Vào ngày 23/5/2012, tại London, vương quốc Anh, tiếp tục diễn ra phiên ṭa xét xử giữa các tỉ phú trước đây vốn là công dân Liên Xô. Đó là Arkady Gaydamak và “ông hoàng kim cương” Lev Levaev. Cả hai ông này giờ đều mang quốc tịch Israel.
 |
| Arkady Gaydamak |
Bản thỏa thuận bí mật
Arkady Gaydamak kiện đ̣i Lev Levaev một tỉ USD v́ kim cương Angola. Chuyện kiện cáo giữa hai người này giống như một kịch bản phim h́nh sự của Hollywood, trong đó có cả người đứng đầu cộng đồng Israel ở Nga, cựu lănh đạo cơ quan t́nh báo Israel Mossad và cả một vị tướng châu Phi.
Cả Arkady Gaydamak và Lev Levaev hiện không mang quốc tịch Nga, nhưng phương tiện truyền thông vương quốc Anh vẫn gọi họ là “các tỉ phú người Nga”. Trong hai người này, Lev Levaev ít nhiều vẫn c̣n dính líu với nước Nga khi tỉ phú này đầu tư trong lĩnh vực xây dựng ở xứ sở bạch dương.
Gaydamak và Levaev trước đây là đối tác kinh doanh của nhau. Sở dĩ cả hai đang là bạn bỗng trở nên thành thù chỉ v́ lợi nhuận khi cùng nhau kinh doanh kim cương. C̣n nhớ vào tháng 12/2011, Gaydamak kể với phóng viên báo Kommersant, Nga, rằng ông và Levaev trước đây cùng làm ăn, duy tŕ mối quan hệ bằng niềm tin lẫn nhau.
Theo lời Gaydamak vào cuối thập niên 1990, ông soạn thảo kế hoạch kiểm soát việc xuất khẩu kim cương tại Angola. Vào khoảng thời gian này, Angola đang có nội chiến và những người nổi dậy mua vũ khí, đạn dược nhờ vào nguồn tài chính từ buôn bán kim cương bất hợp pháp.
Chính phủ Angola đồng ư với kế hoạch kiểm soát xuất khẩu kim cương của Arkady và thành lập hăng Ascorp, trong đó vốn của nhà nước là 51%. Arkady khẳng định, 24,5% cổ phiếu của Ascorp thuộc về ông. Dù vậy, do phía Pháp đang truy thu thuế của Arkady nên ông quyết định ghi tên người bạn Lev Levaev là chủ sở hữu của số cổ phiếu này. Lợi nhuận (cổ tức) sau đó sẽ được chia đều giữa hai người.
Đáng nói là giữa Arkady và Levaev khi ghi danh cổ phiếu đều không làm hợp đồng đúng với tŕnh tự pháp luật quy định, mà chỉ có một bản thỏa thuận kư vào cuối năm 2001. Và sau đó họ gửi cho người đứng đầu cộng đồng Do Thái ở Nga là Berl Lazar giữ giúp. Arkady giải thích rằng, khi đó ông và Levaev làm bản thỏa thuận phù hợp với các quy định của tôn giáo, từ trước đến nay nó có hiệu lực và được tôn trọng trong “thế giới kim cương”.
Kết quả là Levaev nắm trong tay một kế hoạch đầy triển vọng về xuất khẩu kim cương của Angola. Trong khi đó, Arkady dựa vào số liệu từ hải quan Angola, khẳng định trong ṿng 12 năm qua (hơn 10 năm kể từ khi kư thỏa thuận), “người bạn” của ông - Levaev, đă xuất khẩu lượng kim cương trị giá 6 tỉ USD. Trong khi đó, Levaev chỉ tính tiền từ năm 2005 (theo thông tin của báo The Guardian, Anh, trong giai đoạn năm 2000 - 2003, mỗi tháng Levaev thu lời 3 triệu USD). \
Giờ đây, Arkady kiện và đ̣i Levaev phải trả cho ông số tiền một tỉ USD. Tất nhiên, “người bạn một thuở” phủ nhận mọi chuyện và từ chối đáp ứng yêu cầu của “ông bạn vàng”.
 |
| Lev Levaev |
Từ bạn trở thành thù
Bản thỏa thuận giữa Arkady và Levaev là bằng chứng duy nhất và chỉ có một bản. Tuy thế, vào ngày 23/5/2012, David Wolfson - luật sư của bên nguyên - tuyên bố tại ṭa thượng thẩm London rằng, bản thỏa thuận đó hoặc bị mất hoặc đă bị thủ tiêu.
Theo lời vị luật sư này, Berl Lazar đă né tránh và không giải thích v́ sao bản thỏa thuận lại biến mất. Báo The Guardian viết, người đứng đầu cộng đồng Do Thái ở Nga tuyên bố, chiếc phong b́ đựng bản thỏa thuận có thể bị hủy một cách t́nh cờ trong một t́nh huống xấu nào đó. C̣n Berl Lazar từ chối đến London với tư cách là nhân chứng.
Dù t́nh huống có vẻ vô vọng, nhưng Arkady dường như có con át chủ bài giấu trong tay áo: Tỉ phú này nhận từ người bạn của ḿnh - cựu lănh đạo cơ quan t́nh báo Israel - Mossad, một “văn bản nào đó”. Arkady không cho biết đó có phải là bản sao bản thỏa thuận với Levaev hay không. Nhưng với văn bản này, đă xuất hiện cơ hội để Arkady có thể “lôi” Levaev ra ṭa.
Tuy Arkady không nêu đích danh người bạn làm việc cho Mossad, người cung cấp cho ông văn bản quan trọng, nhưng một số nguồn thông tin cho biết, trước đây, Arkady có quan hệ khá thân thiết với Danny Yatom - cựu lănh đạo Mossad và một sĩ quan của Mossad là Avi Dagan. Hai người này có quan hệ với cả Arkady và Levaev, một số tờ báo đưa tin.
Khả năng thắng kiện của Arkady không mấy sáng sủa. Thậm chí t́nh h́nh c̣n có vẻ xấu đi, khi có văn bản mà nhà kinh doanh này tứ chối cổ tức của ḿnh từ việc buôn bán kim cương. Arkady thừa nhận ḿnh có kư văn bản này bởi vào mùa hè năm 2001, tướng Angola - Manuel Helder Vieira Dias, một người rất có thế lực buộc ông làm vậy. Manuel c̣n nói là văn bản này chỉ là h́nh thức và không có tính ràng buộc pháp lư đối với Arkady. Cũng cần nói thêm, Arkady có quốc tịch Algola và cùng lúc là công dân Pháp, Israel và Canada.
Vụ kiện cáo giữa Arkady và Levaev khá giống vụ Roman Abramovich - Boris Berezovsky, cũng là hai doanh nhân Nga sống tại Anh và từng đưa nhau ra ṭa. Giữa Abramovich và Berezovsky cũng có “t́nh bạn” trong kinh doanh và hai người kiện cáo nhau v́ hăng dầu khí “Sibnefti” và hăng khai thác kim cương “Rusala”. Berezovsky khẳng định, Abramovich đă bán cổ phần của hai người tại hai hăng vừa nêu và đ̣i bồi thường 5,5 tỉ USD. C̣n Abramovich chứng minh, Berezovsky chỉ là người bảo trợ chính trị và được trả công chứ chưa bao giờ nắm cổ phiếu của “Sibnefti” và “Rusala”. Theo hăng tin Nga RIA-Novosti, ṭa án Anh sẽ ra phán quyết vụ án này không sớm hơn tháng 6/2012.
Vào đầu tháng 5/2012, ṭa thượng thẩm London bắt đầu xét xử hai cựu công dân Liên Xô khác: Mikhail Chernyi nay là doanh nhân Israel kiện đối tác kinh doanh là tỉ phú Nga Oleg Deripasky. Chernyi nói ḿnh là đối tác của tỉ phú Deripasky tại “Rusala” và Deripasky đă “cướp” của ḿnh 20% cổ phiếu ở hăng này. Deripasky khẳng định, Chernyi chưa bao giờ nắm giữ cổ phiếu của “Rusala” và chỉ nhận được tiền do “bảo kê”.
Câu hỏi đặt ra là, tại sao những nhà kinh doanh là cựu công dân Liên Xô không khởi kiện tại Nga hay tại Israel mà lại tại vương quốc Anh. Cụ thể là tại ṭa thượng thẩm London? Bởi, ṭa thượng thẩm London nổi tiếng có tính công bằng. Như vậy, các doanh nhân tỉ phú sẽ được hưởng lợi khi đứng trước một ṭa án khách quan. Và trên hết, họ hy vọng vụ việc sẽ được giải quyết rốt ráo, nhanh chóng. Chẳng hạn, sau khi ra phán quyết vụ án Roman Abramovich - Boris Berezovsky, ṭa án sẽ không mất thời gian với h́nh thức “bảo trợ chính trị” giữa các đối tác trong kinh doanh. Qua đó có thể đi sâu vào giải quyết các vấn đề khác.
Hạ Huyền
Căng thẳng vụ kiện của hai “tỉ phú kim cương“
