Trump đang vẽ lại đường viền chiến lược của Mỹ tại Trung Đông

[PinaColada]

Tổng thống Donald Trump dường như đang vẽ lại đường viền chiến lược của nước Mỹ theo mô hình các quốc gia vùng Vịnh mà ông đang đặt chân tới trong chuyến công du đầu tiên của nhiệm kỳ mới, bắt đầu với Qatar.
Ông Trump, với phong thái tự tin quen thuộc, xuất hiện trên một chiếc Không lực 1 truyền thống – biểu tượng cho một nước Mỹ từng là chuẩn mực toàn cầu nhưng nay đang tìm kiếm sự tái định hình trong trật tự mới. Chủ nhà Qatar đã đề nghị tặng ông một chiếc Boeing 747-8 hiện đại, như một món quà hữu nghị trao tặng cho đồng minh trung thành. Nhưng ông Trump đã thẳng thừng từ chối.

“Chúng ta đã khởi động Thời đại hoàng kim của nước Mỹ”, ông tuyên bố tại hội trường lớn ở Riyadh, nơi ánh đèn pha lê chiếu rọi ông. “Thời đại hoàng kim của Trung Đông có thể tiếp tục ngay bên cạnh chúng ta”.

Chuyến đi này, với các chặng dừng tại Saudi Arabia, Qatar và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), không chỉ là chuỗi hoạt động ngoại giao khởi động một nhiệm kỳ mới.

Việc ông Trump dành sự quan tâm đặc biệt cho các quốc gia vùng Vịnh không chỉ phản ánh ưu tiên chiến lược nhất thời, mà còn làm nổi bật một thực tế ngày càng rõ nét: sự trỗi dậy mạnh mẽ của khu vực này như một trụ cột mới của quyền lực địa chính trị và kinh tế toàn cầu. Theo nhà báo Stephen Collinson của CNN, sức mạnh tài chính của các quốc gia Saudi, Qatar và UAE giàu dầu mỏ dường như đang tạo ra sự chuyển dịch quyền lực từ phương Tây sang phương Đông.

Nằm giữa Trung Đông, Qatar là một quốc gia chỉ lớn hơn bang Connecticut, nhưng lại sánh vai với các cường quốc về ảnh hưởng địa chính trị. Với dân số chỉ khoảng 2,5 triệu người, Qatar không sở hữu quân đội hùng mạnh hay nền công nghiệp đồ sộ, nhưng lại nắm giữ vai trò “người hòa giải toàn cầu”. Quốc gia này là nơi duy nhất có thể đồng thời duy trì kênh liên lạc với Mỹ, Iran, Hamas, Israel, Taliban, Nga và Ukraine – những thực thể đang ở các chiến tuyến đối lập. Và giờ đây, Qatar trở thành một phần trung tâm trong chiến lược tái định hình vai trò của Mỹ trong kỷ nguyên hậu toàn cầu hóa mà Donald Trump đang kiến tạo.

Ông Trump đang tìm kiếm điều gì ở Trung Đông?
Trong nỗ lực tìm kiếm một lối thoát cho nền kinh tế Mỹ đang chống chọi với cơn bão thuế quan và thâm hụt thương mại, ông Trump đặt cược vào một giải pháp táo bạo: thu hút một nghìn tỷ USD đầu tư từ các quốc gia vùng Vịnh. Nhưng khi tới khu vực để tìm kiếm điều đó, ông chủ Nhà Trắng lại chú ý tới mô hình phát triển mà các quốc gia này đang vận hành. Ở đây, các thành phố tương lai mọc lên từ sa mạc, được tài trợ bởi các quỹ đầu tư quốc gia trị giá hàng trăm tỷ USD, được xây dựng trong khoảng thời gian ngắn kỷ lục.

Qatar – nơi từng chỉ được biết đến qua bản đồ khí hậu, đã tổ chức World Cup 2022 như một cách quảng bá hình ảnh quốc gia một cách hữu hiệu. Saudi Arabia không kém cạnh khi tung hàng tỷ USD để thiết lập một hệ sinh thái thể thao mới, từ giải golf LIV cho đến quyền đăng cai World Cup 2034.

"Thật là đáng kinh ngạc”, ông Trump thốt lên giữa những toà nhà chọc trời tại Riyadh, đồng thời khẳng định rằng "một thế hệ lãnh đạo mới đang vượt qua những xung đột lâu đời" và đang "định nghĩa Trung Đông bằng thương mại, không phải hỗn loạn".

Phát biểu của ông Trump ngày 13/5 dường như đang báo hiệu một sự thay đổi lớn trong chính sách ngoại giao kinh tế của nước Mỹ. Saudi Arabia, Qatar và UAE– ba quốc gia từng được xem là phụ thuộc vào cái ô bảo hộ an ninh của Mỹ và sức tiêu dùng của phương Tây, giờ đây đang tái định nghĩa vai trò của mình: từ khách hàng thành đối tác, từ đối tác thành đồng minh. Với ông Trump, việc thay đổi cách nhìn đối với các quốc gia vùng Vịnh vẫn xuất phát từ mục tiêu cốt lõi: nước Mỹ trên hết.

“Quá nhiều tổng thống Mỹ đã nghĩ rằng nhiệm vụ của họ là nhìn vào tâm hồn các nhà lãnh đạo nước ngoài và dùng chính sách Mỹ để áp các lệnh trừng phạt”, ông Trump nói. “Tôi tin rằng phán xét là việc của Chúa. Việc của tôi là bảo vệ nước Mỹ và thúc đẩy các lợi ích cơ bản về ổn định, thịnh vượng và hòa bình”.

Một nghìn tỷ USD không phải là giấc mơ xa vời. Với ông Trump, đó có thể là đòn bẩy cuối cùng, không chỉ để tái thiết nền kinh tế Mỹ theo cách ông muốn, mà là đem về một chiến thắng chính trị đầu tiên, khởi động nhiệm kỳ thứ hai của ông chủ Nhà Trắng.

Sự trở mình của Qatar
Trong hành trình kiếm tìm một "chiến thắng" ở Trung Đông, ông Trump đã công bố khoản đầu tư 600 tỷ USD vào Mỹ ngay trong ngày 13/5. Việc Mỹ công bố khoản đầu tư này cũng đi kèm với quyết định chấm dứt các biện pháp trừng phạt còn lại đối với Syria, sau khi chế độ Assad sụp đổ vào năm ngoái – một động thái được cho là khá bất ngờ. Quyết định này có thể được coi là một thắng lợi nhân đạo cho những người dân Syria vẫn đang gánh chịu hậu quả nặng nề trong cuộc chính biến năm ngoái nhưng cũng là một bước đi khiến đồng minh Israel thêm phần lo ngại. Trong chuyến công du lần này của Tổng thống Trump, cái tên Israel đã không xuất hiện trên lịch trình.

"Chúng tôi là một quốc gia nhỏ, nhưng có tầm với xa”, Ngoại trưởng Mohammed bin Abdulrahman Al Thani tuyên bố, như thể đang xác lập vị trí mới cho Qatar trong trật tự thế giới hiện nay. Trên thực tế, chính quyền Doha đã đóng vai trò trung gian trong việc giải cứu con tin Mỹ cuối cùng còn sống tại Gaza – một thành tựu ngoại giao mà ngay cả các nước lớn cũng không thể đạt được. Và ở giữa sa mạc phía ngoài Doha, Căn cứ Không quân Al Udeid cũng có thể xem là minh chứng rõ nét cho vai trò trung tâm của Qatar trong chiến lược an ninh của Mỹ tại Trung Đông.

Một ví dụ gần đây là lời đề nghị cung cấp một chiếc Boeing 747 trị giá 400 triệu USD thay thế cho Không lực Một từ Hoàng gia Qatar, trong lúc phi đội tổng thống chờ máy bay mới. Dù nhấn mạnh rằng đây là quà tặng cho Bộ Quốc phòng chứ không phải dành cho cá nhân ông và khẳng định sẽ không sử dụng nó sau khi rời nhiệm sở, ông Trump ngày 12/5 vẫn khẳng định: "Tôi không phải người sẽ từ chối một lời đề nghị như vậy".

VietBF@ sưu tập