Quyết định của Trump có thể phá vỡ đòn bẩy đất hiếm của Trung Quốc trong cuộc nội chiến ở Myanmar

[kentto]

Quyết định của Trump có thể phá vỡ đòn bẩy đất hiếm của Trung Quốc trong cuộc nội chiến ở Myanmar

Chính quyền Trump được cho là đang cân nhắc hai đề xuất nhằm loại bỏ Trung Quốc khỏi các chuỗi cung ứng quan trọng của Mỹ. Một phương án là đàm phán trực tiếp một thỏa thuận thương mại khoáng sản đất hiếm với chính quyền quân sự Myanmar. Phương án còn lại, có khả năng mang tính chiến lược hơn, là bỏ qua hoàn toàn chính quyền quân sự và hợp tác với Tổ chức Độc lập Kachin (KIO), một nhóm vũ trang sắc tộc hùng mạnh kiểm soát vùng lãnh thổ giàu tài nguyên và đã chiến đấu chống lại chính quyền quân sự kể từ khi vô hiệu hóa cuộc bầu cử dân chủ của Myanmar và nắm quyền vào năm 2021.

Việc hợp tác với chính quyền quân sự có nguy cơ hợp pháp hóa một chế độ tàn bạo, chịu trách nhiệm cho những hành động tàn bạo lan rộng, bao gồm các cuộc không kích và tấn công trên bộ vào dân thường , bệnh viện, trường học, trại tị nạn và làng mạc. Việc ký kết một thỏa thuận với chính quyền quân sự có thể bị coi là sự ủng hộ cho quyền lực của họ. Ngược lại, việc hợp tác với KIO sẽ gửi đi một tín hiệu mạnh mẽ rằng Hoa Kỳ công nhận tính hợp pháp trên thực tế của các lực lượng cách mạng hiện đang hoạt động như các chính quyền địa phương trên khắp đất nước.

Tuy nhiên, bất kỳ nỗ lực nào nhằm chuyển hướng xuất khẩu đất hiếm khỏi Trung Quốc có thể sẽ vấp phải phản ứng dữ dội. Phần lớn đất hiếm của Myanmar hiện đang được xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc, và Bắc Kinh gần như chắc chắn sẽ gây áp lực buộc KIO phải ngăn chặn một thỏa thuận như vậy. Chính quyền quân sự cũng có thể phản ứng mạnh mẽ, bằng cách leo thang các cuộc tấn công quân sự vào các khu vực do Kachin kiểm soát hoặc tìm cách cản trở xuất khẩu.

Tuy nhiên, đối với người dân Myanmar, bất kỳ hành động nào thách thức sự thống trị kinh tế của Trung Quốc và làm suy yếu quyền lực của chính quyền quân sự đều là một diễn biến đáng hoan nghênh. Trung Quốc không chỉ hưởng lợi từ việc khai thác đất hiếm ở Myanmar mà còn giúp duy trì cuộc chiến của chính quyền quân sự chống lại chính người dân của mình. Việc phá vỡ mối liên kết đó, cả về mặt kinh tế lẫn biểu tượng, sẽ đánh dấu một bước tiến đáng kể hướng tới việc làm suy yếu một chế độ chịu trách nhiệm cho bạo lực và đàn áp hàng ngày trên khắp đất nước.

Myanmar, đặc biệt là bang Kachin, đã trở thành một mắt xích quan trọng trong nguồn cung cấp đất hiếm (REE) toàn cầu, vốn rất cần thiết cho các ngành công nghiệp công nghệ cao, quốc phòng và năng lượng tái tạo. Kể từ năm 2021, Tổ chức Độc lập Kachin (KIO) và cánh vũ trang của nó, Quân đội Độc lập Kachin (KIA), đã nắm quyền kiểm soát các khu vực khai thác mỏ lớn gần thị trấn Pangwa, dọc biên giới Trung Quốc-Myanmar. Từng nằm dưới sự cai trị của một lãnh chúa thân chính quyền quân sự, cho phép trồng thuốc phiện và khai thác gỗ để đổi lấy thuế, khu vực này đã chuyển mình nhờ sự bùng nổ đất hiếm, chủ yếu nhờ đầu tư và nhu cầu từ Trung Quốc.

Ngày nay, các mỏ do Kachin kiểm soát sản xuất gần một nửa lượng đất hiếm nặng của thế giới, đặc biệt là terbi và dysprosi, được sử dụng trong động cơ xe điện, tua bin gió và các công nghệ tiên tiến khác. Trung Quốc, quốc gia kiểm soát hơn 80% chuỗi cung ứng đất hiếm toàn cầu, ngày càng phụ thuộc vào Myanmar về các nguyên tố thiết yếu này sau khi trấn áp hoạt động khai thác trái phép trong nước và thắt chặt luật môi trường vào năm 2015. Myanmar hiện chiếm hơn 57% lượng đất hiếm nhập khẩu của Trung Quốc, nhờ các quy định lỏng lẻo và chi phí sản xuất thấp hơn tới bảy lần so với Trung Quốc.

Sự phụ thuộc ngày càng tăng này đã tạo ra đòn bẩy chung. Khi Quân đội Độc lập Kachin (KIA) tiếp tục chiến dịch giành lại quyền kiểm soát toàn bộ bang Kachin và giải phóng người dân khỏi ách thống trị của quân đội, Trung Quốc đã bắt đầu gây sức ép buộc nhóm này phải bảo vệ lợi ích của mình. Gần đây, Bắc Kinh đã cảnh báo KIA ngừng tấn công chiếm Bhamo, một trung tâm hậu cần chiến lược, đồng thời đe dọa sẽ cắt nguồn nhập khẩu đất hiếm nếu cuộc tấn công tiếp tục. Bhamo là điểm trung chuyển quan trọng cho các chuyến hàng đất hiếm từ Myanmar đến các cơ sở chế biến của Trung Quốc, nhấn mạnh tầm quan trọng sống còn của nó đối với cả lực lượng kháng chiến và chuỗi cung ứng của Trung Quốc.

Trung Quốc thống trị ngành công nghiệp đất hiếm toàn cầu, kiểm soát 60-70% sản lượng toàn cầu và gần 90% công suất tinh chế. Nước này thậm chí còn nắm giữ chặt chẽ hơn nữa quy trình chế biến hạ nguồn, với hơn 85% công suất của thế giới, đặc biệt là đối với các loại đất hiếm nặng như dysprosi và terbi, và các loại đất hiếm nhẹ hơn như neodymium và praseodymium. Sự độc quyền này là kết quả của nhiều thập kỷ đầu tư chiến lược, trợ cấp nhà nước, và sẵn sàng chịu lỗ để làm suy yếu cạnh tranh nước ngoài và duy trì quyền kiểm soát thị trường.

Trong tám năm qua, hai phần ba lượng đất hiếm nhập khẩu hàng năm của Trung Quốc, đặc biệt là đất hiếm nặng, đến từ Myanmar. Thỏa thuận này cho phép Trung Quốc gánh chịu thiệt hại môi trường từ bên ngoài, đồng thời duy trì vị thế thống trị toàn cầu.

Đối với Hoa Kỳ, sự phụ thuộc vào Trung Quốc thể hiện rõ ràng một lỗ hổng an ninh quốc gia. Đất hiếm rất thiết yếu đối với nhiều hệ thống phòng thủ, từ máy bay chiến đấu F-35 và tàu ngầm lớp Virginia đến bom thông minh và hệ thống radar. Chỉ riêng một chiếc F-35 đã chứa hơn 400 kg vật liệu đất hiếm, trong khi một tàu khu trục hoặc tàu ngầm riêng lẻ cần đến vài nghìn kg.

Trung Quốc đã thể hiện sự sẵn sàng vũ khí hóa chuỗi cung ứng, hạn chế xuất khẩu đất hiếm để đáp trả thuế quan của Mỹ. Nếu Bắc Kinh quyết định leo thang, họ có thể làm tê liệt các lĩnh vực then chốt của nền tảng quốc phòng và sản xuất của Mỹ. Do đó, việc chấm dứt sự phụ thuộc vào Trung Quốc, và rộng hơn là vào nguồn cung do Trung Quốc kiểm soát từ Myanmar, là một mệnh lệnh chiến lược.

Việc hợp tác với Quân đội Độc lập Kachin (KIA), lực lượng hiện đang kiểm soát các mỏ khai thác chiếm khoảng một nửa sản lượng đất hiếm nặng của thế giới, mang đến một cơ hội hiếm có. Một thỏa thuận như vậy không chỉ làm suy yếu thế độc quyền của Trung Quốc và phá vỡ chuỗi cung ứng xuyên qua một vùng chiến sự bất ổn về chính trị, mà còn hỗ trợ phong trào kháng chiến dân chủ của Myanmar bằng cách hợp pháp hóa một trong những lực lượng cách mạng hùng mạnh nhất của nước này.

Bằng cách chuyển dịch chuỗi cung ứng khỏi Trung Quốc và hướng tới các đối tác đáng tin cậy hoặc trung lập, Hoa Kỳ có thể bắt đầu xây dựng lại quyền tự chủ chiến lược trong lĩnh vực quốc phòng và công nghệ. Và trong quá trình này, nó có thể góp phần làm suy yếu hai chế độ độc tài, Bắc Kinh và chính quyền quân sự Myanmar, vốn được duy trì quyền lực nhờ hoạt động buôn bán đất hiếm.

thanks