hãi, chúng tôi sẽ không khuất phục".Tuy nhiên, phía Palestine và các tổ chức nhân quyền lại có phản ứng trái chiều. Bộ Ngoại giao Palestine mô tả đạo luật là một "sự leo thang nguy hiểm", đồng thời nhấn mạnh rằng Israel "không có chủ quyền đối với lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng". Cơ quan này cho rằng luật mới thực chất nhằm hợp thức hóa các hành vi "giết người ngoài tư pháp dưới vỏ bọc pháp lý".

Phong trào Hamas cũng lên án quyết định này là một "tiền lệ nguy hiểm đe dọa tính mạng" của các tù nhân Palestine. Trong tuyên bố chính thức, Hamas cáo buộc Israel thể hiện "sự coi thường luật pháp quốc tế và các chuẩn mực nhân đạo", đồng thời kêu gọi Liên Hợp Quốc và Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế có hành động khẩn cấp nhằm bảo vệ tù nhân.

Từ góc độ chính trị, ông Mustafa Barghouti, Tổng Thư ký Sáng kiến Quốc gia Palestine, cảnh báo về "tính chất nghiêm trọng" của đạo luật, cho rằng các nhà hoạt động và tù nhân chính trị có thể bị khoanh vùng.

"Việc đề xuất một đạo luật bất công và vô nhân đạo như vậy phản ánh mức độ chuyển dịch theo hướng cực đoan trong hệ thống Israel", ông Barghouti nói.Trung tâm Nhân quyền Palestine (PCHR) lên án mạnh mẽ đạo luật, cho rằng động thái này "củng cố chính sách xử tử ngoài tư pháp lâu dài của Israel", đồng thời vi phạm nghiêm trọng luật nhân đạo quốc tế.

Văn phòng Nhân quyền Liên Hợp Quốc tại Palestine kêu gọi Israel "lập tức bãi bỏ đạo luật phân biệt đối xử này".

"Liên Hợp Quốc phản đối án tử hình trong mọi hoàn cảnh. Việc thực thi luật này sẽ vi phạm lệnh cấm đối với các hình phạt tàn bạo, vô nhân đạo hoặc hạ nhục con người", cơ quan này tuyên bố.

Tổ chức Ân xá Quốc tế cũng lên tiếng chỉ trích đạo luật, gọi đây là "một biểu hiện công khai của sự tàn nhẫn, phân biệt đối xử và coi thường nhân quyền".

"Đạo luật mới cho phép các vụ hành quyết do nhà nước bảo trợ là đỉnh điểm của một chuỗi chính sách đã tồn tại từ lâu", luật sư nhân quyền Erika Guevara-Rosas nhận định.

Phản ứng quốc tế và hệ lụy chính trị
Trên bình diện quốc tế, đạo luật của Israel đã vấp phải sự phản đối từ nhiều chính phủ và tổ chức khu vực. Tổng Thư ký Hội đồng châu Âu (EC) Alain Berset gọi đây là một "bước thụt lùi nghiêm trọng", đồng thời nhấn mạnh rằng án tử hình là "một di sản pháp lý lỗi thời, không tương thích với các chuẩn mực nhân quyền hiện đại".

Ông Berset cũng lưu ý rằng bất kỳ hình thức áp dụng án tử hình nào mang tính phân biệt đều "không thể chấp nhận trong một nhà nước pháp quyền". EC cho biết sẽ theo dõi chặt chẽ các diễn biến liên quan đến đạo luật này và đánh giá tác động của nó đối với các cam kết quốc tế của Israel.

Tại châu Âu, Bộ trưởng Ngoại giao Ireland Helen McEntee bày tỏ thái độ "đặc biệt quan ngại" về bản chất phân biệt đối xử của đạo luật, đồng thời khẳng định: "Quyền được sống là một quyền cơ bản và Ireland luôn kiên quyết phản đối án tử hình trong mọi trường hợp".

Trước đó, Italy cùng với Đức, Pháp và Anh đã kêu gọi Israel rút lại dự luật. Ngoại trưởng Italy Antonio Tajani nhấn mạnh rằng các cam kết quốc tế, đặc biệt là các nghị quyết của Liên Hợp Quốc về việc đình chỉ án tử hình, "không thể bị phớt lờ".

"Sinh mạng con người có giá trị tuyệt đối; việc tự cho mình quyền tước đoạt nó để trừng phạt là một biện pháp vô nhân đạo", ông Tajani nói.Bối cảnh thông qua đạo luật cũng làm gia tăng lo ngại. Quyết định này diễn ra trong thời điểm bạo lực gia tăng tại Bờ Tây, với hàng nghìn người Palestine bị bắt giữ và các cuộc đụng độ giữa lực lượng Israel và người định cư với cư dân địa phương.

Trong khi đó, các tổ chức dân quyền tại Israel đã nhanh chóng đệ đơn lên Tòa án Tối cao nhằm thách thức tính hợp pháp của đạo luật. Điều này cho thấy ngay trong nội bộ Israel cũng tồn tại những quan điểm trái chiều về hướng đi của chính sách an ninh và pháp lý.

Nhiều chuyên gia nhận định rằng việc áp dụng án tử hình trong bối cảnh xung đột kéo dài có thể làm gia tăng căng thẳng và khiến triển vọng đối thoại trở nên xa vời hơn. Đồng thời, nguy cơ bị cáo buộc vi phạm luật pháp quốc tế có thể ảnh hưởng đến vị thế của Israel trên trường quốc tế.