Sau những bài viết về quân lực Việt Nam Cộng Hoà như bài “Hải Quân Việt Nam Cộng Hoà với việc bảo vệ Hoàng Sa và Trường Sa”, bài “Năm 2011… những nghịch lư đời thường", tôi viết về cái chết của Thiếu Tướng Nguyễn Cao Kỳ nguyên Phó Tổng Thống, nguyên Thủ Tướng VNCH, nguyên tư lệnh không quân VNCH, gần đây nhất trong bài “Hải Pḥng… c̣n đâu nữa niềm tin!", với tấm h́nh rất nổi tiếng của Eddie Adams, tôi duy nhất ghi một ḍng giới thiệu theo lời giới thiệu của báo chí thế giới, không hề có ư b́nh luận: “Thiếu Tướng Nguyễn Ngọc Loan chánh cảnh sát đô thành Sài G̣n xử bắn tù binh đặc công Bẩy Lốp trong biến cố Mậu Thân 1968”. Thật bất ngờ chỉ sau 24h xuất hiện, đă có hàng trăm comments cho bài viết này.
Ngoài những lời chia sẻ cùng tôi về sự kiện Tiên Lăng Hải Pḥng, có không ít lời chê trách, phàn nàn rằng tôi vô ư thức, là không biết ǵ về bức ảnh đó, thậm chí có người c̣n kết tội tôi là kẻ “đi hàng hai” khi sử dụng tấm h́nh này. Tôi không tin hơn 40 năm sau biến cố Mậu Thân 1968 và cũng ngót 40 năm sau ngày 30-4 những người lính nay lại mất b́nh tĩnh đến thế khi nh́n lại h́nh ảnh của một thời khói lửa và hận thù phủ trùm lên quê hương và như vậy, có thể nói: Dư âm của cuộc nội chiến tương tàn vừa qua 1954 – 1975, c̣n lâu lắm mới ra khỏi tâm thức của người Việt Nam.
Vậy bức ảnh mà tôi đă sử dụng là bức ảnh ǵ mà nhiều người không hài ḷng với tôi đến thế? Phần tôi, khi được chiêm ngưỡng tác phẩm này, tôi đă nghĩ: Tấm h́nh này xứng đáng là một kiệt tác ảnh phóng sự về chiến tranh, không tiền khoáng hậu, sẽ lưu danh muôn thuở. Hăy cùng đọc lại những thông tin về số phận của bức ảnh có tên “Hành Quyết Tại Sài G̣n” – Saigon Excution mà tôi đă dùng, để biết số phận tác giả và những nhân vật liên quan đến bức ảnh này:
Nhiếp ảnh gia Eddie Adams (1933 - 2004)
* Eddie Adams, người chụp bức h́nh này viết:
“Tôi dơi máy theo…
khi họ đến gần khoảng 5 foot, những người lính dừng lại và lui về phía sau. Tôi thấy một người đàn ông từ bên trái bước vào trong ṿng ngắm máy ảnh của tôi. Ông ta rút một khẩu súng lục ra khỏi bao và nâng lên chĩa vào đầu người Việt Cộng…
Đúng lúc đó tôi chụp bức h́nh - Eddie Adams (Giải thưởng báo chí Pulitzer 1969 – NTL)
* Theo lời kể của Neil Davis trong hồi kư In the Frontline th́: “…Tướng Loan cầm khăn lau mặt, vẫy tay kêu các tuỳ tùng tránh ra, đi đến bên Bẩy Lốp, không nói một lời, Loan quăng điếu thuốc và móc khẩu súng lục ra. Ông ta lấy tư thế của một xạ thủ, cánh tay phải giơ thẳng ở khoảng cách có lẽ 1m, bắn vào thái dương của người tù binh này”.
* Bức ảnh “Hành quyết tại Sài G̣n” xuất hiện trên trang nhất báo chí thế giới ngay ngày hôm sau… đă tạo ra một làn sóng phẫn nộ khắp thế giới. Bức ảnh đă thực sự làm bùng cháy ngọn lửa phản chiến đang âm ỉ tại Mỹ. Viện Galup cho biết trước tết Mậu Thân có 1/5 số người được hỏi nhận ḿnh là “Diều Hâu” (Ủng hộ chiến tranh), nhưng sau khi thấy bức h́nh Tướng Loan bắn Bẩy Lốp th́ họ tự đổi thành “Bồ Câu”. (Nguyễn Ngọc Chinh’s - Hồi Ức Một Đời Người)
* “Saigon Excution” đă trở thành h́nh ảnh được nhớ tới nhiều nhất trong Chiến Tranh Việt Nam, giúp cho Eddie Adams giành được giải thưởng World Press Photo of the Year và giải báo chí Pulitzer năm 1969 về thể loại ảnh. Năm 2007, bức ảnh này được tạp chí Metal Floss bầu chọn là một trong 13 tấm ảnh đă làm thay đổi bộ mặt thế giới.” (Nguyễn Ngọc Chinh’s – Hồi Ức Một Đời Người)
* Nguyễn Ngọc Chinh viết tiếp, cùng có mặt trên đường phố Sài G̣n lúc đó c̣n có Vơ Sửu là phóng viên quay phim cho đài truyền h́nh NBC. Tuy Vơ Sửu cũng quay được cảnh Tướng Loan bắn Bẩy Lốp, nhưng cũng thật là bất công, cả thế giới chỉ biết được bức h́nh của Eddie Adams. Vơ sửu kể: “Sau khi bắn, Tướng Loan nói với các kư giả: “Người này đă giết vô số dân chúng của tôi và…
Tôi nghĩ: “Đức Phật sẽ tha thứ cho tôi”
* Sau khi bức h́nh được cả thế giới biết đến, Eddie Adams luôn sống trong bất ổn. Ông kể: “Tôi mặc bộ đồ dạ hội sang trọng để lănh giải thưởng và tiền thưởng về bức h́nh đó tại Đại Hội Nhiếp Ảnh ở Hà Lan. Khi ban nhạc trôi bài quốc ca Hoa Kỳ, tôi bật khóc. Không phải tôi khóc v́ sung sướng mà khóc cho Tướng Loan. Cho tới giờ phút đó, tôi vẫn chưa ư thức được việc ḿnh đă làm. Khi chụp tấm h́nh đó tôi đă huỷ hoại đời ông Tướng, v́ ông bị dân chúng ở cả nước ông lẫn Hoa Kỳ lên án về tội giết tù binh chiến tranh. Trong bất cứ cuộc chiến tranh nào người ta vẫn cứ thường làm như vậy, nhưng hiếm có nhiếp ảnh viên nào chụp được như tôi mà thôi” (Eddie Adams)
* Năm 1983 Adams trở lại Việt Nam và được thấy tấm h́nh oan nghiệt của ḿnh được trưng bầy ở một chỗ rất trang trọng trong Bảo Tàng Chiến Tranh tại Sài G̣n. Tuy nhiên, hiện nay không hiểu v́ lư do ǵ bức h́nh Saigon Excution đă không c̣n được trưng bầy, chỉ được bày bán trong gian hàng lưu niệm tại đây mà thôi. Đến thập niên 1990 ông giải thích: “…bức h́nh tôi chụp đă lừa dối công luận. Ông ấy chiến đấu cho cuộc chiến của chúng ta (Người Mỹ) không phải cuộc chiến của họ.” (Eddie Adams)
* Lại nói về người lính đặc công mặc áo ca rô trong bức ảnh có tên là Nguyễn Văn Lém tức Bẩy Lốp, lại có tài liệu nói anh ta là Lê Công Nà tức Bẩy Nà (!?). Sau ngày 30 – 4 – 1975 có tới 8 người đàn bà đứng ra nhận ḿnh là vợ của người đàn ông mặc áo carô trong bức ảnh và hài cốt của người này đến nay vẫn chưa t́m thấy, dù anh ta đă được phong tặng danh hiệu Liệt Sĩ. (!?) Vậy là người mặc áo carô trong tấm h́nh của Eddie Adams sau gần 50 năm vẫn c̣n là vô danh? Phải chăng v́ lư do này mà bức ảnh đó không c̣n hiện diện ở nơi trang trọng nhất trong Bảo Tàng Viện chiến tranh ở Sài g̣n? (Nguyễn Thượng Long)
Một trong 8 người đàn bà đă nhận là vợ của người đàn ông mặc áo carô.
* Số phận của Tướng Loan thế nào ?
Tướng Loan bị bắn trọng thương trên cầu Phan Thanh Giản
Tướng Loan và vợ tại cửa hàng bánh Pizza ở USA sau 30-4-1975
“Bốn tháng sau sự kiện Saigon Excution, ngày 5-5-1968 bộ đội Bắc Việt mở đợt tổng công kích lần thứ 2. Lần này, Tướng Loan cùng lực lượng cảnh sát ngày đêm tiếp tục chiến đấu trên đường phố Sài G̣n. Ông bị trọng thương ở cả 2 chân trên cầu Phan Thanh Giản tức đường Điện Biên Phủ ngày nay. Một kư giả Úc đă nh́n thấy và d́u ông vào chỗ an toàn. Định mệnh thật kỳ lạ: Một kư giả Mỹ đă huỷ diệt danh dự ông th́ 4 tháng sau một kư giả Úc đă cứu sống ông. Sau đó Tướng Loan được chở sang Úc chữa trị, nhưng bị công luận Úc phản đối, nên ông lại được chuyển sang bệnh viện Walter Reet Army Medical Center ở Washington DC Hoa Kỳ. Nhưng thật đau đớn cho Tướng Loan, các Dân Biểu phản chiến tại Quốc Hội Hoa Kỳ lúc đó cũng phản đối. Trở về Sài G̣n trên đôi chân tật nguyền khập khiễng, Tướng Loan được giải ngũ và dành th́ giờ vào các công tác thiện nguyện giúp trẻ mồ côi. Sau 1975, Tướng Loan và gia đ́nh đến lập nghiệp ở thành phố Springfield, tiểu bang Virginia, Hoa Kỳ. Ông mở một tiệm bán bánh Pizza. Đă có lần Eddie Adams đến tiệm này thăm Tướng Loan. Khi nhắc đến tấm h́nh oan nghiệt ngày xưa, Tướng Loan không một lời oán trách, ông c̣n an ủi Adams “Ông làm nhiệm vụ của ông, tôi làm nhiệm vụ của tôi. Chỉ có thế thôi”…và từ đó họ trở thành đôi bạn tri kỷ. Năm 1991, Tướng Loan phải đóng cửa tiệm Pizza v́ dân chúng địa phương đă nhận diện được ông. Có kẻ đă vào WC của tiệm viết lên tường ḍng chữ khiếm nhă: “We know who you are” (Chúng tao biết mày là ai?). Tướng Loan qua đời lúc 20 h ngày 14-7-1998 v́ bệnh ung thư tại Brucke, Virginia, thuộc vùng ngoại ô của Washington DC, thọ 68 tuổi. Ông để lại vợ là bà Mai Chính, 5 người con và 9 cháu nội ngoại.” - (Theo Nguyễn Ngọc Chinh’s - Hồi ức một đời người).
Khi sử dụng tấm h́nh Tướng Loan xử bắn Bẩy Lốp, tôi không để một áp lực nào chi phối bởi tôi luôn tâm niệm: Trung lập không thiên vị là phẩm chất phải có của những người cầm bút chân chính. Tôi rợn người khi thấy ṇng súng của Tướng Loan rê vào mang tai đặc công Bẩy Lốp, th́ tôi cũng ghê người trước h́nh ảnh những hố chôn tập thể dân thường được t́m thấy ở Huế sau Mậu Thân 1968 mà nghi án thủ phạm là những tay súng AK 47 của phía chúng tôi (!?). Tôi đau nỗi đau của người đồng bào tôi đă ngă xuống ở đường phố Sài G̣n và Huế 1968 thế nào th́ tôi cũng xót xa như vậy khi nh́n tấm ảnh Kim Phúc trần truồng trên đường, dang tay vẫy vẫy v́ lửa napan của Mỹ ở Trảng Bàng Tây Ninh 1972.
Kim Phúc cô bé Napan (Ảnh Nick Út). Giải thưởng báo chí Pulitzer
và sau này tôi cũng không hề thấy tâm hồn ḿnh thanh thản chút nào trước tấm h́nh “Cha Lư bị bịt miệng”, h́nh “Nguyễn Tiến Nam bị bắt trước chợ Đồng Xuân”, h́nh Bùi Thị Minh Hằng bị hành hạ, Nguyễn Chí Đức bị đạp mặt trong cuộc biểu t́nh yêu nước khẳng định Hoàng Sa – Trường Sa là của Việt Nam, h́nh ảnh phụ thân của Hoa Hậu biểu t́nh Trịnh Kim Tiến bị Công an đánh gẫy cổ, gần đây nhất là h́nh ảnh Đại Tá Đỗ Hữu Ca giám đốc công an Hải Pḥng rất ngầu trong bộ đồ CSCĐ đang ném về phía anh em nhà Đoàn Văn Vươn những tia nh́n từ con mắt mang h́nh viên đạn của hận thù.
Tôi tin rằng ở thế giới bên kia, nhiếp ảnh gia Eddie Adams mất năm 2004, Tướng Loan mất 1998, đặc công Bảy Lốp mất 1968, cùng biết bao thường dân vô tội có tên và không có tên ở cả 2 bên, sẽ không ai lên án tôi khi tôi đă nhắc đến họ bằng t́nh cảm của con người với con người. Là nhà giáo… trong tôi không có lá phiếu nào dành cho cách hành xử hung bạo. Khi sử dụng tấm h́nh nổi tiếng của Eddie Adams, tôi chỉ muốn bầy tỏ một điều rất giản dị là: “Lựa chọn bạo lực, lại là bạo lực trong nội bộ dân tộc với nhau không phải là một lựa chọn tối ưu”. Khi sử dụng tấm h́nh Tướng Loan tôi biết, cú xiết c̣ đó ông Loan chỉ loại trừ được một con người, cú bấm máy xuất thần của Eddie Adams chỉ giết được danh dự của một ḿnh Tướng Loan thôi, c̣n bức ảnh Đại Tá Đỗ Hữu Ca hôm nay… tuy không giết chết được ai, nhưng nó chỉ ra sự xuống cấp về đạo đức của người làm công vụ, sự mất niềm tin của dân chúng, sự sa sút uy tín của thể chế, thậm chí lấp ló là lời tiên báo về sự sụp đổ của cả một chế độ.
Biến cố Mậu Thân đă lùi xa 44 năm rồi, Ngày 30-4 cũng đă có 36 lần tổ chức, ngày 30-4-2012 đang dần đến với dân tộc tôi. Không biết sau những ngày các Nghĩa Trang Liệt Sĩ nơi tưởng niệm đồng bào ta ngă xuống trong trận chiến Hoàng Sa 1974, trận chiến biên giới phía Bắc 1979 vẫn tiếp tục là hương lạnh khói tàn, sau sự kiện lễ tôn vinh và tặng quà cho thân nhân gia đ́nh 64 chiến sĩ Hải Quân Nhân Dân Việt Nam ngă xuống trong trận chiến giữ đảo Gạc Ma 1988 do báo Thanh Niên cùng báo Nông Thôn Ngày Nay, Hội CCB Việt Nam, hội CCB ngành dầu khí được Bộ Tư Lệnh Hải Quân, vùng 4 hải quân đồng t́nh và hoan nghênh, nhưng đến phút cuối cùng đă không được “Trên” cho phép tổ chức… th́ có ảnh hưởng ǵ đến sự náo nhiệt của ngày 30-4-2012 lịch sử, ngày mà cố Thủ Tướng Vơ Văn Kiệt coi đó là ngày mà “Triệu người vui và cũng có cả triệu người buồn”?
Người đời xưa nói: “Mạnh v́ gạo – Bạo v́ tiền”, người đời nay nói: “Chân lư thuộc kẻ mạnh!”. Dân tộc Việt Nam có thực sự c̣n sức mạnh nữa không khi trong tay là một b́nh quân GDP ở tốp thấp nhất khu vực và thường xuyên phải “ăn độn” với một “Niềm Vui – Nỗi Buồn” kỳ lạ như thế ? Không biết trong những ngày này, ai c̣n nhớ cũng trong Mậu Thân 1968, có một tiểu tổ đặc công tiềm nhập vào phi trường Tân Sơn Nhất và… một tượng đài bằng âm thanh “Dáng Đứng Việt Nam” đă ra đời: (Trích đoạn)
“Trong chúng ta, anh như những thiên thần. Anh ngă xuống đường băng Tân Sơn Nhất. Nhưng Anh gượng đứng lên t́ súng trên xác trực thăng. Và Anh chết trong khi đang đứng bắn. Máu anh phun theo lửa đạn cầu vồng. Chợt thấy anh giặc hốt hoảng xin hàng. Có thằng sụp xuống chân anh tránh đạn. Bởi Anh chết rồi, nhưng ḷng dũng cảm, vẫn đàng hoàng nổ súng tiến công” và...
…
“Anh giải phóng quân ơi, tên anh đă thành tên đất nước.
Tổ Quốc bay lên bát ngát mùa xuân…
Từ dáng đứng của anh trên đường băng Tân Sơn Nhất.
Dáng đứng tự hào, dáng đứng Việt Nam.”
(Lời Thơ: Lê Anh Xuân, Âm Nhạc: Nguyễn Chí Vũ, Ca Sĩ hát: TrungKiên – Doăn Tần)
***
Vâng đă có một thời lăng mạn như thế, một thời trùng trùng điệp điệp là máu xương của những con người như thế. Những hy sinh to lớn và âm thầm của những người lính là hoàn toàn có thật, đâu để hôm nay chúng ta lại phải sống như lạc loài ngay trên quê hương xứ sở của ông bà. Về kinh tế: Chúng ta đang ngày càng tụt hậu so với các lân bang. Về thể chế chính trị: Chúng ta là một dị thường trong con mắt của các dân tộc văn minh. Trước tổ tiên, giống ṇi: Chúng ta đang vô tư làm biến mất bao đất đai, biển đảo và biết bao những giá trị tinh thần Việt Nam được hun đúc từ suốt 4000 năm lịch sử và nh́n nhau bằng những đôi mắt mang h́nh viên đạn. C̣n đứng trước người phương Bắc, chúng ta lại khúm núm đến thảm hại trong một “Dáng Đứng” không thể chấp nhận được. Thật đúng là: “Giữa ngày vui mà nước mắt lại trào!”
Bạn có thể sẽ không đồng ư với tôi, đó là quyền của bạn. C̣n với tôi, những suy nghĩ: Bỏ điều 4 là cần thiết, thực hiện điều 69 để nhân dân Việt Nam được hưởng những ǵ mà các dân tộc văn minh đang được hưởng… đến cùng với khí trời mà tôi hít thở, nước uống và lương thực mà tôi sử dụng mỗi ngày, đến với tôi cùng với niềm vui, nỗi buồn, hạnh phúc và cả những bất hạnh. Tôi tin rằng, ai cũng thấy như tôi cả thôi, có điều tôi đă nói ra điều đó, trong khi nhiều người khác… v́ một lư do nào đó mà họ đă chọn phương cách: “Im Lặng Là Vàng”, chấp nhận “Sống Chung Với Lũ”. Đáng buồn làm sao, lại có người chỉ v́ những lợi ích cá nhân và băng đảng của ḿnh mà đă sẵn sàng nói những điều hoàn toàn là ngược với những ǵ mà chính họ cũng đă nghĩ, dù rằng họ thừa biết tiếp tục làm theo những điều ngược đó… cả dân tộc này sẽ tiếp tục bị đoạ đầy./.
Hà Đông Tháng 3 - 2012
Nhà Báo Nguyễn Thượng Long
Nơi ở: Văn La – Phú La – Hà Đông – Hà nội
ĐT: 0433521066
Email: nguyenthuonglong571@ gmail.com
Nguyễn Thượng Long (Danlambao)
Vọng niệm 2: Những bức ảnh về chiến tranh năm đó và dáng đứng Việt Nam hôm nay
