USA Cơn sốt Pokémon 30 năm: Từ sân trường đến ‘sàn chứng khoán’ của những tấm thẻ lấp lánh

[Gibbs]

Ngày xưa, ở sân trường, một cuộc đổi chác chỉ diễn ra trong đúng một giờ nghỉ trưa.
Tay này giấu “chiến lợi phẩm” dưới miếng sandwich trong hộp cơm.
Tay kia nhét phần của mình vào túi quần short, rồi cả buổi học cứ thò tay xuống kiểm tra mãi, sợ mất.

Với thầy cô, đó chỉ là miếng bìa giấy loè loẹt gây xao nhãng.
Nhưng với cậu bé tám tuổi, đó là… con quái vật phun lửa mà mình săn từ đầu học kỳ.

Hơn hai chục năm trôi qua, ký ức ấy vẫn còn nguyên: lá Charizard từng đổi lấy Blastoise ngày nào, giờ nằm cạnh laptop như một vết mực tuổi thơ. Và cú sốc lớn nhất là—nếu ngày đó giữ gìn tử tế, một lá bài “xước xát vừa đủ” ấy có thể đáng giá gần 25.000 USD, thậm chí còn tăng theo thời gian.

Pokémon ra đời từ ý tưởng của một nhà thiết kế game Nhật Bản từng mê sưu tầm côn trùng khi còn nhỏ.
Ngày 27/2/1996, hai trò chơi Game Boy “Pocket Monsters: Red/Green” ra mắt tại Nhật, mở ra một vũ trụ mới.

Chỉ vài năm sau, 151 sinh vật được vẽ bởi họa sĩ Ken Sugimori đã bùng nổ thành “Pokémania”: anime phủ sóng, phim hoạt hình lên rạp, đồ chơi tràn khắp các kệ hàng.
Đến tháng 1/1999, bộ bài Pokémon đầu tiên tại Mỹ chính thức lên kệ, biến sân trường thành… chiến trường giao dịch.

Pokédex ngày nay đã nở tới 1.025 loài, nhưng điều kỳ lạ là: càng nhiều thế hệ mới, người ta lại càng nhớ 151 “đời đầu” như một mảnh tuổi thơ không chịu già.

Pokémon Go thổi bùng lại ngọn lửa năm 2016

Có một thời Pokémon bị chững lại, chịu cạnh tranh từ Digimon và cả “đại thụ” thẻ bài như Magic: The Gathering.
Rồi tháng 7/2016, Pokémon Go xuất hiện và thế giới đổi khác.

Chỉ trong hai tháng, trò chơi tăng vọt tới 500 triệu lượt tải toàn cầu.
Từ công viên, bến tàu, trung tâm thương mại đến những góc phố đêm—người ta cầm điện thoại đi “săn” như thật. Có người kể: ngay cả những người lớn tuổi trong công sở cũng ngồi chơi giờ nghỉ, như thể tuổi thơ vừa quay lại gõ cửa.

Pokémania từ sân trường bước ra phố lớn—không giới hạn tuổi tác, không giới hạn địa lý.

Đại dịch và “cơn bão sưu tầm”: thị trường tăng 145% chỉ trong một năm

Rồi đại dịch đến.
Khi cả thế giới ở trong nhà, hàng loạt thú chơi sưu tầm bỗng tăng nhiệt. Pokémon card không chỉ tăng—mà tăng “điên”.

Theo dữ liệu từ một trang phân tích thẻ bài, thị trường sau khi tăng mạnh năm 2020 đã bùng nổ năm 2021 và đà đi lên vẫn tiếp diễn.

• Từ tháng 3 năm ngoái đến nay, giá trị tăng hơn 145%
• Riêng tháng 1 vừa rồi, người mua đã chi khoảng 450 triệu USD chỉ để “quẹt” thẻ
• Chỉ số theo dõi nhóm thẻ nổi tiếng nhất cho thấy giá trị hiện nay cao hơn khoảng 6.208% so với tháng 5/2004
• Tỷ suất này còn được đem ra so với S&P 500 trong cùng giai đoạn – như một “cú tát” vào quan niệm: thẻ bài chỉ là đồ chơi

Đáng chú ý: người ta ước tính đến tháng 3/2025, đã có hơn 75 tỷ lá Pokémon được sản xuất. Nếu xếp nối đuôi nhau, chúng có thể chạm tới Mặt trăng rồi quay về… nhiều lần. Người xưa nói: “Gió đưa cây cải về trời, rau răm ở lại chịu đời đắng cay.” Trong cơn bão này, có kẻ thành triệu phú, cũng có người chỉ kịp giữ lại vài lá “xước” làm kỷ niệm.

Lá Charizard 100 USD năm 2004, nay nửa triệu đô vì… “độ đẹp”

Năm 2004, khoảng 100 USD có thể mua được Charizard bản base set đời đầu trên thị trường thứ cấp.
Giờ đây, một lá first edition base set Charizard đạt chuẩn PSA Grade 10 (tình trạng hoàn hảo) đã được bán đấu giá 528.000 USD. Và số lượng ở tình trạng “thượng hạng” này được ước tính chỉ khoảng 125 bản.

Còn với giới showbiz – influencer, mức giá có thể “xé trần”:
Một vụ giao dịch gây choáng gần đây là Logan Paul bán một lá bài đơn lẻ với mức 16,5 triệu USD. Cùng ngày, một Charizard PSA 10 cũng lập kỷ lục mới, chạm 954.800 USD.

Thế là từ “đồ chơi trẻ con”, Pokémon card bước hẳn sang vùng đất của những cuộc đấu giá triệu đô—một kiểu quasi-stock market, một “sàn” có biểu đồ, chỉ số và tâm lý bầy đàn.

Nostalgia: người lớn mua tuổi thơ, kẻ khác mua để… lướt sóng

Vì sao tăng dữ như vậy?
Hai chữ đơn giản thôi: hoài niệm.

Có người nói thẳng: chứng khoán “chán” vì chỉ là con số trên màn hình. Còn thẻ bài thì vừa sưu tầm được, vừa trưng bày được, vừa kể chuyện được. Nó là đầu tư—nhưng cũng là cảm xúc. Một kiểu “đầu tư hai trong một”. Đặc biệt, các bộ mới vẫn liên tục đánh vào ký ức cũ. Ví dụ như bản mở rộng “151” ra mắt năm 2023, tập trung hoàn toàn vào đội hình nguyên thủy của 1996—như cách nhà sản xuất bấm đúng nút “trở về tuổi thơ” trong lòng người lớn.

“Gotta Snatch ’Em All”: đầu cơ, khan hàng, xếp hàng online

Khi tiền ùa vào, thị trường sẽ có “mùi” của cuộc săn. Dù trong 12 tháng tính đến tháng 3/2025 đã in tới 10,2 tỷ lá, nhiều người vẫn khó mua được vài pack 10 lá.

• Cửa hàng online chính thức phải dùng hệ thống xếp hàng (queue) khi mở bán
• Trên các sàn lớn, người mua phải xin “lời mời” (invitation) rồi chờ may mắn được chọn

Khi cung không đủ cầu, “cò” xuất hiện như tất nhiên. Nhiều scalper mua sạch hàng giá retail rồi bán lại giá cao ngay lập tức. Có người còn “om” hàng niêm phong nhiều năm, chờ hết đợt in cuối để đẩy giá. Ở đâu có lợi nhuận, ở đó có kẻ xấu. “Thấy lợi thì ham, thấy gian thì tránh” – nói vậy thôi, nhưng làm được mới khó.

Hệ quả đen tối: đánh nhau, hủy khuyến mãi, cướp có súng

Cơn sốt cũng kéo theo những mặt tối:

• Năm 2021, có nơi phải tạm dừng bán sau một vụ tranh chấp bạo lực tại cửa hàng
• Một bảo tàng ở châu Âu từng hủy phát thẻ khuyến mãi Pikachu vì đám đông đổ về quá hỗn loạn
• Một chương trình khuyến mãi đồ ăn nhanh tại Nhật bị dừng chỉ sau vài giờ, do scalper mua hàng loạt để lấy thẻ, thậm chí bỏ lại đồ ăn gây phản cảm
• Có vụ tại một tiệm thẻ bài ở New York, kẻ cướp rút súng, đập tủ kính và lấy đi lượng hàng trị giá hơn 100.000 USD
• Tại Anh, chỉ trong một địa hạt đã xảy ra nhiều vụ trộm lớn liên quan Pokémon trong thời gian ngắn

Từ một cuộc đổi chác dưới gốc cây sân trường, bây giờ đã có cảnh “đập tủ kính” như phim. Nhưng Pokémon không chỉ có đầu cơ và trộm cướp. Có nhà sáng tạo nội dung bỏ ra khoảng 40.000 USD để gom mỗi bộ mở rộng một pack từ 1999 đến nay, rồi tổ chức mở pack “để đời” và tặng lại, gây quỹ cho một tổ chức sức khỏe tinh thần, đặt mục tiêu 100.000 USD quyên góp.

Có người khác đi hội chợ thẻ bài, tặng thẻ cho trẻ em, ký tặng, chụp hình—nuôi lại đúng tinh thần sân trường năm xưa. Và có câu chuyện khiến ai cũng mềm lòng: một cậu bé 8 tuổi mất sạch bộ sưu tập sau một vụ cháy nhà. Cộng đồng chung tay gửi thẻ, gửi pack. Rồi một pack hiếm mở ra lại rơi đúng loại “God Pack” – thứ mà dân chơi gọi là “trời cho”. Niềm vui của đứa trẻ kéo theo hàng triệu lượt xem và vô số món quà tiếp tục đổ về. Pokémon có thể thành thị trường triệu đô, nhưng vẫn bắt đầu từ một điều giản dị: một đứa trẻ muốn bắt được “con quái vật phun lửa” của riêng mình.