Crans-Montana – khu nghỉ dưỡng trượt tuyết sang trọng trên cao nguyên nắng của vùng Valais – bước vào năm mới bằng một tin dữ khiến cả Thụy Sĩ rúng động. Rạng sáng ngày 1/1, một vụ cháy dữ dội bùng phát tại Le Constellation, lounge bar nằm ngay trung tâm khu resort, chỉ cách trạm cáp treo vài phút đi bộ. Nơi vốn là điểm hẹn “après-ski” của du khách quốc tế bỗng biến thành một chiếc bẫy lửa giữa đêm đông.
Nhà chức trách nói “vài chục người” được cho là đă thiệt mạng, và khoảng 100 người bị thương, nhiều nạn nhân trong t́nh trạng nguy kịch. Con số chính xác vẫn chưa được công bố v́ hiện trường quá phức tạp và việc nhận dạng gặp khó khăn do bỏng nặng. Một số thông tin từ phía ngoại giao Ư dẫn lời cảnh sát Thụy Sĩ cho biết số người tử vong có thể vào khoảng 40 – nhưng phía Thụy Sĩ nhấn mạnh c̣n quá sớm để chốt số liệu cuối cùng.
Ngọn lửa bắt đầu lúc 1:30 sáng và lan như “nuốt trọn” không khí
Theo cảnh sát Valais, đám cháy bùng lên vào khoảng 1:30 a.m. trong lúc bên trong vẫn c̣n đông người dự tiệc năm mới. Có nguồn nói khoảng 100 người ở trong quán vào thời điểm xảy ra cháy; trong khi một số nhân chứng lại kể rằng có thể lên tới 200 người. Sự chênh lệch này cũng là một trong những điểm mà điều tra sẽ làm rơ: thực tế bên trong có bao nhiêu người, bố trí lối thoát hiểm ra sao, và v́ sao chỉ trong một khoảng thời gian cực ngắn mà thương vong lại lớn đến vậy.
Một thành viên chính quyền bang (canton) cho biết nhiều người lúc đầu tưởng đó là “một vụ nổ”, nhưng giải thích sau đó nghiêng về khả năng khi lửa phát triển mạnh, nhiệt và khí nóng trong không gian kín khiến ngọn lửa bùng lên kiểu “bùng cháy toàn phần”, tạo cảm giác như nổ. Những “vụ nổ” mà người ta nghe thấy có thể là hệ quả của chính đám cháy: không khí trong pḥng như bị “đốt” cùng một lúc, khiến mọi thứ chuyển từ hoảng loạn sang địa ngục chỉ trong vài giây.
“Tia lửa trong chai champagne” – lời kể gây ám ảnh từ nhân chứng
Nguyên nhân chính thức vẫn đang điều tra và công tố viên nói thẳng: quá sớm để kết luận, và tiến tŕnh sẽ tốn thời gian v́ chỉ khi hiện trường an toàn th́ chuyên gia mới có thể vào làm việc đầy đủ.
Tuy vậy, lời kể từ các nhân chứng đă khiến nhiều người lạnh sống lưng: họ nói nh́n thấy cảnh phục vụ mang chai champagne có gắn pháo sáng/đuốc sáng (sparklers) đi qua khu vực trần thấp; có nhân chứng c̣n kể một nữ phục vụ được nâng lên vai để “tŕnh diễn”, và ngọn lửa chỉ cách trần vài centimet. Khi trần bén lửa, đám cháy lan với tốc độ không tưởng – có người mô tả chỉ khoảng 10 giây là khu vực câu lạc bộ/bên trong đă thành biển lửa.
Dù chi tiết “sparklers” chưa được giới chức xác nhận, câu chuyện ấy vẫn đặt ra một câu hỏi nhức nhối: trong những không gian kín, đông người, trần gỗ hoặc vật liệu dễ cháy, chỉ một hiệu ứng “cho vui” cũng đủ biến đêm tiệc thành thảm họa.
Cấm pháo hoa ngoài trời v́ sợ cháy… nhưng lửa lại đến từ bên trong
Trớ trêu thay, Crans-Montana đă cấm pháo hoa trước đêm giao thừa do thời tiết khô hạn kéo dài và nguy cơ cháy được đánh giá “cực cao”. Đáng lẽ đó là lớp pḥng vệ cần thiết cho mùa lễ hội, nhưng thảm kịch lại xảy ra trong một nơi tưởng như “kiểm soát được”: một quán bar trong nhà, giữa trung tâm resort.
Chi tiết này khiến dư luận càng xót xa: đôi khi rủi ro không đến từ bầu trời pháo hoa, mà đến từ những thứ ngay trên đầu ḿnh—một trần gỗ, một tia lửa trang trí, một không gian kín và một đám đông đang vui.
Cuộc giải cứu quy mô lớn: 10 trực thăng, 40 xe cứu thương, vùng cấm bay
Ngay sau khi xảy ra cháy, lực lượng cứu hộ được huy động ở mức lớn hiếm thấy: 10 trực thăng, 40 xe cứu thương, cùng khoảng 150 nhân viên y tế tham gia ứng cứu và chuyển nạn nhân. Khu vực hiện trường bị phong tỏa hoàn toàn, thiết lập vùng cấm bay để ưu tiên cho trực thăng cứu nạn và đảm bảo an toàn cho hoạt động cứu hộ.
Bên ngoài, người ta nh́n thấy rào chắn cảnh sát, dây phong tỏa, lều pháp y… Một thị trấn vốn quen với nhịp nghỉ dưỡng bỗng biến thành trung tâm khẩn cấp, nơi tiếng c̣i cứu thương át cả tiếng nhạc c̣n vương lại sau giao thừa.
Cảnh sát cũng mở đường dây hỗ trợ cho gia đ́nh, người thân lo lắng về người mất liên lạc (một số báo địa phương nêu số hotline: 084 811 21 17).
Không phải khủng bố: nhưng nỗi đau vượt biên giới
Công tố viên khẳng định hiện tại không coi đây là tấn công khủng bố; vụ việc được xử lư như một thảm họa hỏa hoạn. Tuy vậy, sự kiện này không chỉ là nỗi đau của riêng Valais. Cảnh sát cho biết nạn nhân có thể thuộc nhiều quốc tịch, bởi Crans-Montana là điểm đến quốc tế. Phía Anh cảnh báo công dân nhiều nước có thể bị ảnh hưởng; Pháp thông báo có hai công dân Pháp trong số người bị thương; các cơ quan ngoại giao liên tục liên lạc với phía Thụy Sĩ để rà soát danh sách.
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron gửi lời chia buồn và nói Pháp dành cho Thụy Sĩ “t́nh đoàn kết trọn vẹn và sự ủng hộ anh em”. Tổng thống Liên bang Thụy Sĩ Guy Parmelin gọi đây là “một mất mát bi thảm chạm tới cả đất nước và vượt xa biên giới”, đồng thời hoăn bài phát biểu truyền thống đầu năm để bày tỏ sự tôn trọng với các nạn nhân.
Phía Hoa Kỳ, Đại sứ quán Mỹ tại Bern ra thông cáo bày tỏ “vô cùng đau buồn”, gửi lời cầu nguyện đến nạn nhân, cảm ơn lực lượng cứu hộ địa phương và cho biết viên chức lănh sự sẵn sàng hỗ trợ công dân Mỹ bị ảnh hưởng; đồng thời khuyến cáo công dân Mỹ tại Thụy Sĩ chủ động liên lạc người thân để xác nhận an toàn.
V́ sao thương vong có thể lớn: “một không gian kín + tốc độ lan lửa”
Những thảm kịch kiểu này thường không chỉ do “một ngọn lửa”, mà do cả chuỗi yếu tố cộng hưởng: không gian tối, kín; trần và nội thất dễ bắt lửa; đám đông tập trung; lối thoát hẹp; khói nóng lan nhanh khiến người ta mất phương hướng. Khi lửa bùng kiểu “đốt cả căn pḥng” trong tích tắc, người ở gần nguồn cháy không c̣n thời gian phản ứng, c̣n người ở xa cũng có thể bị khói và nhiệt chặn đường thoát.
Trong lúc điều tra tiếp tục, một câu hỏi vẫn ám ảnh: nếu đúng là tia lửa trang trí đă chạm trần, th́ đó là một cái giá quá đắt cho vài giây “lung linh” trong đêm tiệc—một cái giá bằng sinh mạng.
