Mỹ muốn dừng, Israel muốn đánh tiếp tại Iran?

[PinaColada]

Ngay từ đầu, Mỹ và Israel đã tiến hành chiến dịch tại Iran với tương quan lợi ích và thiệt hại khác nhau. Đến thời điểm này, mục tiêu chiến lược của hai bên tại Iran càng lúc càng khác biệt.

Sau cuộc chiến kéo dài 12 ngày với Iran hồi tháng 6/2025, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tuyên bố chiến thắng. Israel đã “loại bỏ hai mối đe dọa mang tính sống còn”: Tên lửa đạn đạo và chương trình hạt nhân của Iran.

“Chiến thắng này sẽ tồn tại trong nhiều thập kỷ”, ông Netanyahu nói. “Nhiều thập kỷ” ấy kết thúc chỉ sau 8 tháng.

Ngày 28/2, Mỹ và Israel đã lại mở cuộc tấn công mới vào Iran. Chiến sự hiện đã bước sang tuần thứ 4 và chưa có dấu hiệu kết thúc.

Mỹ gọi chiến dịch này là “Cơn thịnh nộ dữ dội”, Israel đặt tên chiến dịch là “Sư tử gầm”. Dù mang tên gì, đây vẫn là cuộc chiến chưa có hồi kết.

3 bên, 3 hướng, “việc ai, nấy làm”

Trong khi Mỹ và Israel nhiều lần tuyên bố chiến thắng, Iran vẫn “việc mình, mình làm”. Iran tiếp tục tấn công bằng tên lửa, rocket và UAV vào Israel cùng các quốc gia vùng Vịnh.

Kể từ ngày 28/2, hơn 350 tên lửa đạn đạo của Iran đã phóng về phía Israel, buộc hàng triệu người Israel phải xuống hầm trú ẩn mỗi ngày.

Các đòn tấn công của cả Israel và Iran hiện vẫn tiếp diễn ác liệt, dù ông Trump tuyên bố Mỹ đang tiến hành ngoại giao với Iran để hướng đến ngừng chiến.

Trong những ngày gần đây, tên lửa Iran liên tục đánh trúng vào các thành phố của Israel, khiến người dân Israel cảm thấy lo lắng khi hệ thống phòng không “để lọt lưới” tên lửa.

Dù vậy, sự ủng hộ của người dân Israel đối với cuộc chiến vẫn được duy trì. Cuộc thăm dò của đài Channel 12 cuối tuần qua cho thấy 66% người Israel ủng hộ cuộc chiến. Sống trong xung đột âm ỉ nhiều năm, người Israel đã quen với tình trạng bất ổn.

“Mối đe dọa từ Iran khiến người Israel sẵn sàng tiếp tục chịu đựng, bởi họ tin vào mục đích của cuộc chiến”, ông Shmuel Rosner, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Chính sách Nhân dân Do Thái, bình luận.

Với tỷ lệ người dân ủng hộ chiến sự cao, các chuyên gia theo dõi dư luận tại Israel cho rằng sức chịu đựng của người dân Israel đối với chiến dịch này khó suy giảm trong thời gian tới.

Thông điệp của ông Netanyahu trong vấn đề Iran cũng không thay đổi. Khi thăm địa điểm bị trúng tên lửa ở thành phố Dimona ngày 22/3, ông nhấn mạnh: “Cuộc chiến sẽ tiếp tục cho đến khi chúng ta chiến thắng”.

Sau đó, ngày 24/3, 4 nguồn tin chia sẻ với New York Times rằng ông Netanyahu ra lệnh cho quân đội Israel đẩy nhanh các cuộc tấn công Iran trong vòng 48 giờ.

Hai quan chức cấp cao Israel tiết lộ trong bối cảnh khả năng đàm phán giữa Mỹ và Iran gia tăng, quân đội Israel cũng gia tăng cường độ tấn công Iran, do lo ngại cuộc chiến có thể sớm chấm dứt.

Israel lo Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận, trong khi Israel vẫn chưa hoàn thành các mục tiêu chính. Các mục tiêu đó bao gồm loại bỏ mối đe dọa từ tên lửa đạn đạo và vũ khí hạt nhân của Iran, đồng thời tạo điều kiện để thay đổi chính quyền tại Iran.

“Nếu không đạt được 3 mục tiêu đó, Israel sẽ không thể kết thúc chiến tranh”, ông Boaz Bismuth, Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại và Quốc phòng của Quốc hội Israel, từng nói trong một cuộc phỏng vấn.

Theo các quan chức Israel, dù bản kế hoạch 15 điểm của Mỹ mới chỉ mang tính khái quát, nhưng nó đã đủ khiến giới chức Israel lo ngại, bởi kế hoạch này không giới hạn chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo của Iran ở mức Israel mong muốn.

Theo 5 quan chức an ninh quốc gia Israel, việc Israel gấp rút gia tăng tấn công Iran cũng cho thấy những hạn chế của Israel khi là đối tác cấp dưới của Mỹ trong chiến dịch lần này.

5 quan chức này cũng cho biết quyết định kết thúc chiến tranh thuộc về ông Trump, ông Netanyahu có rất ít ảnh hưởng đối với quyết định này.

Mục tiêu khác biệt giữa Mỹ và Israel tại Iran

Mỹ và Israel tấn công Iran cùng lúc với cùng mục tiêu. Nhưng khi cuộc chiến bước sang tuần thứ 4, hai nước ngày càng có nhiều khác biệt.

Ông Daniel Shapiro là cựu đại sứ Mỹ tại Israel dưới thời Tổng thống Obama và là cựu trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng về vấn đề Trung Đông dưới thời Tổng thống Biden

Theo ông Shapiro, trước hết, mục tiêu thay đổi chính quyền tại Iran hiện là khác biệt lớn giữa Mỹ và Israel.

Những ngày đầu chiến sự, Tổng thống Mỹ từng đề cập tới mục tiêu này, nhưng sau đó, ông tránh nhắc lại, còn Thủ tướng Israel cho tới gần đây vẫn công khai đề cập mục tiêu này. Điều này cho thấy đây là mục tiêu quan trọng đối với Israel, dù trong thực tế, mục tiêu này dần trở thành viển vông.

Mỹ rất thận trọng với kịch bản thay đổi chính quyền, bởi những sai lầm trong quá khứ đã khiến Mỹ hiểu cái giá phải trả khi khoảng trống quyền lực xuất hiện. Khi ấy, sự hỗn loạn, bất ổn sẽ nổi lên. Nếu Iran bất ổn, các đồng minh vùng Vịnh của Mỹ cũng bị ảnh hưởng.

Thứ hai, Mỹ và Israel có sự khác biệt về định hướng kéo dài chiến sự tại Iran. Mỹ hiện đã bắt đầu lo ngại về rủi ro đến từ cuộc chiến kéo dài. Điều đó gây ra tốn kém rất lớn về tài chính, nguy cơ thương vong đối với binh sĩ Mỹ, gia tăng khả năng xảy ra khủng hoảng kinh tế toàn cầu.

Chưa kể cuộc chiến này còn làm suy yếu nguồn lực quân sự Mỹ, gây ảnh hưởng đến lợi ích chiến lược của Mỹ ở những khu vực khác trên thế giới, vì Mỹ đã tiêu tốn quá nhiều nguồn lực ở Trung Đông.

Trong khi đó, Israel lại muốn chiến sự kéo dài hơn nữa, để họ có thể tiếp tục làm suy yếu Iran và thậm chí tạo ra được biến động lớn ở quốc gia này.

Hiện tại, tình hình ở Iran rất phức tạp vì sau gần 4 tuần giao tranh, nhiều “sự đã rồi” khiến các bên muốn ngừng chiến cũng không đơn giản.

Ngay cả khi Tổng thống Trump tuyên bố chiến thắng, rút binh sĩ Mỹ về nước, chưa chắc Iran và Israel sẽ ngừng chiến.

Iran và Israel có thể vẫn tiếp tục giao tranh, tình hình ở eo biển Hormuz vẫn căng thẳng bởi chính Iran cũng đang trong “cơn thịnh nộ dữ dội”.

Tổng thống Trump chắc chắn muốn kết thúc cuộc chiến sớm hơn nhiều so với mong muốn của Israel. Nhưng việc ông có thể khiến các bên cùng ngừng chiến hay không lại là chuyện khác.

Thứ ba, lợi ích chính trị của Mỹ và Israel trong chiến sự Iran là khác nhau. Thủ tướng Netanyahu không trao đổi nhiều về chiến sự với người dân Israel. Ông chỉ xuất hiện tại một vài cuộc họp báo và trong một vài video. Tuy nhiên, chiến sự nhận được sự ủng hộ rộng rãi của công chúng Israel, vì vậy, ông Netanyahu không cần vận động dư luận nhiều.

Tổng thống Trump lại ở trong tình thế khác. Ông chưa giải thích để người dân Mỹ hiểu tại sao cần tiến hành cuộc chiến lớn với Iran. Ông cũng không làm việc với Quốc hội Mỹ.

Thay vào đó, ông Trump liên tục trả lời báo chí, nhưng lại đưa ra nhiều thông điệp thiếu nhất quán. Hiện tại, mức độ ủng hộ của công chúng Mỹ dành cho cuộc chiến, hay dành cho ông Trump, đều ở mức thấp. Thực tế này đặt ông và đảng Cộng hòa vào thế khó trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Theo ông Shapiro, cả Israel và Mỹ đều đã quá lạc quan về vấn đề Iran khi quyết định tiến hành chiến dịch, nhưng lại thiếu cân nhắc về các “lá bài” Iran có thể sử dụng ngay cả khi đã bị suy yếu.

Việc Iran đóng cửa eo biển Hormuz là điều Mỹ đã lường trước, nhưng vì quá lạc quan, hay thậm chí là chủ quan, Mỹ không có sự chuẩn bị về những phương án lẽ ra phải có.

Ông Shapiro nhấn mạnh Israel là một quốc gia nhỏ, họ chỉ tập trung vào mối đe dọa an ninh đối với quốc gia mình, trong khi Mỹ là nước lớn, có lợi ích và trách nhiệm lớn trên toàn cầu.

Khi dồn sức vào một điểm nóng, Mỹ sẽ lơ là những điểm nóng khác. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích và vị thế của Mỹ, nhưng không ảnh hưởng gì tới lợi ích của Israel. Ngay từ đầu, hai bên đã bước vào cuộc chiến với tương quan lợi ích và thiệt hại khác nhau, mục tiêu chiến lược tại Iran vì thế cũng càng ngày càng khác biệt.

VietBF@ sưu tập