Lỗ hổng trong vụ 'Về đây bốn cánh chim trời'

[Romano]

Việc chương trình âm nhạc "Về đây 4 cánh chim trời" hủy phút chót phơi bày khoảng trống lớn trong cơ chế bảo vệ người mua vé và quản trị rủi ro của thị trường biểu diễn Việt Nam. Ở các quốc gia có công nghiệp giải trí phát triển, hủy show là kịch bản hầu hết đã được dự liệu bằng bảo hiểm, quy trình pháp lý chuẩn hóa.

Từ Taylor Swift đến những "túi bảo hiểm" tỷ USD
Vào tháng 8/2024, người hâm mộ âm nhạc thế giới rúng động khi ba đêm diễn trong khuôn khổ Eras Tour của Taylor Swift tại Vienna (Áo) bị hủy bỏ sau khi nhà chức trách phát hiện kế hoạch tấn công khủng bố nhằm vào sân vận động Ernst Happel. Với quy mô khoảng 195.000 khán giả dự kiến tham dự, thiệt hại tài chính ước tính có thể lên tới hàng chục triệu USD.

Thay vì rơi vào tình trạng hỗn loạn hay tranh cãi gay gắt về việc hoàn tiền, đơn vị tổ chức là Barracuda Music đã nhanh chóng thông báo toàn bộ vé sẽ được hoàn trả trong vòng 10 ngày. Sự tự tin này đến từ "tấm khiên" vững chắc là bảo hiểm hủy sự kiện.Tại các thị trường phát triển như Anh và Mỹ, việc mua bảo hiểm là yêu cầu gần như bắt buộc cho các sự kiện lớn. Thông thường, các vụ tấn công vũ trang không nằm trong điều khoản mặc định, nhưng nhà tổ chức thường mua thêm các gói bảo hiểm khủng bố hoặc đe dọa khủng bố độc lập.

Gói bảo hiểm được thiết kế để phân tán rủi ro. Từ đơn vị tổ chức, nghệ sĩ cho đến bản thân sân vận động đều có những hợp đồng riêng biệt để đảm bảo dòng tiền không bị đứt gãy.

Trong đại dịch COVID-19, nhờ các "túi bảo hiểm tập thể", nhiều nhà tổ chức lễ hội lớn tại châu Âu đã nhận được hàng chục triệu Euro bồi thường. Điển hình là lễ hội Electric Picnic (Ireland) đã nhận khoảng 13,27 triệu bảng Anh sau khi hủy show năm 2020. Nhờ đó họ duy trì bộ máy vận hành và hoàn vé cho khán giả mà không bị phá sản.

Khoảng trống khi xử lý rủi ro
Ngược lại với bức tranh chuyên nghiệp quốc tế, vụ việc show Về đây 4 cánh chim trời bị hủy tại Việt Nam đã bộc lộ những lỗ hổng trong quản trị rủi ro. Khi chương trình đổ vỡ, thay vì quy trình thanh toán tự động từ đơn vị bảo hiểm, khán giả và ban tổ chức (BTC), nghệ sĩ rơi vào cuộc chiến truyền thông và pháp lý mệt mỏi.

Tại Việt Nam, các cơ chế như "túi bảo hiểm" hay “tài khoản ký quỹ” (tài khoản do bên thứ ba độc lập quản lý) gần như vắng bóng. Hệ quả là tiền vé trở thành "điểm nóng" tranh cãi. BTC dính vào vòng lao lý trong khi khán giả loay hoay không biết khi nào mới nhận lại được tiền. Mỗi lần một sự kiện đổ vỡ không chỉ là thiệt hại về kinh tế mà còn là "cú sốc" làm xói mòn niềm tin của công chúng vào thị trường giải trí trong nước.

Nhiều người trong ngành nhận định việc hủy show ở Việt Nam vẫn được coi là sự cố bất ngờ và xử lý dựa trên thiện chí của các bên.

Giải pháp bền vững?
Có nhiều mô hình quản trị rủi ro đã được tiêu chuẩn hóa toàn cầu. Các quốc gia Đông Nam Á lân cận như Malaysia và Indonesia đang đi trước trong việc đưa bảo hiểm vào từng tấm vé. Ví dụ, thông qua sự hợp tác giữa các công ty bảo hiểm như Tune Protect và nền tảng bán vé Ticket2U, người mua vé chỉ cần chi thêm khoảng 5% giá vé để được bảo vệ trước các tình huống bất khả kháng không thể tham dự sự kiện. Điều này không chỉ bảo vệ khán giả mà còn giúp BTC giảm bớt áp lực hoàn tiền khi có sự cố.

Với cơ chế ký quỹ, tại Anh và một số nước châu Âu, các show lớn thường sử dụng tài khoản ký quỹ (escrow account) do bên thứ ba quản lý. Tiền vé được phong tỏa và chỉ giải ngân theo từng giai đoạn thực hiện hợp đồng, ngăn chặn việc BTC sử dụng dòng tiền sai mục đích trước khi sự kiện diễn ra. Trong khi đó, Hàn Quốc và Nhật Bản sử dụng các hợp đồng mẫu chuẩn hóa, quy định chi tiết trách nhiệm và điều kiện hủy bỏ, giúp giảm thiểu việc hình sự hóa các tranh chấp dân sự.Theo kinh nghiệm từ New Zealand, các tổ chức bảo vệ người tiêu dùng như Consumer NZ khẳng định rõ ràng. Nếu nghệ sĩ chính rút lui hoặc sự kiện thay đổi ngày diễn, đó là sự thay đổi hợp đồng và khán giả có quyền được hoàn tiền theo Luật Thương mại Công bằng. Việc minh bạch hóa các quy định này giúp cả người bán và người mua biết rõ giới hạn trách nhiệm của mình.

Với nhiều khán giả và người trong nghề, vụ hủy show Về đây 4 cánh chim trời không chỉ là sự cố đáng tiếc, mà là lời nhắc rằng thị trường biểu diễn Việt Nam đang cần chuyển sang một hệ thống quản trị rủi ro chuyên nghiệp. Chỉ khi rủi ro được "đóng gói" bằng bảo hiểm và luật lệ, khán giả mới thực sự được bảo vệ, ngành công nghiệp giải trí mới có thể phát triển bền vững.