Giờ Frédo B́nh nói tiếng Dao thạo như tiếng Việt. C̣n một số người Dao sinh sống bên căn nhà sàn của anh lại nói tiếng Pháp, tiếng Anh như gió.
Chàng Tây thích từ cái kèo, cái cột
Frédo B́nh chưa từng đọc bài thơ Đất nước của Nguyễn Khoa Điềm nhưng trong anh đă thấu hiểu nét văn hóa Việt Nam có cả trong cái kèo cái cột của từng căn nhà gỗ đơn sơ ở bản làng. Căn nhà sàn nằm bên bờ hồ Thác Bà giờ đây không chỉ là điểm khởi đầu cho hành tŕnh du lịch văn hóa bản địa mà c̣n là lớp học của chính bản thân anh. Ngay từ khi bắt đầu dựng nhà sàn, anh đă hỏi người dân, vật dụng như cái kèo, cái cột, xà ngang, đ̣n tay ngoài việc có tác dụng làm vững ngôi nhà c̣n có ư nghĩa ǵ.
Cứ thế, mỗi ngày anh thấm hiểu từng lời người dân, hiểu từng câu chuyện mà người dân kể mỗi khi gặp anh hay trong cuộc sống mà anh bắt gặp. Tất cả điều ấy, đều là nét văn hóa riêng và lắng đọng của từng cộng đồng dân tộc Việt Nam. Khi tôi hỏi tại sao Frédo B́nh lại không chọn h́nh thức dựng nhà khác mà lại chọn cách làm nhà sàn, dù chỉ là tre trúc th́ Frédo B́nh cười gịn tan rồi nói tiếng Việt ngượng nghịu: “Ở đâu âu đấy. Văn hóa của người Dao và người Tày từ xưa bản sắc vẫn là nhà sàn mà”.
Hồ Thác Bà vẫn trở nên huyền bí trong mắt du khách.
Thế mới thấy, Frédo B́nh t́m hiểu rất kỹ phong tục, tập quán của cộng đồng dân tộc của người Việt. Không những thế, anh c̣n học và làm theo rất nhiều điều, ví như khi dựng nhà cũng mổ gà làm lễ, rồi cũng thắp hương theo tập quán sinh hoạt của người Dao sinh sống gần kề nơi đây.
Không phải do làm du lịch cộng đồng, du lịch văn hóa ở nơi này mà Frédo B́nh học tiếng dân tộc cho thân thiện mà v́ anh yêu nét văn hóa vốn có của đồng bào dân tộc.
Frédo B́nh học tiếng Dao, tiếng Tày từ nhân viên đang làm việc cùng anh. Ngược lại anh dạy lại tiếng Pháp, tiếng Anh cho những người này để biết giao dịch với du khách nước ngoài. Sở dĩ như vậy là v́, nơi này từ khi h́nh thành đă trở thành điểm đến của du khách trong và ngoài nước. Để những người làm việc linh hoạt, Frédo B́nh đă cho về Hà Nội học việc và học ngoại ngữ.
Giờ gần 20 người làm việc ở nhà sàn bên hồ Thác Bà đều thạo ngoại ngữ. “Tôi là người Dao, trước đây tôi chỉ biết lên rừng chặt củi và trồng trọt chăn nuôi. Giờ tôi đă biết thế nào là Coupon- phiếu mua hàng, giao dịch”, Triệu Thị Tâm, ở bản Ng̣i Tu vui vẻ nói.
Chả là, bản Ng̣i Tu, xă Vũ Linh bên bờ hồ Thác Bà là điểm du lịch xanh mà Frédo B́nh vẫn miệt mài làm việc thường dùng Coupon để trả tiền chi phí, thanh toán tại đây. Chỉ đơn giản thế nhưng đối với đồng bào Dao nơi rừng xanh núi thẳm này sẽ bao giờ biết đến và được tiếp cận như thế nếu không làm việc với Frédo B́nh.
Quảng bá h́nh ảnh Việt Nam qua du lịch văn hóa cộng đồng chậm nhưng chắc. Không những thế, đến nơi đây du khách c̣n có cơ hội t́m hiểu giá trị văn hoá bản địa như tập tục sinh hoạt sản xuất, lao động, và đặc biệt tham gia vào hoạt động lễ hội, văn hoá dân gian, cùng người dân sản xuất các sản phẩm thủ công truyền thống, t́m hiểu kiến trúc nghệ thuật và thưởng thức các đặc sản ẩm thực truyền thống của riêng từng vùng. Frédo B́nh hiểu những giá trị của dân tộc Việt, của con người Việt nên anh đă bỏ lại sau lưng một kinh đô ánh sáng ở Paris hoa lệ để đến với chiều sâu của văn hóa Á Đông. Bởi cuộc sống mộc mạc trên những miền núi hoang sơ là sức hút kỳ diệu khiến anh không thể cưỡng lại được.
Hành tŕnh t́m kiếm những vùng đất, những nét văn hóa trong từng bản làng đă như thức tỉnh anh cần khơi dậy tiềm năng đậm chất văn hóa của cộng đồng dân tộc những nơi từng đặt chân đến.
Tiếng Pháp, tiếng Dao ḥa trộn bên ḍng sông Chảy
Giờ Frédo B́nh đă hiểu một phần về văn hóa của người Dao, người Tày, Cao Lan ở bản Ng̣i Tu, xă Vũ Linh, huyện Yên B́nh, Yên Bái. Trong câu chuyện về hành tŕnh làm du lịch xanh, Frédo B́nh luôn miệng nói, anh rất mê lễ hội xuống đồng của người Dao.
Biển chỉ dẫn ở miền sơn cước Ng̣i Tu.
Từng tham dự vào lễ hội xuống đồng, anh trân trọng những người biết cuội nguồn giá trị của cuộc sống. “Lễ xuống đồng là nét văn hóa rất đẹp. Họ ca ngợi cỏ cây, trời đất mang đến cho họ cuộc sống ấm no, mùa màng no đủ. Sự cảm tạ không cụ thể nhưng nó thấy được t́nh cảm của con người gửi vào đó”, Frédo B́nh tự hào nói.
Anh c̣n hiểu được, người Tày thường sống gom mỗi bản có từ 15 đến 20 nóc nhà, bản lớn chia ra nhiều xóm nhỏ. Nhà ở có nhà sàn, nhà đất. Trong nhà phân biệt pḥng nam ở ngoài, nữ ở trong buồng. Người Tày thường mặc quần áo vải bông nhuộm chàm, áo phụ nữ dài đến bắp chân, ống tay hẹp, xẻ nách ở bên phải, cài 5 khuy.
Quả thực phải là người yêu văn hóa, yêu núi rừng mới dồn công t́m ṭi kỹ đến thế. Sức mạnh lớn nhất là văn hóa bản địa, và đó là điều khiến anh thỏa chí trong công việc của ḿnh qua những hành tŕnh du lịch xanh. Frédo B́nh giờ vẫn mải mê học tiếng Dao, và anh luôn nghiêm khắc với những người làm việc cùng ḿnh để họ t́m ṭi học hỏi.
Tiếng Dao anh học vào bất cứ khi nào, nếu rảnh. Những người làm việc cùng anh cũng vậy, học ngoại ngữ là điều trước tiên, sau đó mới tính chuyện làm việc. Nhiều người Dao làm việc cùng anh giờ nói được cả tiếng Anh, tiếng Pháp, tuy nhiên mới chỉ khởi đầu bằng những câu đơn giản, song điều đó cũng thấy được sự đổi thay về cuộc sống ở bản Ng̣i Tu bên ḍng sông Chảy.
Khi tôi hỏi chị Tâm, thu nhập từ việc làm ở đây mỗi tháng bao nhiêu, chị nói một cách rất “tây”: “Một trăm đô”. Có thể so sánh, trước đây, ngày chị Tâm lên rừng, tối ngủ nương th́ chẳng thể biết đô la Mỹ quy đổi được bao nhiêu tiền Việt Nam, và cũng chưa thể nói từ “trăm đô” nhẹ nhàng đến thế. Giờ th́ đă quen, những người làm việc với Frédo B́nh đă hiện đại hơn nhiều, linh hoạt và tinh tế hơn trong công việc. Một phần do được tiếp xúc với du khách nước ngoài nhiều, một phần Frédo B́nh cũng nghiêm khắc để động viên những người quanh ḿnh học hỏi, làm việc.
Khi hỏi về sự có mặt của điểm du lịch văn hóa bản địa tại Ng̣i Tu, ông Lương Xuân Hợi - Bí thư Đảng bộ xă Vũ Linh cho biết: “Cuộc sống thay đổi nhiều nhờ sự du nhập về du lịch. Đặc biệt, nguồn thu từ du lịch cũng tăng lên rơ rệt. Trước đây, người làm nương băi th́ khó có thể có thu nhập ở mức hơn 2 triệu đồng một tháng, nhưng giờ th́ điều đó đă thật đơn giản với những người làm việc với Frédo B́nh”. Phải thừa nhận rằng, nơi giao lưu thường có cuộc sống tốt hơn nhiều. Du lịch văn hóa bản địa không chỉ giữ ǵn nét văn hóa mà c̣n mang lại thu nhập không chỉ cho người làm mà c̣n mang thu nhập đến cho người dân bản địa. Giờ dân bản Ng̣i Tu, xă Vũ Linh đă quen với câu chuyện, 1 đô la, 2 đô la và trăm đô la Mỹ mỗi khi nói đến giá một đồ lưu niệm ǵ đó.
Frédo B́nh cũng thật đặc biệt, anh cho cậu con trai 10 tuổi theo ḿnh lên núi để ḥa nhập vào cuộc sống bản địa. Cậu bé cũng giống bố, chẳng nề hà hay ngại ngùng ǵ, mà khi đến Ng̣i Tu ḥa ngay vào cuộc chơi của trẻ vùng cao. Cậu bé cũng nghịch đất, cũng vác dao theo bạn chặt đẽo đồ chơi như những đứa trẻ dân bản Ng̣i Tu. Ở quê hương Việt Nam đă lâu, có một lần Frédo B́nh đưa con về Pháp thăm gia đ́nh, cậu bé vừa xuống sân bay Charles-de-Gaulle, thấy nhiều “ông Tây” quá, liền cất tiếng hô to với bố, nhiều tây balo quá bố ơi. Và hành tŕnh của ông bố giờ mải mê trên quê hương thứ 2 của ḿnh, vẫn có cậu bé mang quốc tịch Pháp biết cả tiếng Việt và thạo tiếng Dao.
Theo An ninh Thủ đô
Chuyện thú vị về chàng Tây ở bản Dao
