Iran đổi ngôi giữa lửa đạn, dầu vượt 100 USD/thùng, Trung Đông rung chuyển: chiến tranh đã bước sang một nấc thang mới
Giữa lúc bom đạn còn nổ dọc từ Tehran sang Beirut, từ Vịnh Ba Tư tới bờ Địa Trung Hải, Iran đã có một quyết định mang ý nghĩa vừa biểu tượng vừa chính trị cực mạnh: Mojtaba Khamenei, con trai của cố lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, được đưa lên ngôi vị Supreme Leader. Đây không chỉ là chuyện kế vị trong nội bộ chế độ, mà còn là một thông điệp gửi ra ngoài biên giới: Tehran chưa hề có ý định lùi bước, càng không muốn phát đi tín hiệu đầu hàng. Reuters cho biết Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran đã nhanh chóng tuyên thệ trung thành với Mojtaba, cho thấy bộ máy quyền lực cứng rắn của Iran đang muốn siết đội hình thay vì tan rã vì chiến tranh.
Mojtaba Khamenei lên nắm quyền: thông điệp nối ngôi, cũng là lời thách thức
Việc Mojtaba Khamenei được chọn lên thay cha mang màu sắc “cha truyền con nối” rất rõ, dù trên danh nghĩa đây là quyết định của Hội đồng Chuyên gia. Trong mắt nhiều nhà quan sát, đây là cách phe cứng rắn chứng minh rằng dù bị đánh đau, họ vẫn đủ sức duy trì tính liên tục của chế độ. Mojtaba từ lâu vốn không quá nổi trên truyền thông đại chúng, nhưng lại được đánh giá là nhân vật có ảnh hưởng sâu trong hậu trường, đặc biệt ở văn phòng lãnh tụ tối cao, trong mạng lưới an ninh, kinh tế và quan hệ với IRGC. Vì vậy, sự xuất hiện của ông không phải một cái tên rơi từ trên trời xuống, mà là một quân bài đã được chuẩn bị từ nhiều năm.
Điều làm quyết định này gây chấn động hơn nữa là bối cảnh đi kèm. Tổng thống Donald Trump trước đó từng nói Mojtaba là một lựa chọn “không thể chấp nhận,” còn Israel cũng đã tuyên bố sẽ săn đuổi bất kỳ người kế nhiệm nào tiếp tục đường lối đối đầu của Ali Khamenei. Nghĩa là ngay từ phút đầu bước lên đỉnh quyền lực, Mojtaba đã ngồi vào một chiếc ghế nóng hơn lửa, nơi tính chính danh trong nước chưa hẳn vững, còn áp lực từ bên ngoài thì như núi đè. Việc ông vẫn được chọn cho thấy Tehran muốn trả lời Washington và Tel Aviv bằng một câu ngắn gọn: “Các ông đánh nữa thì chúng tôi vẫn tiếp tục.”
Israel mở rộng không kích: Tehran, Isfahan, miền nam Iran đồng loạt rung chuyển
Song song với cú chuyển giao quyền lực ấy, chiến sự trên thực địa cũng lập tức leo thang. Israel tuyên bố đã mở một đợt không kích quy mô lớn nhằm vào hạ tầng của chế độ Iran ở Tehran, Isfahan và miền nam Iran. Các mục tiêu được mô tả gồm cơ sở sản xuất động cơ hỏa tiễn, bệ phóng tên lửa đạn đạo tầm xa, các sở chỉ huy của lực lượng an ninh nội địa, căn cứ IRGC và Basij. Cách Israel công bố mục tiêu cho thấy họ không còn chỉ muốn triệt năng lực quân sự thuần túy, mà đang từng bước đánh vào những cấu trúc đỡ lưng cho cả chế độ.
Một nhóm CNN có mặt tại Tehran cho biết đã nghe nhiều tiếng nổ lớn vang lên từ phía tây nam thành phố ngay sau rạng sáng, trong khi khói đen tiếp tục bao phủ bầu trời thủ đô từ các đám cháy ở kho nhiên liệu và cơ sở dầu mỏ bị đánh trước đó. Những mô tả này cho thấy chiến dịch không kích không hề rời rạc, mà đang diễn ra theo từng lớp, nối từ mục tiêu quân sự sang năng lượng, từ biểu tượng quyền lực sang hạ tầng kinh tế. Khi chiến tranh chạm tới xăng dầu, điện lực và chuỗi cung ứng nhiên liệu, nó không còn chỉ là đánh nhau giữa quân đội với quân đội, mà bắt đầu ăn sâu vào đời sống dân thường và thị trường toàn cầu.
Beirut lại đỏ lửa: Lebanon bị kéo sâu hơn vào vòng xoáy chiến tranh
Không chỉ Iran, Lebanon cũng tiếp tục bị cuốn vào cơn lốc. Israel đã không kích nhiều khu vực ở ngoại ô phía nam Beirut, trong đó có ít nhất một đòn đánh vào Al-Qard Al-Hassan, tổ chức tài chính gắn với Hezbollah. Những khu vực này vốn được xem là thành trì của Hezbollah, nên đòn tấn công mang tính cảnh cáo lẫn cắt nguồn nuôi bộ máy hậu cần của lực lượng này. Càng đánh vào tài chính, càng rõ rằng Israel đang cố làm Hezbollah suy kiệt không chỉ trên chiến trường mà cả ở hệ mạch tiền bạc.
Trong khi đó, Thủ tướng Lebanon Nawaf Salam nói chính phủ nước này sẵn sàng nối lại đàm phán với Israel và không tìm kiếm một cuộc đối đầu với Hezbollah, dù trước đó Beirut đã tuyên bố cấm hoạt động quân sự của lực lượng này. Nói cách khác, Lebanon đang đứng trên sợi dây rất mỏng: một mặt muốn kéo đất nước ra khỏi chiến tranh, mặt khác lại phải xử lý một thực tế là Hezbollah vẫn là nhân tố quân sự - chính trị cực lớn trong nước. Tình thế này khiến Lebanon vừa giống người bị kéo vào cuộc, vừa giống một bàn cờ phụ nơi mỗi bước đi đều có thể đẩy cả khu vực tới một mặt trận rộng hơn.
Vùng Vịnh bị tạt lửa: Bahrain, Saudi Arabia, UAE, Qatar, Kuwait cùng báo động
Một trong những diễn biến đáng sợ nhất của ngày 9/3 là vòng cung chiến sự tiếp tục nới rộng ra toàn Vịnh. Bahrain, Saudi Arabia, UAE, Qatar, Kuwait và cả Thổ Nhĩ Kỳ đều ghi nhận các vụ đánh chặn hoặc mối đe dọa từ tên lửa, drone. Tại Bahrain, video lan truyền cho thấy lửa và khói bốc lên từ khu công nghiệp có nhà máy lọc dầu BAPCO. Sau đó, BAPCO chính thức tuyên bố “force majeure” đối với hoạt động của mình, một bước đi pháp lý chỉ dùng khi doanh nghiệp không thể thực hiện nghĩa vụ hợp đồng vì hoàn cảnh bất khả kháng. Đây là tín hiệu cực xấu với thị trường năng lượng, vì nó xác nhận chiến tranh đã tác động trực tiếp lên một mắt xích thật trong chuỗi cung ứng dầu khí vùng Vịnh.
Reuters cũng cho biết xung đột đã buộc nhiều nước trong khu vực phải giảm sản lượng hoặc rối loạn xuất khẩu dầu. Saudi Aramco đã cắt giảm sản lượng tại hai mỏ dầu vì gián đoạn liên quan eo biển Hormuz; trong khi Bahrain rơi vào tình trạng force majeure, còn luồng tàu dầu qua Hormuz bị ảnh hưởng nặng. Khi Hormuz nghẽn, thế giới không chỉ lo chuyện dầu đắt, mà lo cả chuyện dòng máu năng lượng bị bóp nghẹt. Đây là con đường vận tải chiến lược mà mỗi cú rung ở đó đều dội thẳng vào hóa đơn xăng, điện, logistics và lạm phát toàn cầu.
Saudi Arabia hôm nay cũng công khai tố Iran tiếp tục tấn công dựa trên những “cáo buộc vô căn cứ,” trong đó có lời buộc tội rằng máy bay chiến đấu và máy bay tiếp dầu từ lãnh thổ Saudi sẽ tham chiến trực tiếp. Riyadh khẳng định các chuyến bay tuần tra là để phòng thủ, không phải để lao vào chiến tranh. Nhưng bản thân tuyên bố này đã cho thấy niềm tin giữa hai bên đang tụt mạnh, và chỉ cần thêm một sự cố nữa là nguy cơ đối đầu trực tiếp giữa Iran với Saudi sẽ không còn là viễn cảnh xa xôi.
Thổ Nhĩ Kỳ cũng tuyên bố NATO đã bắn hạ quả tên lửa đạn đạo thứ hai từ Iran bay vào không phận nước này. Việc một quốc gia thành viên NATO bị tên lửa Iran xâm nhập không phận là chi tiết đặc biệt nguy hiểm, bởi nó đẩy rủi ro tính toán sai từ chiến tranh khu vực sang một không gian liên minh quân sự rộng hơn. Một mảnh đạn rơi sai chỗ, một vụ thương vong lớn, hay một lần đánh chặn thất bại, đều có thể tạo ra hiệu ứng domino mà không bên nào dễ kiểm soát.
Dầu vượt 100 USD/thùng, thị trường hoảng loạn: chiến tranh giờ đã đánh vào túi tiền cả thế giới
Khi súng nổ ở Trung Đông, sàn giao dịch ở châu Á, châu Âu và Mỹ cũng đỏ lửa. Reuters cho biết giá dầu đã bứt qua mốc 100 USD/thùng, có lúc Brent lên gần 120 USD, mức cao nhất kể từ sau cú sốc Ukraine 2022. Đây không còn là phản ứng nhất thời của giới đầu cơ nữa, mà là thị trường đang định giá một nguy cơ đứt gãy nguồn cung thật sự. Càng nhiều cơ sở lọc dầu bị đánh, càng nhiều tàu dầu kẹt ở Hormuz, thì dầu càng bị biến từ hàng hóa thành vũ khí địa chính trị.
Cú sốc dầu lập tức kéo theo chứng khoán rơi mạnh. Reuters ghi nhận thị trường châu Á đồng loạt lao dốc, Nikkei có lúc cắm đầu rồi chốt phiên giảm mạnh, Kospi, Taiex và Hang Seng cũng đỏ sàn; tại châu Âu, STOXX Europe 600, Paris, Frankfurt, Zurich, London đều suy yếu, còn hợp đồng tương lai của Mỹ cũng báo hiệu một phiên giao dịch tiêu cực. Khi dầu tăng kiểu “đạp ga,” nhà đầu tư thường nghĩ ngay đến hai từ: lạm phát và suy thoái. Một bên là chi phí vận chuyển, sản xuất, điện năng tăng vọt; bên kia là ngân hàng trung ương bị trói tay, khó giảm lãi suất như kỳ vọng trước đó.
Tại Mỹ, giá xăng bán lẻ trung bình theo AAA đã lên 3,48 USD/gallon, tăng gần 50 cent, tương đương khoảng 17%, kể từ khi chiến tranh bùng nổ. CNN nhấn mạnh đây mới chỉ là bước tăng đầu, vì giá bán lẻ thường phản ứng chậm hơn giá dầu thô. Nói cách khác, người dân Mỹ có thể mới chỉ thấy “mùi khói,” còn ngọn lửa ở trạm xăng vẫn chưa bùng hết. Trong bối cảnh bầu không khí chính trị ở Washington vốn đã căng, giá xăng leo thang có thể trở thành sức ép nội địa rất lớn đối với Nhà Trắng.
G7 họp khẩn chuyện xả kho dầu chiến lược: thế giới bắt đầu tính phương án chống sốc
Giữa cơn chấn động đó, các bộ trưởng tài chính G7 đã lên lịch họp để thảo luận khả năng phối hợp giải phóng dự trữ dầu chiến lược. Phát ngôn viên Ủy ban châu Âu xác nhận vấn đề này đang được đem ra bàn, còn phía Đức cũng nói hậu quả kinh tế của cuộc chiến có Iran sẽ là nội dung trọng tâm. Đây là bước đi rất quan trọng: khi các nước G7 bàn chuyện rút dầu từ kho khẩn cấp, tức là giới điều hành kinh tế đã nhìn chiến tranh không còn như một biến cố địa phương, mà như cú sốc có thể lan toàn cầu.
Theo cơ chế của Cơ quan Năng lượng Quốc tế, các nước thành viên phải nắm giữ lượng dự trữ dầu tương đương ít nhất 90 ngày nhập khẩu ròng, để ứng phó khi nguồn cung bị gián đoạn nghiêm trọng. Việc có hay không một đợt xả kho phối hợp sẽ phụ thuộc mức độ đứt gãy thực tế trong những ngày tới. Nhưng ngay cả lúc kho chưa mở, tin đồn hay kỳ vọng về khả năng mở kho cũng đã đủ cho thấy thị trường đang bước vào trạng thái sợ hãi thật. Người ta không đem “quỹ cứu hỏa” ra bàn nếu chỉ là một đám cháy nhỏ ngoài hiên.
IMF gióng chuông báo động: dầu tăng 10% có thể đẩy lạm phát toàn cầu thêm 0,4 điểm phần trăm
Không chỉ thị trường tài chính, các định chế quốc tế cũng bắt đầu lên tiếng. Tổng giám đốc IMF Kristalina Georgieva cảnh báo nếu giá dầu tăng 10% và duy trì phần lớn năm nay, lạm phát toàn cầu có thể tăng thêm khoảng 40 điểm cơ bản. Bà nhấn mạnh sức chịu đựng của kinh tế thế giới đang lại bị thử thách bởi cuộc xung đột mới ở Trung Đông và kêu gọi các nhà hoạch định chính sách “hãy nghĩ đến điều không tưởng và chuẩn bị cho nó.” Đây là câu nói nghe như trong phim, nhưng thực chất là lời cảnh báo cực nghiêm túc: đừng giả định rằng chiến tranh sẽ sớm hạ nhiệt hay thị trường sẽ tự ổn định.
Ý của IMF rất rõ: nếu dầu tiếp tục leo, lạm phát sẽ tăng, tăng trưởng sẽ chịu sức ép, và các ngân hàng trung ương có thể buộc phải trì hoãn việc hạ lãi suất, thậm chí siết mạnh hơn. Điều đó đặc biệt nguy hiểm với các nước nhập khẩu năng lượng lớn ở châu Á, châu Âu, cũng như những nền kinh tế đang sống dựa vào chi phí vay rẻ để giữ nhịp tăng trưởng. Có thể nói, mỗi quả tên lửa rơi xuống Trung Đông lúc này không chỉ khoét một cái hố trên mặt đất, mà còn khoét một cái hố trong kỳ vọng phục hồi của kinh tế toàn cầu.
Vụ trường học ở Minab: vết thương đạo lý lớn nhất của cuộc chiến
Nếu cú sốc dầu là vết thương kinh tế, thì vụ trường học ở Minab là vết thương đạo lý. Một video mới xuất hiện dường như cho thấy một cuộc không kích của Mỹ vào căn cứ hải quân IRGC nằm sát một trường tiểu học ở Minab, nơi truyền thông Iran nói hơn 160 nữ sinh thiệt mạng hôm 28/2. Theo phân tích được CNN đăng tải, loại đạn trong video có đặc điểm phù hợp với tên lửa hành trình Tomahawk, loại vũ khí mà Hải quân Mỹ sử dụng, còn Israel không vận hành loại này. Tuy vậy, chính CNN cũng nhấn mạnh rằng việc xác định trách nhiệm cuối cùng vẫn chưa thể kết luận dứt khoát nếu thiếu thêm bằng chứng vật chứng từ hiện trường.
Điểm đáng chú ý là video mới không trực tiếp cho thấy khoảnh khắc trường học bị trúng đạn, nhưng nó củng cố thêm một chuỗi dữ liệu trước đó: ảnh vệ tinh, vị trí địa lý, thời điểm nổ, đánh giá chuyên gia vũ khí và bản đồ khu vực mà quân đội Mỹ được cho là đã tấn công. Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth nói Mỹ vẫn đang điều tra, trong khi Tổng thống Trump lại đổ lỗi cho Iran. Chính sự chênh nhau giữa phát ngôn chính trị và chuỗi bằng chứng kỹ thuật khiến vụ việc này càng gây chấn động, bởi nếu đúng là hỏa lực Mỹ gây nên thảm kịch ấy thì đây sẽ là một trong những vụ thương vong dân sự nghiêm trọng nhất trong nhiều thập niên can dự quân sự của Mỹ ở Trung Đông.
Sáu thượng nghị sĩ Dân chủ chủ chốt đã lên tiếng nói họ “kinh hoàng” trước các phân tích cho rằng Mỹ có thể liên quan tới vụ đánh trúng trường học, đồng thời yêu cầu Bộ trưởng Quốc phòng phải giải trình rõ với công chúng và Quốc hội. Điều này có thể mở ra một mặt trận chính trị mới ngay tại Washington: ngoài chiến trường Trung Đông, Nhà Trắng còn có thể phải đối mặt với áp lực điều tra, chỉ trích và tranh cãi trong nội bộ nước Mỹ. Chiến tranh càng kéo dài, cái giá phải trả càng không chỉ nằm ở xăng dầu hay khí tài, mà còn ở uy tín và tính chính danh đạo lý của bên tiến hành chiến dịch quân sự.
Nga lập tức chống lưng Mojtaba, trục Moscow - Tehran lộ rõ hơn bao giờ hết
Một diễn biến khác rất đáng chú ý là Tổng thống Vladimir Putin đã gửi thư chúc mừng Mojtaba Khamenei. Theo các báo cáo cùng ngày, ông Putin ca ngợi sự dũng cảm và khẳng định Nga sẽ tiếp tục là đối tác đáng tin cậy của Iran. Trong bối cảnh CNN trước đó đưa tin Nga bị nghi đã chia sẻ thông tin tình báo về vị trí và di chuyển của lực lượng Mỹ cho Iran, động thái chúc mừng này càng làm rõ rằng Moscow không hề đứng ngoài, ít nhất về mặt chính trị và có thể cả hỗ trợ gián tiếp.
Ý nghĩa của việc này không chỉ nằm ở một bức điện mừng. Nó cho thấy Iran, dù đang bị đánh dữ dội, vẫn còn những điểm tựa bên ngoài. Trong chiến tranh hiện đại, một chế độ còn có được hậu thuẫn ngoại giao, tình báo, hoặc hỗ trợ kinh tế từ đối tác lớn thì khả năng bị bẻ gãy hoàn toàn sẽ thấp hơn nhiều. Bởi vậy, bất kỳ ai trông chờ việc Tehran sớm đổ sụp chỉ vì thay lãnh tụ có lẽ đang nhìn cuộc chơi quá đơn giản.
Iran tuyên bố không đàm phán khi còn bị đánh: cánh cửa ngoại giao gần như đóng sập
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran nói thẳng rằng chừng nào còn “xâm lược quân sự,” chừng ấy không có nhiều chỗ cho đàm phán ngoài một “đáp trả dứt khoát.” Tuyên bố này rất quan trọng, vì nó dập tắt hy vọng rằng việc đổi lãnh tụ có thể mở ra một đường dây thương lượng mềm hơn. Thay vào đó, thông điệp từ Tehran là: bom còn nổ thì nói chuyện gì cũng vô ích.
Nói theo kiểu dân gian, “nước sôi lửa bỏng mà bắt người ta ngồi uống trà” thì khó. Iran đang muốn chứng minh rằng họ sẽ không ngồi vào bàn trong tư thế bị ép sát tường. Vấn đề là ở phía bên kia, Mỹ và Israel cũng phát đi giọng điệu không hề mềm. Trump nói ông sẽ cùng Israel quyết định khi nào chiến tranh kết thúc; còn Hegseth nói Washington sẽ đặt ra “điều kiện đầu hàng” cho Iran. Khi cả hai bên cùng nói bằng ngôn ngữ của sức mạnh, thì ngoại giao rất dễ chỉ còn là chiếc ghế trống trong căn phòng đầy khói súng.
Starmer giữ khoảng cách với Trump, phương Tây cũng bắt đầu lộ rạn
Thủ tướng Anh Keir Starmer hôm nay nói ông đã nói với Trump rằng những quyết định liên quan lợi ích của nước Anh phải do lãnh đạo Anh đưa ra. Câu chữ nghe mềm, nhưng thông điệp lại cứng: London không muốn bị xem như cái bóng tự động đi theo Washington trong mọi bước leo thang. Trong bối cảnh Trump công khai chê Starmer “không hữu ích,” phát biểu của Thủ tướng Anh phản ánh một thực tế ngày càng rõ là nội bộ phương Tây cũng không còn hoàn toàn đồng thanh nhất trí về cách xử lý cuộc chiến này.
Đây là chi tiết nhỏ mà không nhỏ. Một liên minh nếu thống nhất tuyệt đối thì người ta không cần nói nhiều về quyền tự quyết. Khi lãnh đạo đồng minh phải nhấn mạnh rằng nước mình tự quyết lợi ích của mình, điều đó cho thấy áp lực chính trị nội bộ đã xuất hiện. Và chiến tranh càng dài, giá dầu càng cao, thương vong dân sự càng lớn, thì những đường nứt như vậy càng có thể lộ rõ hơn.
English
Deutsch
Français
Español
Italiano
Português
Norsk
Nederlands
Dansk
Suomi
Polski
Čeština
Русский
日本語
한국어
中文(简体)
中文(繁體)
Magyar
Türkçe
العربية
ไทย
Latina
हिन्दी
Bahasa Indonesia
Bahasa Melayu
