USA Trump Và Canh Bạc NATO: Khi Đồng Minh Trở Thành Gánh Nặng Và Luật Pháp Thành Rào Cản

[Gibbs]

Trong cơn sóng gió của cuộc chiến Iran, một lần nữa Tổng thống Donald Trump lại khuấy động chính trường quốc tế khi úp mở khả năng rút Hoa Kỳ khỏi NATO – liên minh quân sự được xem là trụ cột của trật tự phương Tây suốt hơn 7 thập niên. Những phát biểu gần đây của ông không chỉ gây chấn động tại Washington mà còn khiến cả châu Âu phải “đứng ngồi không yên”, bởi “một cây làm chẳng nên non, ba cây chụm lại nên hòn núi cao” – NATO chính là biểu tượng của sức mạnh tập thể ấy.

Trong hai cuộc phỏng vấn gần đây, ông Trump thẳng thắn tuyên bố đang “hoàn toàn cân nhắc” việc rút Mỹ khỏi NATO. Với tờ Telegraph của Anh, ông nói việc này “không chỉ là xem xét nữa”, mà gần như đã nằm trong suy nghĩ chiến lược của ông từ lâu. Ông thậm chí còn gọi NATO là “con hổ giấy” – một nhận định gây tranh cãi dữ dội, nhất là trong bối cảnh chiến tranh Iran đang làm rung chuyển khu vực Trung Đông.

Nguyên nhân sâu xa của sự bất mãn này, theo ông Trump, là việc các đồng minh châu Âu không sẵn sàng hỗ trợ Mỹ trong cuộc chiến Iran cũng như trong việc đảm bảo an ninh tại eo biển Hormuz – tuyến đường vận chuyển dầu mỏ quan trọng bậc nhất thế giới. Khi Iran gần như kiểm soát tuyến đường này sau các cuộc xung đột, nhiều nước NATO đã tỏ ra dè dặt trong việc triển khai lực lượng quân sự, điều khiến ông Trump nổi giận. Ông thậm chí đã công khai chỉ trích các đồng minh là “không ở đó khi chúng ta cần họ”, và cảnh báo rằng nước Mỹ sẽ “ghi nhớ điều này.”

Nhưng “luật trời khó cãi”, và trong trường hợp này, chính luật pháp Hoa Kỳ lại trở thành rào cản lớn nhất đối với tham vọng của ông Trump. Một đạo luật được Quốc hội thông qua năm 2023 – sau đó được đưa vào Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng 2024 – quy định rõ: tổng thống không thể đơn phương rút Mỹ khỏi NATO nếu không có sự đồng ý của Thượng viện với ít nhất 2/3 số phiếu, hoặc một đạo luật riêng từ Quốc hội. Điều này đồng nghĩa với việc, ngay cả khi toàn bộ phe Cộng hòa ủng hộ ông Trump, ông vẫn cần ít nhất 14 thượng nghị sĩ Dân chủ “gật đầu” – một kịch bản gần như không tưởng trong bối cảnh chính trị phân cực hiện nay.

Đáng chú ý, đạo luật này do chính Marco Rubio – hiện là Ngoại trưởng Mỹ – đồng bảo trợ cùng Thượng nghị sĩ Dân chủ Tim Kaine. Điều đó cho thấy, ngay cả trong nội bộ Đảng Cộng hòa, không phải ai cũng đồng tình với ý tưởng “rời bỏ NATO.”

Thượng nghị sĩ Thom Tillis, một nhân vật Cộng hòa có tiếng nói trong các vấn đề NATO, đã thẳng thắn bác bỏ quan điểm của ông Trump. Ông khẳng định: “Tổng thống Hoa Kỳ không thể rút khỏi NATO.” Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo rằng tổng thống hoàn toàn có thể làm suy yếu liên minh này về mặt thực tế – “làm cho nó trở nên vô dụng” nếu muốn. Một nhận định đầy ẩn ý, cho thấy sức mạnh của Nhà Trắng không chỉ nằm ở luật pháp, mà còn ở cách vận hành quyền lực.

Trong khi đó, lãnh đạo phe Dân chủ tại Thượng viện Chuck Schumer cũng lên tiếng phản đối mạnh mẽ, khẳng định Thượng viện sẽ không bỏ phiếu rời NATO chỉ vì “sự tức giận” của ông Trump. Ông nhấn mạnh rằng đạo luật năm 2023 chính là để ngăn chặn những quyết định mang tính bốc đồng có thể gây tổn hại lâu dài cho nước Mỹ và các đồng minh.

Tuy nhiên, câu chuyện pháp lý vẫn chưa hoàn toàn rõ ràng. Một báo cáo của Congressional Research Service cho biết nếu tổng thống cố tình rút Mỹ khỏi NATO mà không có sự chấp thuận của Quốc hội, vụ việc có thể bị đưa ra tòa. Trong khi đó, một ý kiến pháp lý từ Bộ Tư pháp năm 2020 lại cho rằng tổng thống có quyền độc quyền trong việc xử lý các hiệp ước quốc tế. Điều này mở ra một cuộc tranh luận hiến pháp phức tạp: quyền lực của tổng thống trong đối ngoại liệu có tuyệt đối hay không?

Giáo sư luật Curtis Bradley từ Đại học Chicago cho rằng, nếu ông Trump hành động đơn phương, ông sẽ vi phạm luật hiện hành. Dù phía ông có thể lập luận rằng đạo luật này vi hiến, nhưng theo Bradley, lập luận đó “yếu” vì chính Hiến pháp Mỹ cũng yêu cầu Quốc hội tham gia vào việc ký kết hiệp ước – đồng nghĩa với việc không thể coi đây là quyền lực độc quyền của tổng thống.

Ở một góc nhìn rộng hơn, NATO không chỉ là một liên minh quân sự, mà còn là biểu tượng của cam kết “một nước bị tấn công là tất cả cùng bị tấn công” – Điều 5 nổi tiếng đã được kích hoạt sau vụ khủng bố 11/9. Hơn 1.100 binh sĩ không phải người Mỹ đã hy sinh trong cuộc chiến Afghanistan, minh chứng cho sự gắn kết của liên minh này. Vì vậy, những lời chỉ trích của ông Trump rằng các đồng minh “không đứng tuyến đầu” đã vấp phải nhiều phản bác.

Thủ tướng Anh Keir Starmer, dù tránh đối đầu trực diện, vẫn khẳng định NATO là “liên minh quân sự hiệu quả nhất thế giới.” Tuy nhiên, ông cũng từ chối để Anh bị “lôi kéo” vào cuộc chiến Iran, đặc biệt là khi các hành động quân sự không được xem là hợp pháp theo luật quốc tế.

Không chỉ dừng lại ở NATO, ông Trump còn phát tín hiệu có thể rút Mỹ khỏi cuộc chiến Iran trong thời gian tới. Ông cho rằng “phần khó nhất đã xong” và việc rút lui có thể giúp giảm áp lực kinh tế, đặc biệt là giá năng lượng. Nhưng thực tế lại không đơn giản như vậy.

Iran hiện vẫn nắm trong tay hơn 400 kg uranium làm giàu cao – đủ để chế tạo vũ khí hạt nhân. Sau cái chết của lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, các phe cứng rắn trong nước đang thúc đẩy chương trình hạt nhân mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Nếu Mỹ rút lui mà không đạt được thỏa thuận, nguy cơ Iran sở hữu vũ khí hạt nhân sẽ càng tăng cao.

Trong khi đó, việc không kiểm soát được eo biển Hormuz đồng nghĩa với việc Iran có thể tiếp tục “bóp nghẹt” nguồn cung dầu toàn cầu, áp đặt phí vận chuyển lên đến 2 triệu USD mỗi tàu. Điều này không chỉ gây hỗn loạn kinh tế toàn cầu mà còn tạo ra một tiền lệ nguy hiểm trong luật hàng hải quốc tế.

Các quốc gia vùng Vịnh cũng đứng trước nguy cơ bị bỏ rơi. Iran đã phá vỡ hai “lằn ranh đỏ” khi tấn công trực tiếp lãnh thổ của họ và phong tỏa tuyến xuất khẩu dầu. Nếu Mỹ rút lui mà không có cam kết an ninh mới, khu vực này có thể rơi vào vòng xoáy bất ổn kéo dài.

Israel, trong khi đó, có thể tiếp tục tấn công Iran và Lebanon, ngay cả khi Mỹ rút lui. Điều này khiến nguy cơ xung đột lan rộng vẫn hiện hữu, như “lửa cháy lan đồng cỏ khô”, khó mà dập tắt trong một sớm một chiều.

Tất cả những diễn biến trên cho thấy, câu chuyện NATO không chỉ là vấn đề của một liên minh, mà là phép thử cho vai trò lãnh đạo toàn cầu của Hoa Kỳ. Liệu ông Trump có thực sự “quay lưng” với NATO? Hay đây chỉ là một nước cờ chiến lược nhằm gây áp lực với đồng minh?

Trong chính trị quốc tế, “nói vậy mà không phải vậy” – lời nói đôi khi là đòn gió, nhưng cũng có thể là tín hiệu của một cơn địa chấn đang đến gần. Và nếu Mỹ thực sự rời NATO, thế giới có thể bước vào một kỷ nguyên mới – nơi trật tự cũ bị phá vỡ, và những liên minh mới phải được tái định hình từ đầu.

my hay nen rut ra khoi NATO ngay lap tuc di.....GO OUT YANKEE....OUT and OUTtui tao se chon choi voi thang batau cho va putin nhung van conthay khong met voi thang tt 47 au dam usa