Elon Musk trong vai trò mối quan hệ Mỹ-Trung

[vuitoichat]

Theo như vai trò của tỷ phú Elon Musk, người đang “đứng giữa hai bờ Thái Bình Dương”, khi vừa thân cận với tân tổng thống Hoa Kỳ, lại vừa có những lợi ích chiến lược tại Trung Quốc trong mối quan hệ Mỹ-Trung trong nhiệm kỳ thứ hai của tổng thống Donald Trump. Trong khi đó công chúng vốn đã quen với việc thấy Elon Musk thể hiện thiện chí với Bắc Kinh.

Elon Musk đến dự lễ nhậm chức của tân tổng thống Donald Trump tại Điện Capitol, ở Washington, Hoa Kỳ, ngày 20/01/2025. AP - Chip Somodevilla

Đăng tải trên mạng X vào hôm thứ Hai, tỷ phú giàu nhất thế giới cho rằng : “Hiện nay, TikTok được phép hoạt động tại Mỹ nhưng mạng X lại bị cấm ở Trung Quốc, điều này thật không công bằng. Đã đến lúc phải thay đổi.”. Nhật báo Le Monde nhận định, dù đã quen với những phát ngôn gây sốc của Elon Musk trên mạng X, nhưng quan điểm chính trị này đã thu hút sự chú ý của giới quan sát vì “đây là lần hiếm hoi Musk đưa ra những lời chỉ trích, dù nhẹ nhàng, đối với chính quyền Trung Quốc”.

Theo chuyên gia Julien Nocetti, tại Viện Quan hệ Quốc tế Pháp, công chúng vốn đã quen với việc thấy Elon Musk thể hiện thiện chí với Bắc Kinh, qua hàng loạt phát ngôn như : “chính sách môi trường của Trung Quốc tiến bộ hơn nhiều so với Mỹ”, “chính phủ Trung Quốc quan tâm đến hạnh phúc của người dân hơn là chính phủ Mỹ” và thậm chí là tham gia vào các chủ đề nhạy cảm như Đài Loan. Vị doanh nhân này từng “đề xuất” gọi Đài Loan là “đặc khu hành chính” và nhận định việc sáp nhập hòn đảo này với Trung Quốc là một điều “không thể tránh khỏi”.

Cần phải nhấn mạnh rằng Trung Quốc là một thị trường quan trọng đối với tập đoàn Tesla của Elon Musk. Kể từ khi đầu tư vào Trung Quốc, Musk đã cố gắng thiết lập quan hệ với chính phủ. Đáp lại, giới chức Trung Quốc cũng đã thực hiện nhiều biện pháp ưu ái cho công việc kinh doanh của vị tỷ phú, như giảm thuế, hỗ trợ mở lại nhà máy nhanh chóng sau dịch Covid-19… Với những lợi ích trải dài trên cả hai bờ Thái Bình Dương, Elon Musk sẽ đóng vai trò gì trong mối quan hệ Mỹ-Trung?

Một số người cho rằng ông sẽ là cầu nối giữa Bắc Kinh và Washington và có thể được hưởng lợi từ điều này. Ngoài những lợi ích mà công ty Tesla của ông có thể nhận được, thì Elon Musk còn có tiềm năng sẽ trở thành chủ mới của Tiktok. Theo tờ Financial Times và Bloomberg, chủ sở hữu mạng X được các quan chức Trung Quốc xem như một phương án cứu cánh khi mà TikTok bị yêu cầu phải chuyển nhượng 50% cổ phần cho một công ty Mỹ để tránh bị cấm tại xứ cờ hoa. Tuy nhiên, giáo sư Trần Phương Ngung (Chen Fang-yu), giảng dạy bộ môn khoa học chính trị tại Đại học Soochow ở Đài Bắc nhận định “điều đáng lo ngại ở đây là Elon Musk có thể tác động đến các chính sách của Trump về Đài Loan, nhất là khi mà Musk có những lợi ích riêng, chưa chắc đã phù hợp với lợi ích của nước Mỹ”.

Tuy nhiên, cũng có luồng quan điểm khác, cho rằng Elon Musk sẽ trở thành nạn nhân “bất đắc dĩ” trong cuộc đối đầu Mỹ-Trung. Theo Shen Dingli, chuyên gia về quan hệ quốc tế tại Thượng Hải, “nếu cuộc chiến tranh thương mại giữa hai bên nổ ra, Bắc Kinh sẽ phải sử dụng các phương tiện mà họ có trong tay. Và một trong số đó là khiến Elon Musk không hài lòng với cách tiếp cận của Trump về vấn đề Trung Quốc”, để thúc đẩy vị tỷ phú có những hành động theo hướng có lợi cho Bắc Kinh.

Tuy nhiên, trong bối cảnh đó, các “nhân vật diều hâu chống Trung Quốc”, như thượng nghị sĩ đảng Cộng Hòa Marco Rubio, có thể sẽ phản đối các mối liên hệ giữa Elon Musk và Bắc Kinh, giống như các nghị sĩ đảng Dân Chủ đã cáo buộc Musk vào tháng 12 vì phá hoại các sửa đổi về việc giới hạn các khoản đầu tư của Mỹ vào Trung Quốc.

Trong khi đó, nhật báo kinh tế Les Echos có bài phân tích về các chính sách mới của Trump đã khiến nhiều doanh nghiệp Mỹ lo ngại và lên kế hoạch rời khỏi Trung Quốc. Tờ báo trích dẫn kết quả của cuộc khảo sát được công bố hôm thứ Năm, 23/01, của Phòng Thương mại Mỹ tại Trung Quốc (AmCham China), cho thấy nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu đẩy nhanh các dự án chuyển dịch sản xuất hoặc quyết định thay đổi nguồn cung ứng.

Mặc dù 48% thành viên của AmCham khi được hỏi vẫn coi Trung Quốc là một trong ba điểm đến đầu tư hàng đầu, nhưng nơi đây đã không còn được xem đây là ưu tiên số một nữa. Vậy trong bối cảnh đó, các doanh nghiệp Mỹ sẽ mở rộng hiện diện ở đâu? Có hai luồng ý kiến, một là tái gia công sản xuất tại Mỹ và hai là di dời công xưởng tới các nước khác như Ấn Độ và các quốc gia Đông Nam Á như Việt Nam hay Thái Lan.

Quyết định ân xá vào phút chót của Donald Trump : “Thôi kệ đi. Cứ thả hết ra.”

Vẫn về tình hình nước Mỹ, nhật báo Le Monde số ra hôm nay có bài viết về quyết định ân xá cho 1.500 người tấn công vào Điện Capitol, ngày 06/01/2021, của tân tổng thống. Theo tờ báo, trong suốt bốn năm qua, ông Trump đã liên tục lặp lại trên các phương tiện truyền thông rằng những người bị phán có tội trong cuộc nổi loạn này, thực chất là “những nạn nhân”. Theo trang Axios, quyết định này đã được đưa ra “vào phút chót”, với câu kết luận của tân tổng thống : “Thôi kệ đi. Cứ thả hết ra.”

Tuy nhiên, quyết định ân xá cho những người này đã nhận về nhiều ý kiến khác nhau. Theo một cuộc khảo sát của Reuters, 58% người Mỹ cảm thấy bất bình vì quyết định này. Trong khi đó, Liên đoàn Cảnh sát Hoa Kỳ thì bày tỏ quan ngại, đặc biệt là sau khi 174 người bị kết án vì tấn công lực lượng cảnh sát bằng những vật dụng nguy hiểm, thậm chí có thể gây chết người, cũng đã được ông Trump ân xá. Các chuyên gia về bạo lực cực đoan lo ngại rằng đây là một lời mời gọi những cá nhân hay nhóm vũ trang tái phạm hoặc hành động bạo lực vì họ tin rằng họ đang được Nhà Trắng bảo vệ.

Ngược lại, tổng thống Mỹ Donald Trump khi được hỏi về việc thả tự do cho các thủ lĩnh của các nhóm vũ trang cực đoan, Oath Keepers và Proud Boys, đã lý giải rằng các bản án của họ là “lố bịch và thái quá”. Theo ông, “đây là những người thực sự yêu nước [Hoa Kỳ]”. Còn Mike Johnson, chủ tịch đảng Cộng Hòa tại Hạ viện, thì khẳng định một quyết định như vậy sẽ mang tới “sự cứu rỗi”, “một cơ hội thứ hai” cho những người này. Về phần mình, các nghị sĩ đảng Cộng Hòa lựa chọn chuyển sự chú ý sang Joe Biden vì ngay trước khi rời Nhà Trắng, cựu tổng thống Biden đã ân xá cho các thành viên trong gia đình mình.

Gaza im tiếng súng, nhưng người dân Palestine có thực sự được yên ổn?

Về thời sự Trung-Cận Đông, hai nhật báo Le Monde và Le Figaro hôm nay có bài viết về tình hình tại Gaza và Cisjordanie, vài ngày sau khi lệnh ngừng bắn giữa Israel và Hamas chính thức có hiệu lực. Thông tín viên của Le Monde tại Cisjordanie ghi nhận, đã nhiều đêm nay, những người dân Palestine tại ngôi làng nhỏ Al-Funduq không thể chợp mắt. Họ lo lắng tự hỏi khi nào “chúng” sẽ quay lại. Bởi vì những cư dân này đêm 20/01 đã bị một nhóm người Do Thái cực đoan tấn công. Khoảng năm mươi người đàn ông đeo mặt nạ đã đốt phá các cơ sở sản xuất của các thợ thủ công, phá huỷ xe cộ đỗ trên phố, cướp bóc một cửa hàng, tàn phá ba cơ sở kinh doanh và cố gắng truy đuổi nhân viên bảo vệ của một công ty xây dựng, nhưng may mắn người này đã kịp thời trốn thoát.

Trong vùng Cisjordanie bị chia cắt bởi các nhánh chính trị và hành chính từ các thỏa thuận hòa bình Oslo, ngôi làng Al-Funduq nằm trong khu vực C, tức là khu vực mà Chính quyền Palestine (AP) không có quyền lực, cả về dân sự lẫn an ninh. Vì vậy, cảnh sát Israel là lực lượng bảo đảm an ninh. Sau lời cầu cứu của người dân, lực lượng này đã được điều động, nhưng phải một giờ sau mới thấy sự xuất hiện của họ.

Trong khi đó, Le Figaro có bài phóng sự về những người Palestine được trả tự do vào hôm Chủ Nhật, trong khuôn khổ thoả thuận hưu chiến giữa Israel và Hamas. Theo Bouchra El Taouil, một nhà báo hoạt động độc lập, cô đã bị bắt vì tố cáo tội ác diệt chủng của Israel tại Gaza. Trong thời gian bị giam giữ, Bouchra El Taouil đã sụt 15 kg khi “chỉ nhận được khẩu phần ăn tối thiểu, đủ để duy trì sự sống, và đa phần đồ ăn thì cũng đã hư hỏng cả rồi.”

Trong một tài liệu được công bố vào mùa hè năm ngoái, tổ chức nhân quyền Israel B’Tselem lên án “một hệ thống lạm dụng và tra tấn liên tục đối với tất cả các tù nhân Palestine bị giam giữ tại Israel.” Theo điều tra của tổ chức B’Tselem, những người bị bắt giam đã không được điều trị y tế, sống trong cảnh thiếu thốn nước, thực phẩm, và điều kiện giam giữ như vậy “trái với luật pháp Israel cũng như luật pháp quốc tế.” Tổ chức này cáo buộc hệ thống các trại giam đối xử với tù nhân Palestine “như thú vật” và là “một trong những biểu hiện cực đoan nhất của hệ thống kiểm soát người Palestine của Israel.”

Na Uy, “kẻ trục lợi” từ chiến tranh Ukraina?

Trở lại thời sự châu Âu, tờ Le Monde hôm nay chạy tựa “Na Uy bị cáo buộc lợi dụng chiến tranh ở Ukraina”. Theo bộ Tài Chính Na Uy, quốc gia này đã thu được thêm 1.270 tỷ kroner (107,7 tỷ euro) nhờ vào việc tăng giá khí đốt và sản lượng khai thác, khi Na Uy trở thành nhà cung cấp khí đốt lớn nhất ở châu Âu sau lệnh cấm vận áp đặt lên Nga. Tuy nhiên, với khoản lợi nhuận khổng lồ đó, Oslo chỉ dành một phần nhỏ để viện trợ cho Ukraina. Điều này đã khiến nước láng giềng Đan Mạch, một trong những nhà tài trợ lớn nhất cho Ukraina tại châu Âu, cùng nhiều kinh tế gia tại chính Na Uy, chỉ trích.

Chủ biên của tờ báo Đan Mạch Politiken thậm chí đã viết trong mục xã luận : “Na Uy thân mến, làm thế nào bạn vẫn có thể soi gương được vậy?” khi mà trong năm 2024, Oslo chỉ cấp 2,3 tỷ euro viện trợ cho Ukraina, trong khi Copenhagen đã cung cấp hơn 3,6 tỷ euro, mà không có quỹ dầu mỏ khổng lồ như của Na Uy, với giá trị gần 20.000 tỷ kroner (1.700 tỷ euro).

Trong khi đó, chính tại Na Uy, nhiều chuyên gia cũng chỉ trích sự đóng góp của Oslo là không đủ. Havard Halland, cựu kinh tế gia của Ngân hàng Thế giới và Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), cho rằng Na Uy có “nghĩa vụ đạo đức” phải làm nhiều hơn nữa để hỗ trợ Ukraina. Còn ông Knut Anton Mork, giáo sư danh dự tại đại học Khoa học và Công nghệ Na Uy, cho rằng việc không chia sẻ một phần những siêu lợi nhuận thu được từ cuộc chiến, qua việc hỗ trợ cho Kiev, đã khiến đất nước của ông trở thành “kẻ trục lợi từ chiến tranh”. Ông khẳng định : “Tôi thấy xấu hổ khi phải nói điều này, nhưng đó là sự thật.”