Cơn ác mộng tiền số bùng nổ

[PinaColada]

Chuyên gia nhận định tương lai của tiền tệ và thanh toán sẽ là một quá trình tiến hóa dần dần, thay vì một cuộc cách mạng tiền số bùng nổ như những gì giới "truyền giáo" tiền mã hóa từng hứa hẹn.


Trái ngược đà tăng mạnh của vàng, bitcoin giảm sâu và mất tương quan phòng hộ. Ảnh: Reuters.
Cách đây một năm, vị tổng thống được xem là thân thiện nhất với tiền số trong lịch sử Mỹ trở lại Nhà Trắng.

Sau chiến dịch tranh cử chiều lòng nhà đầu tư nhỏ lẻ thiếu kinh nghiệm và nhận hậu thuẫn tài chính lớn từ các ông trùm tiền mã hóa nhiều tai tiếng, sự tái xuất của Tổng thống Donald Trump được kỳ vọng mở ra kỷ nguyên mới cho thị trường này. Không ít người dự đoán bitcoin sẽ trở thành “vàng kỹ thuật số”, vọt lên ít nhất 200.000 USD vào cuối năm 2025.

Kỳ vọng lớn dưới thời ông Trump
Đúng như cam kết, ông Trump đã dỡ bỏ phần lớn rào cản quản lý với tiền số. Ông ký Đạo luật GENIUS về stablecoin, thúc đẩy Đạo luật CLARITY về minh bạch thị trường tài sản số, đồng thời bị cho là hưởng lợi cá nhân từ các thỏa thuận tiền điện tử trong và ngoài nước, quảng bá đồng meme coin riêng và ân xá cho một số nhân vật trong ngành từng vướng cáo buộc nghiêm trọng. Nhà Trắng thậm chí tổ chức các bữa tối riêng với giới nội bộ giới tiền số.

Trong bối cảnh rủi ro vĩ mô và địa chính trị gia tăng - nợ công Mỹ và các nền kinh tế phát triển phình to, nguy cơ mất giá của tiền pháp định, căng thẳng thương mại và xung đột quốc tế, nhiều người tin rằng tiền số sẽ hưởng lợi. Thực tế, giá vàng đã tăng hơn 60% trong năm 2025 khi bất ổn leo thang.

Nhưng “vàng kỹ thuật số” lại đi ngược kỳ vọng: giảm 6% trong năm 2025. Tính đến thời điểm hiện tại, bitcoin đã mất 35% so với đỉnh tháng 10 và thấp hơn cả mức khi ông Trump tái đắc cử.

Hai đồng meme coin $TRUMP và $MELANIA lao dốc tới 95%. Mỗi khi vàng tăng vì biến động thương mại hay địa chính trị, bitcoin lại giảm sâu. Thay vì là công cụ phòng hộ, nó cho thấy mức độ tương quan cao với các tài sản rủi ro như cổ phiếu đầu cơ.

Việc gọi bitcoin hay bất kỳ đồng tiền số nào là “tiền tệ” vốn dĩ đã gây tranh cãi. Chúng không phải đơn vị kế toán phổ biến, không phải phương tiện thanh toán có thể mở rộng quy mô và cũng không phải nơi lưu trữ giá trị ổn định.

Ngay cả tại El Salvador - quốc gia công nhận bitcoin là tiền hợp pháp - loại tài sản này chiếm chưa tới 5% giao dịch hàng hóa và dịch vụ. Tiền mã hóa cũng không tạo ra dòng thu nhập, không có công năng công nghiệp hay ứng dụng thực tiễn như vàng hay bạc.

Sau 17 năm kể từ khi bitcoin ra đời, ứng dụng nổi bật duy nhất của hệ sinh thái tiền số là stablecoin - phiên bản số hóa của tiền pháp định truyền thống, vốn đã được hệ thống ngân hàng số hóa từ nhiều thập kỷ trước.

Câu hỏi liệu tiền và dịch vụ tài chính nên vận hành trên blockchain hay hệ thống sổ cái truyền thống vẫn còn bỏ ngỏ. Tuy nhiên, 95% cái gọi là “tiền blockchain” hiện nay thực chất mang tính tập trung, có cấp phép và được xác thực bởi một nhóm nhỏ, không khác biệt đáng kể so với tài chính số truyền thống.

"Tài chính phi tập trung thực sự khó có thể đạt quy mô lớn. Không chính phủ nghiêm túc nào - kể cả chính quyền Trump - có thể chấp nhận tính ẩn danh hoàn toàn trong giao dịch tài chính, bởi điều đó tạo điều kiện cho tội phạm, khủng bố, buôn người và trốn thuế", ông Nouriel Roubini giáo sư danh dự tại Trường Kinh doanh Stern, Đại học New York cho biết trên Japan Times.

Hơn nữa, khi ví điện tử và sàn giao dịch phải tuân thủ quy định chống rửa tiền (AML) và xác minh khách hàng (KYC), lợi thế chi phí của blockchain tư nhân, có cấp phép, không còn rõ ràng - nhất là khi hệ thống tài chính truyền thống đã cải thiện mạnh mẽ với thanh toán theo thời gian thực và công cụ bù trừ nhanh.

Theo quan điểm này, tương lai của tiền tệ sẽ là quá trình cải tiến dần dần trong khuôn khổ hiện hữu, chứ không phải cuộc lật đổ mang tính cách mạng. Đợt lao dốc gần đây của bitcoin càng cho thấy mức độ biến động cực cao của nhóm tài sản bị xem là “giả tài sản” này.

Stablecoin và rủi ro “ngân hàng tự do”
Đáng chú ý, Đạo luật GENIUS được cho là đặt nền móng cho một thí nghiệm “ngân hàng tự do” kiểu mới - gợi nhớ giai đoạn hỗn loạn tài chính thế kỷ 19.

Stablecoin theo luật này không bị quản lý như ngân hàng hẹp (tách biệt tiền gửi và thanh toán khỏi hoạt động cho vay rủi ro), cũng không được hưởng cơ chế cho vay cuối cùng hay bảo hiểm tiền gửi từ ngân hàng trung ương.

Chỉ cần một vài tổ chức tại các bang có quan điểm tự do cực đoan đầu tư sai lầm hoặc gửi tiền vào những ngân hàng yếu kém như Silicon Valley Bank trước đây, nguy cơ hoảng loạn và rút tiền hàng loạt hoàn toàn có thể xảy ra. Cách tiếp cận hiện tại của Mỹ, theo các nhà phê bình, tiềm ẩn rủi ro bất ổn tài chính.

Tranh cãi giữa ngân hàng truyền thống và ngành tiền số quanh Đạo luật CLARITY cũng phản ánh xung đột cốt lõi. Vấn đề không chỉ là độc quyền thanh toán. Trong hệ thống dự trữ một phần, ngân hàng vừa xử lý thanh toán vừa tạo tín dụng thông qua chuyển hóa kỳ hạn - biến tiền gửi ngắn hạn thành khoản vay dài hạn - qua đó cung cấp một loại “hàng hóa bán công” thiết yếu cho nền kinh tế.

Tiền gửi ngắn hạn gần như tương đương tiền mặt nên không trả lãi. Tuy nhiên, ngành crypto muốn cho phép stablecoin trả lãi - trực tiếp hoặc qua sàn giao dịch - điều có thể làm xói mòn nền tảng hệ thống ngân hàng hiện nay. Khi đó, hoặc phải tái cấu trúc triệt để hệ thống tài chính, tách bạch thanh toán và tạo tín dụng, hoặc phải cấm stablecoin trả lãi để tránh làm suy yếu vai trò trung gian của ngân hàng.

Đây không chỉ là vấn đề công nghệ, mà là bài toán chính trị và ổn định tài chính ở mức độ nhạy cảm cao. Lãnh đạo JPMorgan Chase Jamie Dimon đã công khai cảnh báo rủi ro từ các đề xuất của ngành crypto, trong khi một số đại diện lĩnh vực này lại xem nhẹ lo ngại.

Trong bối cảnh đó, câu hỏi đặt ra là liệu các nhà hoạch định chính sách có đủ tỉnh táo để hiểu rõ cơ chế vận hành của hệ thống ngân hàng, trước khi những lợi ích đan xen làm lung lay nền tảng tài chính hiện hữu.

VietBF@ sưu tập