Middle East Vì Sao Mỹ – Israel lại không giết tổng thống và bộ trưởng ngoại giao Iran?

[Gibbs]

Giữa khói lửa chiến tranh và những dòng tin dồn dập trên mạng xã hội, hình ảnh các lãnh đạo Iran xuất hiện công khai giữa đám đông – đi giữa phố, bắt tay người dân, trả lời phỏng vấn – đã khiến không ít người đặt câu hỏi: nếu Iran thực sự bị “đánh đến tận cùng”, nếu giới lãnh đạo đang bị săn đuổi, vậy vì sao họ vẫn có thể xuất hiện một cách gần như không bảo vệ? Và câu hỏi lớn hơn: vì sao Mỹ và Israel – những quốc gia có năng lực tình báo và ám sát hàng đầu thế giới – lại không “trừ khử” những nhân vật này?

Hình ảnh được lan truyền cho thấy Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian và Ngoại trưởng Abbas Araghchi xuất hiện giữa lòng Tehran trong một buổi tuần hành, không hầm trú, không đoàn xe bọc thép dày đặc, không biểu hiện của một bộ máy quyền lực đang “trốn chạy”. Trái ngược hoàn toàn với những gì nhiều nguồn tin tuyên truyền trước đó từng mô tả: rằng Iran đã “sụp đổ”, lãnh đạo “bị tiêu diệt hoặc đang ẩn náu”.

Nhưng “trăm nghe không bằng một thấy” – chính những hình ảnh này lại trở thành một dạng chiến tranh tâm lý mới.

Thứ nhất, không phải mọi lãnh đạo đều là “mục tiêu chiến lược”. Trong học thuyết quân sự hiện đại, đặc biệt là với Mỹ và Israel, việc ám sát các nhân vật cấp cao không phải là hành động tùy tiện. Những mục tiêu thường bị nhắm đến là các nhân vật có vai trò quân sự trực tiếp, chỉ huy lực lượng vũ trang, hoặc có ảnh hưởng đến chương trình hạt nhân và an ninh – như các tướng lĩnh Vệ binh Cách mạng hay các nhà khoa học hạt nhân. Trong khi đó, các nhân vật như tổng thống hay ngoại trưởng – dù có vai trò chính trị – lại là “kênh ngoại giao sống”, là cầu nối cuối cùng để đàm phán, xuống thang hoặc ký kết thỏa thuận. “Đánh kẻ chạy đi, không ai đánh người chạy lại” – nếu cắt đứt mọi kênh đối thoại, chiến tranh sẽ chỉ còn con đường leo thang vô hạn.

Thứ hai, ám sát lãnh đạo dân sự có thể gây phản tác dụng chiến lược. Lịch sử cho thấy, việc loại bỏ một cá nhân không đồng nghĩa với việc làm sụp đổ cả một chế độ. Trái lại, nó có thể khiến bộ máy quyền lực trở nên cứng rắn hơn, đoàn kết hơn và cực đoan hơn. Trong trường hợp Iran, nếu những nhân vật “có xu hướng ngoại giao” như tổng thống hay ngoại trưởng bị loại bỏ, quyền lực có thể rơi hoàn toàn vào tay các phe cứng rắn trong Vệ binh Cách mạng – điều mà cả Washington lẫn Tel Aviv đều không mong muốn. “Giết một người, dựng lên trăm người khác” – đó là bài học mà nhiều cường quốc đã từng trả giá.

Thứ ba, yếu tố luật pháp và chính danh quốc tế. Việc ám sát nguyên thủ quốc gia hoặc quan chức dân sự cấp cao trong thời bình hoặc ngoài chiến trường trực tiếp có thể bị xem là hành vi vi phạm luật pháp quốc tế nghiêm trọng, thậm chí là hành động khủng bố nhà nước. Mỹ và Israel, dù có những chiến dịch bí mật, vẫn phải cân nhắc kỹ lưỡng giữa lợi ích quân sự và hậu quả ngoại giao. Một hành động sai lầm có thể khiến họ mất đi sự ủng hộ của đồng minh, đặc biệt trong bối cảnh NATO và châu Âu đã tỏ ra dè dặt với cuộc chiến Iran.

Thứ tư, yếu tố “đòn tâm lý ngược”. Việc các lãnh đạo Iran xuất hiện công khai cũng có thể là một chiến lược có tính toán – nhằm chứng minh rằng chính quyền vẫn kiểm soát tình hình, không bị lung lay, và quan trọng hơn là gửi thông điệp đến người dân: “chúng tôi vẫn ở đây.” Trong chiến tranh, tinh thần đôi khi còn quan trọng hơn vũ khí. “Quân tâm bất loạn, thành trì khó phá” – nếu người dân còn tin, thì chính quyền vẫn còn đứng vững.

Nhưng điều đó không có nghĩa là họ không đối mặt với nguy hiểm. Nhiều ý kiến trên mạng xã hội đã cảnh báo rằng việc xuất hiện công khai có thể khiến họ trở thành mục tiêu dễ dàng hơn cho các cơ quan tình báo như Mossad. “Địch ở trong nhà còn đáng sợ hơn ngoài ngõ” – chiến tranh hiện đại không chỉ diễn ra bằng bom đạn, mà còn bằng thông tin, theo dõi, và những đòn đánh bất ngờ.

Một số quan điểm cho rằng những nhân vật này “không nằm trong danh sách mục tiêu”, hoặc thậm chí được “giữ lại” như những quân bài cho các cuộc đàm phán tương lai. Những nhận định này, dù chưa được kiểm chứng, cũng phản ánh một thực tế: trong chiến tranh hiện đại, không phải ai cũng là mục tiêu – và không phải mục tiêu nào cũng cần bị loại bỏ ngay lập tức.

Ở chiều ngược lại, việc Mỹ có thể rút khỏi chiến trường Iran – như những tín hiệu gần đây từ Tổng thống Trump – càng khiến bài toán trở nên phức tạp. Nếu Washington rút lui mà không đạt được thỏa thuận, Iran có thể nổi lên mạnh mẽ hơn, kiểm soát eo biển Hormuz, và nắm trong tay một lợi thế kinh tế – địa chính trị khổng lồ. Khi đó, những nhân vật như tổng thống hay ngoại trưởng lại càng trở nên quan trọng trong việc định hình tương lai khu vực.

“Cờ đến tay ai người đó đánh” – và trong ván cờ Trung Đông, mỗi nước đi đều phải tính bằng cả máu và thời gian.

Việc các lãnh đạo Iran xuất hiện công khai không phải là bằng chứng cho thấy họ “an toàn tuyệt đối”, cũng không đồng nghĩa với việc Mỹ – Israel “không thể” nhắm đến họ. Đó là kết quả của nhiều yếu tố đan xen: chiến lược quân sự, tính toán chính trị, luật pháp quốc tế và cả chiến tranh tâm lý.

Giữa thật và giả, giữa tuyên truyền và thực tế, người quan sát cần một cái đầu lạnh. Bởi như câu nói xưa: “Ở đời, mắt thấy chưa chắc là thật, tai nghe chưa chắc đã đúng” – và trong chiến tranh, sự thật luôn là thứ bị che phủ nhiều nhất.