Cuộc gặp sống còn ở Davos sẽ chứng kiến khoảnh khắc nguy hiểm nhất đối với chủ quyền của Ukraine?

[Romano]

Khi Tổng thống Volodymyr Zelensky vội vã tới Davos, các nhà vận động cảnh báo về một “cuộc phục kích ngoại giao”, trong đó Tổng thống Mỹ Donald Trump có thể dùng viện trợ làm đòn bẩy để buộc Ukraine phải đầu hàng.Báo The Kyiv Post ngày 22/1 cho biết sau khi ám chỉ rằng ông có thể bỏ qua Davos hoàn toàn, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky nay lại vội vã lên đường tới dãy Alps cho một cuộc gặp mang tính sống còn, được sắp xếp gấp gáp với Tổng thống Donald Trump - một cuộc gặp do chính nhà lãnh đạo Mỹ công bố sau nhiều ngày bất định về việc liệu nó có diễn ra hay không.

Đến sáng 22/1, số phận của cuộc chiến ở Ukraine, sự đoàn kết của liên minh phương Tây và cả tuyên bố của Tổng thống Trump về việc là “nhà đàm phán hàng đầu thế giới” có thể phụ thuộc vào một cuộc trò chuyện mà trước đó dường như không bên nào chắc chắn sẽ xảy ra.

Cuộc gặp suýt không diễn ra

Hôm 20/1, Tổng thống Zelensky công khai nghi ngờ khả năng diễn ra cuộc gặp, cảnh báo rằng một cuộc tiếp xúc song phương sẽ không diễn ra “nếu các đối tác chưa sẵn sàng”, trong bối cảnh tên lửa của Liên bang Nga vẫn tiếp tục dội xuống hạ tầng năng lượng của Ukraine. Đến ngày 21/1, Tổng thống Trump đảo ngược bầu không khí chờ đợi.

“Chúng tôi đã khá gần rồi”, Tổng thống Mỹ nói tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos, thông báo rằng ông sẽ gặp người đồng cấp Ukraine trong ngày.

“Tôi tin rằng họ đang ở thời điểm có thể ngồi lại với nhau và đạt được một thỏa thuận”, nhà lãnh đạo Mỹ nói về Liên bang Nga và Ukraine, đồng thời bổ sung: “Và nếu họ không làm vậy, thì họ là không thông minh”

Phát biểu này nhắm vào cả ông Zelensky lẫn Tổng thống Liên bang Nga Vladimir Putin lan nhanh khắp Davos, khi các nhà ngoại giao cố giải mã liệu Tổng thống Trump đang phát tín hiệu tiến triển hay chỉ đơn thuần trút bực bội.

Trước khi Greenland chiếm trọn sự chú ý toàn cầu, Davos được kỳ vọng sẽ chứng kiến một điều còn hệ trọng hơn nhiều: lễ ký một khuôn khổ kinh tế cho việc tái thiết Ukraine hậu chiến và, có thể, phác thảo các bảo đảm an ninh của Mỹ dành cho Kiev. Nhưng nghi lễ đó đã không diễn ra.

Một quan chức ngoại giao quen thuộc với các cuộc đàm phán nói với kênh Podcast Alex and Felicia Schwartz rằng Ukraine vẫn sẵn sàng ký “tùy thuộc vào phía Mỹ”.

Đặc phái viên, tài phiệt và tài sản bị đóng băng

Trong khi Tổng thống Trump và Tổng thống Zelensky “xoay vần với nhau” tại Thụy Sĩ, các đặc phái viên của ông Trump đã bắt đầu hành động.

Hai ông Steve Witkoff và Jared Kushner đã gặp trưởng đoàn đàm phán của Ukraine, Rustem Umerov, bên lề Davos.

Sau đó, ông Umerov nói với báo chí rằng các cuộc trao đổi tập trung vào bảo đảm an ninh và kế hoạch phục hồi hậu chiến, bao gồm cả thảo luận với BlackRock, tập đoàn đầu tư Mỹ tham gia các đề xuất tái thiết.

Nhưng đích đến thực sự của các đặc phái viên lại nằm về phía Đông.

Vào ngày 22/1, hai ông Witkoff và Kushner dự kiến tới Moskva để đàm phán với Tổng thống Putin trước khi sang Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) để triệu tập các nhóm công tác.

Sau đó, Tổng thống Putin xác nhận ông sẽ gặp họ, cho biết các tài sản của Liên bang Nga đang bị đóng băng và khả năng sử dụng chúng cho việc tái thiết các khu vực bị chiến tranh tàn phá sẽ nằm trong chương trình nghị sự.

Theo các hãng thông tấn Liên bang Nga, Tổng thống Putin đã nói với Hội đồng An ninh nước này rằng: “Khả năng này cũng đang được thảo luận với đại diện của chính quyền Mỹ”.

Đối với Kiev, sự sắp đặt này gây bất an: người của Tổng thống Trump ở Điện Kremlin, bản thân Tổng thống Trump chuẩn bị gặp Tổng thống Zelensky và các đường nét của một thỏa thuận vẫn mơ hồ đến mức nguy hiểm.

“Khoảnh khắc nguy hiểm nhất”

Không ai theo dõi diễn biến này tỏ ra lo lắng hơn Yuriy Boyechko, Giám đốc điều hành tổ chức từ thiện Hope For Ukraine có trụ sở tại Mỹ. Ông cho rằng cuộc gặp tại Davos có thể đánh dấu một bước ngoặt theo hướng xấu.

Trả lời phỏng vấn báo The Kyiv Post, ông Boyechko nói: “Ông Trump đang coi ‘sự lạnh nhạt’ của châu Âu này là một sự phản bội, và ông ấy sẵn sàng trút sự thất vọng đó trực tiếp lên Tổng thống Zelensky trong cuộc gặp mang tính sống còn vào ngày 22/1 này”.

Theo mô tả của ông Boyechko, Tổng thống Trump không còn đơn thuần là người môi giới hòa bình.

Ông Boyechko cảnh báo rằng lời chế giễu của Tổng thống Trump rằng cả hai nhà lãnh đạo đều “không thông minh” nếu không ký che giấu một chiến lược cưỡng ép nguy hiểm hơn nhiều.

“Ngôn từ của ông Trump … là một nỗ lực rõ ràng nhằm dồn Kiev vào chân tường”, ông Boyechko nói, lập luận rằng các bản dự thảo hiện nay trên thực tế sẽ khiến Donbass bị cắt nhượng.

Là người đã theo dõi các cuộc đàm phán này từ bên trong, ông Boyechko coi đây là khoảnh khắc nguy hiểm nhất đối với chủ quyền của Ukraine kể từ khi Liên bang Nga triển khai chiến dịch quân sự đặc biệt ở Ukraine.

Với Tổng thống Zelensky, theo ông Boyechko, thách thức giờ đây không còn thuần túy là quân sự.

“Nhiệm vụ của ông Zelensky không chỉ còn là chiến lược quân sự; đó là sống sót trước một cuộc phục kích ngoại giao”, ông Boyechko nói.

Nhà lãnh đạo Ukraine phải đứng vững trước một Tổng thống Mỹ mong muốn giành một ‘chiến thắng’ bằng mọi giá.

Và hệ quả của một bước trượt chân sẽ vượt khỏi biên giới Ukraine.

Vì, theo ông Boyechko, nếu Tổng thống Zelensky chùn bước lúc này thì không chỉ mất lãnh thổ, mà còn làm mất tính chính danh của ‘Hội đồng Hòa bình’ như một công cụ để các nhà độc tài né tránh luật pháp quốc tế.

Các đồng minh phương Tây âm thầm lo ngại

Sau cánh cửa đóng kín, các quan chức phương Tây cấp cao thừa nhận sự lo lắng là có thật.

Một quan chức châu Âu cấp cao, xin giấu tên để có thể nói thẳng thắn, nói với báo The Kyiv Post rằng cuộc gặp tại Davos đã trở thành “khoảnh khắc mong manh nhất của cuộc chiến về mặt ngoại giao”.

“Ai cũng muốn hòa bình”, vị quan chức nói, “nhưng hòa bình được xây dựng trên sự cưỡng ép, hoặc trên việc làm nhục Kiev trước Moskva, sẽ không bền vững. Nếu Mỹ phát tín hiệu rằng các liên minh là tùy chọn, toàn bộ cấu trúc an ninh ở châu Âu sẽ bắt đầu lung lay”.

Một quan chức phương Tây khác mô tả tâm trạng thẳng thắn hơn: “Chúng tôi đang chứng kiến một cuộc đàm phán mà trong đó người hòa giải cũng chính là biến số”.

Vẫn còn một con đường hẹp để đạt tiến triển

Các đề xuất dự thảo mới nhất được lưu hành vào cuối tháng 12 sẽ chủ yếu đóng băng các đường ranh tiền tuyến tại chỗ, để mọi hoán đổi lãnh thổ nhỏ nếu có phải thông qua trưng cầu dân ý tại Ukraine, và tạo ra các khu kinh tế đặc biệt ở một số phần của Donbass.

Đề xuất chia ba quyền kiểm soát Nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia giữa Mỹ, Liên bang Nga và Ukraine vẫn là một trở ngại lớn.

Nếu Tổng thống Putin bác bỏ kế hoạch, Davos vẫn có thể phơi bày sự ngoan cố của Moskva. Nhưng tuần qua đã gây ra thiệt hại: Tổng thống Trump đã làm tổn thương các lãnh đạo châu Âu, đặt dấu hỏi về liên minh và nhắc nhở các đồng minh rằng nước Mỹ của ông có thể quay lưng nhanh chẳng kém gì khi đối đầu với kẻ thù.

Ukraine cần các bảo đảm. Châu Âu cần sự trấn an. Tổng thống Trump muốn một chiến thắng.

Liệu ba mệnh lệnh đó có thể cùng tồn tại hay không có thể sẽ được quyết định trong một căn phòng họp ở Thụy Sĩ, sau cuộc chạy đua xuyên đêm của một tổng thống thời chiến và thông báo bốc đồng của một “nhà làm thỏa thuận”.

Ở Davos, hòa bình vẫn còn khả thi. Nhưng lần đầu tiên kể từ khi cuộc xung đột Nga-Ukraine bắt đầu, nguy cơ sụp đổ của chính liên minh được kỳ vọng mang lại hòa bình cũng hiện hữu.