USA Trump lại nghi ngờ NATO: “Họ có ở đó cho Mỹ không?” – Afghanistan thành điểm nổ mới

[Gibbs]

Ở Davos, khi người ta nói về “trật tự thế giới”, Tổng thống Donald Trump lại chọn một câu hỏi cũ để khoét sâu vào vết nứt mới: nếu nước Mỹ gặp nạn, liệu NATO có thật sự lao vào cứu hay không? Ông nói điều đó trong cuộc phỏng vấn Fox News hôm thứ Năm, ngay lúc liên minh đang căng thẳng vì loạt phát biểu của ông về Greenland.

“Nếu Mỹ cần họ, họ có ở đó không?” – Trump lặp lại nghi ngờ về Điều 5
Trump nói ông “luôn luôn” tự hỏi: khi cần, đồng minh có “ở đó” cho Mỹ không. Ông nhấn mạnh đây là “phép thử tối hậu”, và thừa nhận ông “không chắc”. Ông còn gợi lại Afghanistan, nơi theo ông, đồng minh có gửi quân nhưng “đứng lùi lại”, “hơi tránh tuyến đầu”, như thể có mặt cho đủ cờ… chứ không đủ xương máu.

Những lời này làm đồng minh khó chịu, bởi sau 11/9, Mỹ là nước duy nhất từng kích hoạt Điều 5, và chính NATO đã bước vào Afghanistan cùng Mỹ trong suốt 20 năm. Việc Trump thường xuyên xem nhẹ hy sinh ấy đã là chuyện gây bực bội nhiều năm, nay lại bị khơi lại ngay giữa hội nghị toàn cầu.

Afghanistan không phải chuyện kể: con số tử trận làm “đỏ mắt” đồng minh
Thực tế, Mỹ mất nhiều quân nhất về số tuyệt đối, nhưng nếu tính theo quy mô dân số, nhiều nước châu Âu chịu tổn thất nặng không kém. Khoảng 3.500 binh sĩ đồng minh thiệt mạng, trong đó 2.456 là người Mỹ, 457 là người Anh. Đan Mạch, khi chiến dịch bắt đầu dân số chỉ khoảng 5 triệu, cũng mất hơn 40 binh sĩ — một con số nhỏ nếu nhìn bằng mắt Mỹ, nhưng là vết cắt sâu với một quốc gia nhỏ.

Trong tuần đầu năm, Trump còn từng viết thẳng trên Truth Social rằng ông “nghi ngờ” NATO sẽ ở bên Mỹ nếu Mỹ thật sự cần, trong khi Mỹ “luôn ở đó cho NATO”. Câu chữ ấy giống một lời nhắc nợ: Mỹ trả hóa đơn, nên Mỹ có quyền hoài nghi.

Rutte phản pháo ngay tại chỗ: “Họ sẽ cứu Mỹ. Và họ đã làm rồi”
Trước khi Trump nói với Fox, Tổng thư ký NATO Mark Rutte đã trực tiếp “chỉnh” ngay ở Davos khi ngồi cạnh ông. Rutte nhắc Trump rằng đồng minh đã sát cánh cùng Mỹ ở Afghanistan, và đưa ra một câu nói nặng như chì: cứ mỗi hai lính Mỹ hy sinh, lại có một binh sĩ từ nước NATO khác không trở về với gia đình. Ông nói điều đó “làm ông đau” nếu Trump thật sự nghĩ châu Âu không ở đó vì Mỹ.

Thông điệp của Rutte rất rõ: NATO không chỉ là lời hứa trên giấy; nó từng đổ máu cùng Mỹ, và sẽ làm vậy nếu lịch sử lặp lại.

Anh quốc nổi giận: “Đó là sự xúc phạm”
Ở London, phản ứng không vòng vo. Bộ trưởng Quốc phòng Anh John Healey nhắc rằng Điều 5 chỉ kích hoạt một lần — và Anh cùng các đồng minh đã trả lời tiếng gọi của Mỹ. Ông nhấn mạnh hơn 450 quân nhân Anh tử trận ở Afghanistan phải được nhớ như những người hùng, xứng đáng được tôn trọng chứ không phải bị hạ thấp.

Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại Hạ viện Anh Emily Thornberry gọi phát biểu của Trump là “một sự sỉ nhục”. Lãnh đạo đối lập Bảo thủ Kemi Badenoch nói thẳng đó là “vô nghĩa trắng trợn”, rằng hy sinh của đồng minh xứng đáng được tôn trọng, không phải bị bôi mòn.

“Nhiều cờ mà ít năng lực”: một đường dây phát ngôn trong nội bộ Trump
Không chỉ Trump. Một số nhân vật trong chính quyền ông cũng từng nói nhẹ hy sinh của đồng minh. Tháng 6, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth kể lính Mỹ ở Afghanistan hay đùa chữ ISAF (lực lượng hỗ trợ an ninh quốc tế) thành câu mỉa mai “I Saw Americans Fighting”, rồi chê rằng “nhiều lá cờ” nhưng “không nhiều năng lực tác chiến trên mặt đất”.

Khi những câu nói kiểu đó lặp lại, nó không còn là một nhận xét bột phát, mà thành một thái độ: đánh giá đồng minh bằng cảm giác “được gì” hơn là bằng lịch sử “đã cùng trả giá”.

Davos và Greenland: khi nghi ngờ Điều 5 gặp đúng lúc liên minh đang rạn
Vấn đề là phát ngôn lần này rơi đúng thời điểm NATO đang bị kéo căng bởi câu chuyện Greenland. Sau một tuần Trump gây áp lực bằng các đòn đe và lời dọa liên quan Greenland, những lời nghi ngờ Điều 5 giống như cú vặn thêm vào đường nứt: không chỉ là tranh cãi chính sách, mà là nghi ngờ nền móng.

NATO tồn tại nhờ niềm tin rằng khi chuông báo động vang lên, không ai đứng ngoài. Và vì vậy, chỉ cần một câu “tôi không chắc họ sẽ ở đó” cũng đủ khiến đồng minh cảm thấy bị phủ nhận — không phải phủ nhận tiền bạc, mà phủ nhận máu.