Ả-Rập Xê-út tham gia chạy đua vũ trang với Iran?

Một trong những chính trị gia có ảnh hưởng nhất của Arập Xêút - Hoàng thân Turki Al Faisal - mới đây đã lên tiếng cảnh báo, đất nước của ông có thể bắt tay vào phát triển chương trình vũ khí hạt nhân của riêng mình. Phương án này sẽ được lựa chọn trong trường hợp Iran (được coi là đối thủ địa chính trị hàng đầu của Riyadh) chế tạo được vũ khí hạt nhân.

Các nhà quan sát lo ngại, việc Arập Xêút gia nhập cuộc đua phát triển vũ khí hạt nhân có thể gây ra một phản ứng dây chuyền trong khu vực, kèm theo đó là nguy cơ xóa sổ hoàn toàn Hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT).
Hoàng thân Turki Al Faisal đưa ra tuyên bố bất ngờ trên tại một hội nghị quốc tế tổ chức ở Riyadh. Theo lời ông này, quyết định cuối cùng của Arập Xêút về việc thành lập một "lực lượng kiềm chế hạt nhân" có thể chịu tác động bởi hai yếu tố. Đầu tiên là tiềm năng hạt nhân của Israel. Yếu tố thứ hai (nhưng lại là chủ chốt) chính là mối đe dọa đang ngày một hiển hiện khi Tehran có thể sắp sửa gia nhập "câu lạc bộ hạt nhân", ý nói tới hàng ngũ những quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân trên thế giới.



Hoàng thân Turki (66 tuổi) là cháu trai của Vua Abdullah, trong nhiều năm từng lãnh đạo Cơ quan tình báo của Arập Xêút. Chính nhân vật này, theo ý kiến của nhiều nhà phân tích, là người trên thực tế đang quyết định về chính sách đối ngoại của Riyadh. Tại Arập Xêút hiện nay, nhà vua đã già yếu (87 tuổi) đã thôi nắm quyền điều hành đất nước, trong khi Thái tử Nayef al-Saud, người kế vị Vua Abdullah chủ yếu tập trung vào điều hành hoạt động đối nội.



Hoàng thân Turki từ trước tới nay vẫn là người có quan điểm cứng rắn đối với một quốc gia của người Shiite như Iran, hiện cũng là đối thủ chính của Arập Xêút trong cuộc chiến giành ảnh hưởng của thế giới Hồi giáo. Nhưng đây là lần đầu tiên, vị hoàng thân này công khai tuyên bố về dự định của Riyadh nhằm chế tạo vũ khí hạt nhân. Trước đó, cựu chỉ huy cơ quan tình báo này vẫn chỉ ưa phát biểu những câu mang tính "bóng gió", chẳng hạn nhắc tới "những phương tiện kiềm chế thích hợp" khi nói về nguy cơ vũ khí hạt nhân trong khu vực.

Trong quá khứ, Riyadh luôn sẵn sàng tính đến những biện pháp được coi là cực đoan nhất để ngăn chặn tham vọng hạt nhân của Tehran. Trong một số tài liệu mật được Wikileaks tiết lộ, các ông hoàng tại Arập Xêút đã không ít lần thuyết phục người Mỹ tấn công Iran. Tình trạng căng thẳng trong quan hệ Tehran - Riyadh còn gia tăng sau sự kiện "Mùa xuân Arập" vừa qua. Riyadh nghi ngờ Tehran đứng đằng sau làn sóng bạo động của cộng đồng người Shiite tại các quốc gia khu vực vịnh Persic. Tình hình nghiêm trọng nhất từng nảy sinh tại Bahrain, quốc gia có đa số dân là người Shiite nhưng lại nằm dưới quyền trị vì của hoàng gia là người Sunni.



Để dập tắt những vụ bạo động hàng loạt trên, Arập Xêút đã phải điều quân đội của mình giúp quốc gia láng giềng. Còn phải kể tới một nguyên nhân nữa gây lo ngại cho chính quyền Arập Xêút - đó là tình hình phức tạp tại khu vực miền Đông, là nơi phân bố những mỏ dầu chủ chốt. Đây cũng là nơi sinh sống của cộng đồng hàng trăm ngàn người Shiite, trong năm nay đã nhiều lần tổ chức các hành động phản đối chính quyền.
Nếu tính tới việc hoàng thân Turki nổi tiếng là một chính trị gia có quan điểm thân Mỹ, hoàn toàn có khả năng "lời đe dọa hạt nhân" đã có được sự đồng tình của Washington.
Trước nguy cơ phổ biến vũ khí hạt nhân tại Trung Đông, yếu tố Israel không thể không được tính đến. Thứ trưởng Ngoại giao Arập Xêút Turki bin Muhammad từng tuyên bố rằng, đất nước ông luôn ủng hộ cho mục tiêu biến Trung Đông thành khu vực không có vũ khí hủy diệt hàng loạt. Tuy nhiên, giấc mơ này đã bị Israel phá vỡ bằng việc từ chối ký vào Hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân.



Vào thời điểm này, Arập Xêút đã có những bước đi cụ thể đầu tiên nhằm phát triển chương trình hạt nhân của riêng mình, trước mắt mới chỉ mang tính chất hòa bình. Gói thầu đầu tiên về việc xây dựng một lò phản ứng hạt nhân tại Arập Xêút sẽ được công bố vào năm 2012. Riyadh, dựa theo những kế hoạch của mình, đang có hy vọng trở thành một trong những cường quốc hạt nhân hàng đầu thế giới. Chương trình đầy tham vọng của họ dự kiến đến năm 2030 sẽ xây dựng được 16 lò phản ứng hạt nhân, làm cơ sở sau này để khởi động kế hoạch chế tạo vũ khí hạt nhân của riêng mình.
Xét trên quan điểm thực tế, Arập Xêút dù là quốc gia luôn "rủng rỉnh tiền bạc" nhưng lại không có được một nền tảng công nghệ cao đủ mạnh để phát triển vũ khí hạt nhân. Nhưng điều này không có nghĩa là Riyadh không thể không chọn "đường tắt". Ngay từ năm 2003, một số tờ báo từng khẳng định, giới lãnh đạo Arập Xêút đã có những cuộc đàm phán thành công với Pakistan, sẵn sàng bán dầu giá rẻ cho họ để đổi lại sự giúp đỡ về công nghệ hạt nhân. Tiếp đó, một vài tờ báo Anh dựa trên những nguồn tin từ Pakistan còn cho biết thêm, Islamabad "trong trường hợp cần thiết" sẵn sàng hợp tác với Riyadh trong lĩnh vực hạt nhân. Thậm chí còn có thông tin rằng, một số đầu đạn hạt nhân được Riyadh đặt mua đã được xếp sẵn trong nhà kho căn cứ không quân Kamra của Pakistan, bất kỳ lúc nào cũng có thể được chuyển tới Arập Xêút để lắp vào tên lửa của họ.



Nếu Riyadh thực sự quyết tâm triển khai chương trình vũ khí hạt nhân của mình, đây sẽ là một tiền lệ nguy hiểm để nhiều quốc gia khác trong khu vực có thể đi theo. Tất nhiên nếu hệ lụy này tiếp tục xảy ra, khả năng bị vô hiệu hóa của NPT là chuyện đương nhiên. Giới quan sát chỉ hy vọng đây chỉ là hành động "hù dọa" của Riyadh với hai mục đích chính. Đầu tiên là với việc công bố tham vọng hạt nhân của riêng mình, Arập Xêut muốn nhấn mạnh vị thế quan trọng của mình trong khu vực, trong đó "yếu tố chống Israel" chắc chắn sẽ nhận được phản ứng đồng tình của các quốc gia Arập khác. Thứ hai, đây có thể là lời cảnh báo "đủ mạnh" để ép buộc các đồng minh phương Tây phải nhanh chóng giải quyết vấn đề Iran

(theo CAND