USA Người Ả Rập tại Mỹ: một cộng đồng đông đảo, âm thầm nhưng có ảnh hưởng ngày càng lớn

[Gibbs]

Khi nhắc đến nước Mỹ, người ta thường nghĩ ngay đến một xã hội đa sắc tộc, nơi từng làn sóng di dân đã góp phần tạo nên diện mạo quốc gia này. Trong bức tranh ấy, cộng đồng người Ả Rập tại Mỹ là một thành phần rất đáng chú ý: không phải lúc nào cũng xuất hiện ồn ào trên truyền thông, nhưng lại có lịch sử lâu dài, phân bố rộng khắp và ảnh hưởng ngày càng rõ trong kinh tế, giáo dục, văn hóa lẫn chính trị. Theo Arab American Institute, hiện có khoảng 3,7 triệu người Mỹ gốc Ả Rập nếu tính theo phương pháp ước lượng đã điều chỉnh phần thiếu hụt thống kê; trong khi số liệu điều tra dân số thường ghi nhận thấp hơn vì vấn đề khai báo sắc tộc và nguồn gốc tổ tiên.

Người Ả Rập tại Mỹ là ai?

“Người Ả Rập tại Mỹ” hay Arab Americans là những người có nguồn gốc từ các quốc gia nói tiếng Ả Rập ở Trung Đông, Bắc Phi và một phần châu Phi cận Sahara. Cộng đồng này không phải là một khối đồng nhất. Họ đến từ hơn 20 quốc gia, mang theo các truyền thống tôn giáo, vùng miền và bản sắc khác nhau: có người gốc Lebanon, Syria, Palestine, Ai Cập, Iraq, Yemen, Jordan, Morocco, Sudan hay Algeria. Arab American Institute nhấn mạnh rằng đây là một cộng đồng sắc tộc rất đa dạng, và người Mỹ gốc Ả Rập có thể tự nhận mình thuộc nhiều nhóm chủng tộc khác nhau trong hệ thống phân loại của Mỹ.

Điều này rất quan trọng, bởi trong nhiều năm, người Ả Rập tại Mỹ vừa hiện diện đông đảo, vừa rơi vào tình trạng “khó đếm chính xác”. Chính Cục Điều tra Dân số Mỹ cho biết dữ liệu về nhóm MENA (Middle Eastern and North African) chỉ mới được phản ánh rõ hơn trong các bộ dữ liệu gần đây, và đến cuộc điều tra năm 2020 mới có bước tiến lớn trong việc ghi nhận người có nguồn gốc Trung Đông – Bắc Phi.

Họ đến Mỹ từ bao giờ?

Người Ả Rập đã đến Mỹ từ cuối thế kỷ 19, với những làn sóng di dân đầu tiên bắt đầu từ thập niên 1880. Theo Arab American Institute, các đợt di cư ban đầu chủ yếu đến từ vùng Đại Syria lịch sử, tức bao gồm Lebanon, Syria và Palestine ngày nay. Những người này thường làm nghề buôn bán nhỏ, bán hàng rong, sau đó dần chuyển sang kinh doanh, dịch vụ, giáo dục và các nghề chuyên môn.

Về sau, các cuộc chiến tranh, biến động chính trị và khủng hoảng kinh tế ở Trung Đông và Bắc Phi lại tạo ra những làn sóng di dân mới sang Mỹ. Vì vậy, cộng đồng Ả Rập tại Mỹ là kết quả của nhiều thế hệ chồng lớp: có gia đình đã ở Mỹ hơn 100 năm, nhưng cũng có những người mới đến trong vài thập niên gần đây vì chiến tranh, bất ổn hay cơ hội học tập và làm ăn.

Vì sao cộng đồng này tập trung ở một số bang lớn?

Các tiểu bang có dân số người gốc Ả Rập lớn hàng đầu gồm California, Michigan, New York, Texas và Florida. Dù con số trong ảnh có thể được tổng hợp theo một cách riêng từ dữ liệu ACS 5 năm, xu hướng chung là phù hợp với các thống kê chính thức và các ước lượng của Arab American Institute: các bang đông dân, có đô thị lớn, có lịch sử nhập cư mạnh và có mạng lưới cộng đồng lâu đời thường là nơi người Ả Rập tập trung đông nhất.

California

California thường đứng đầu hoặc thuộc nhóm đầu vì đây là bang đông dân nhất nước Mỹ, có nhiều trung tâm kinh tế lớn như Los Angeles, San Diego, San Francisco Bay Area. Người Ả Rập tại đây phân bố rộng, hoạt động trong thương mại, kỹ thuật, y tế, bất động sản và giáo dục. Theo hồ sơ nhân khẩu của AAI, California là bang có cộng đồng Arab American lớn nhất theo ước tính của tổ chức này.

Michigan

Michigan có vị trí đặc biệt trong lịch sử cộng đồng Ả Rập tại Mỹ, nhất là khu vực Dearborn và vùng đô thị Detroit. Đây là một trong những trung tâm người Mỹ gốc Ả Rập nổi tiếng nhất nước Mỹ. Arab American Institute cho biết riêng Michigan có quy mô cộng đồng rất lớn; đồng thời nhấn mạnh rằng số dân gốc Ả Rập do Census ghi nhận vẫn thấp hơn đáng kể so với ước tính đã điều chỉnh thiếu hụt.

New York, Texas, Florida, New Jersey, Illinois

Các bang này là cửa ngõ thương mại, có thành phố lớn, nhiều đại học, cơ hội việc làm và các mạng lưới gia đình – đồng hương mạnh. New York từ lâu là điểm đến của các cộng đồng nhập cư Trung Đông; Texas và Florida tăng nhanh nhờ kinh tế mở rộng và dòng người di chuyển nội địa; còn Illinois, nhất là Chicago, cũng là một đầu mối lớn của người gốc Ả Rập.

Người Ả Rập tại Mỹ không chỉ theo Hồi giáo

Nhiều người thường mặc định rằng người Ả Rập đồng nghĩa với người Hồi giáo, nhưng thực tế không phải vậy. Cộng đồng Ả Rập tại Mỹ rất đa tôn giáo. Có người theo Hồi giáo Sunni, Shiite, Druze; nhưng cũng có rất đông người theo Công giáo, Chính thống giáo Đông phương, Tin Lành và các hệ phái Kitô giáo khác. Chính các làn sóng nhập cư đầu tiên từ Lebanon và Syria sang Mỹ cuối thế kỷ 19 đã có tỷ lệ Kitô hữu khá cao. Arab American Institute cũng mô tả cộng đồng này như một tập hợp đa dạng về tín ngưỡng, văn hóa và nguồn gốc quốc gia.

Đó là lý do tại sao khi nói về “người Ả Rập tại Mỹ”, cần hiểu đây là một cộng đồng rộng, chứ không thể gom họ vào một hình ảnh duy nhất.

Đóng góp của cộng đồng Ả Rập cho nước Mỹ

Người Mỹ gốc Ả Rập hiện diện trong rất nhiều lĩnh vực. Họ là chủ cửa hàng, bác sĩ, kỹ sư, luật sư, giảng viên đại học, nhà khoa học, doanh nhân, viên chức công quyền và cả quân nhân. AAI cho biết hơn 85% người Mỹ gốc Ả Rập là công dân Hoa Kỳ, cho thấy đây không phải là một cộng đồng “tạm cư” mà là một phần đã bén rễ sâu trong xã hội Mỹ.

Tại nhiều nơi như Michigan, New Jersey hay California, người Ả Rập còn góp phần định hình diện mạo khu thương mại địa phương. Các nhà hàng Lebanon, tiệm bánh Palestine, siêu thị Trung Đông, quán cà phê kiểu Ả Rập, cửa hàng gia vị, tiệm vàng và doanh nghiệp gia đình đã trở thành một phần quen thuộc của đời sống đô thị Mỹ. Không ít khu dân cư có biển hiệu song ngữ tiếng Anh – tiếng Ả Rập, phản ánh mức độ ổn định và tự tin của cộng đồng này.

Từ cộng đồng di dân đến lực lượng chính trị đáng chú ý

Trong vài thập niên gần đây, người Ả Rập tại Mỹ ngày càng tham gia chính trị mạnh hơn. Họ đi bầu, tài trợ vận động, thành lập tổ chức vận động quyền lợi và tham gia tranh cử ở cấp địa phương lẫn liên bang. Arab American Institute đánh giá Arab Americans là một cộng đồng cử tri tích cực, dù mức độ hăng hái bầu cử có thể biến động theo từng chu kỳ chính trị.

Sự gia tăng về tiếng nói chính trị của cộng đồng này xuất phát từ hai nguyên nhân. Thứ nhất là quy mô dân số đã đủ lớn tại nhiều bang chiến địa hoặc bang đông dân. Thứ hai là các vấn đề Trung Đông, chiến tranh, nhập cư, dân quyền và chống kỳ thị đã khiến nhiều người Mỹ gốc Ả Rập cảm thấy họ cần trực tiếp lên tiếng thay vì đứng ngoài.

Những khó khăn và định kiến họ từng phải đối mặt

Dù đóng góp lớn, người Ả Rập tại Mỹ cũng từng trải qua nhiều giai đoạn bị nghi ngờ hoặc kỳ thị, đặc biệt sau biến cố 11/9/2001. Trong mắt không ít người Mỹ, hình ảnh “Ả Rập” từng bị gắn chặt với chiến tranh, khủng bố, dầu mỏ hay xung đột Trung Đông. Hậu quả là nhiều công dân Mỹ gốc Ả Rập bị soi xét kỹ hơn ở sân bay, nơi làm việc, trường học hoặc trong đời sống công cộng.

Một nghiên cứu của Census Bureau về cách người có nguồn gốc MENA khai báo bản sắc cho thấy việc phân loại chủng tộc – sắc tộc của nhóm này ở Mỹ vốn phức tạp, và sự hiểu sai từ xã hội chung là một phần nguyên nhân khiến dữ liệu lẫn nhận thức công chúng thường không phản ánh đúng thực tế.

Tuy vậy, cũng chính từ áp lực đó, nhiều tổ chức dân sự và thế hệ trẻ Arab American đã đẩy mạnh việc khẳng định bản sắc, viết lại câu chuyện của chính mình và tham gia nhiều hơn vào đời sống công cộng.

Vì sao cộng đồng này ngày càng được chú ý?

Có ba lý do chính.

Thứ nhất, quy mô dân số ngày càng lớn và phân bố rộng, không còn chỉ bó hẹp ở vài khu phố nhập cư cổ điển. Dữ liệu ACS 5 năm hiện đã phủ đến cấp bang và nhiều đơn vị địa lý nhỏ hơn, cho phép theo dõi cộng đồng này rõ hơn trước đây.

Thứ hai, vai trò chính trị tăng lên, nhất là tại những bang có số cử tri đông và cạnh tranh cao. Trong các kỳ bầu cử gần đây, lá phiếu Arab American được các chiến dịch tranh cử chú ý hơn nhiều so với trước.

Thứ ba, bản sắc MENA đang được nhìn nhận rõ ràng hơn trong thống kê chính thức. Cục Điều tra Dân số Mỹ cho biết dân số có nguồn gốc MENA trong cuộc điều tra 2020 lên tới khoảng 3,5 triệu người, trong đó các nhóm Lebanese, Egyptian và các cộng đồng gốc Ả Rập khác chiếm tỷ trọng lớn.

Nhìn từ bức hình: điều gì đáng chú ý?

Bức hình xếp hạng các bang đông người gốc Ả Rập cho thấy một điều thú vị: cộng đồng này không chỉ tập trung ở bờ Đông hay vùng Trung Tây, mà đã trải rộng từ California, Texas, Florida đến Michigan, New Jersey, Illinois rồi sang Washington, Colorado, Oregon. Điều đó phản ánh hai xu hướng song song: một mặt là các “thành trì lịch sử” như Michigan hay New Jersey vẫn rất mạnh; mặt khác là người Ả Rập đã hòa vào các trung tâm kinh tế mới của nước Mỹ.

Nói cách khác, người Ả Rập tại Mỹ ngày nay không còn là hình ảnh của một nhóm di dân ở rìa xã hội. Họ đã trở thành một thành phần hữu cơ của nước Mỹ hiện đại: có mặt trong trường học, bệnh viện, giới doanh nghiệp, hội đồng thành phố, truyền thông và cả trong cuộc tranh luận về tương lai nước Mỹ.

Người Ả Rập tại Mỹ là một cộng đồng vừa lâu đời, vừa trẻ trung; vừa gìn giữ truyền thống, vừa thích nghi mạnh mẽ với đời sống Mỹ. Họ đến từ nhiều quốc gia, theo nhiều tôn giáo, mang nhiều bản sắc khác nhau, nhưng cùng góp phần vào câu chuyện lớn của xứ sở di dân này. Những con số dân số trong các bang chỉ là phần nổi của tảng băng. Phần sâu hơn là lịch sử vượt biên giới, hành trình lập nghiệp, nỗ lực chống định kiến và khát vọng được nhìn nhận đúng như một bộ phận không thể thiếu của Hoa Kỳ.