Đêm Caracas rung chuyển: tuyên bố bắt Maduro và một thế cờ mới ở châu Mỹ Latin
Có những khoảnh khắc lịch sử không đến bằng tiếng gõ cửa, mà bằng tiếng nổ xé trời.
Rạng sáng, bầu trời Caracas bị khuấy đảo bởi những đợt chấn động liên tiếp. Tin tức dội ra từ phía Washington như một nhát búa: Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Mỹ đã tiến hành một cuộc tấn công “quy mô lớn” và Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro cùng phu nhân bị bắt, bị đưa ra khỏi Venezuela.

Trong khi thế giới còn đang cố chắp nối từng mảnh thông tin, một nghị sĩ Cộng Hòa tại Mỹ dẫn lời Ngoại trưởng Marco Rubio nói Maduro bị lực lượng Mỹ bắt để đưa sang Mỹ ra tòa với các cáo buộc hình sự. Theo lập luận từ phía nghị sĩ này, hoạt động quân sự đi kèm được triển khai nhằm bảo vệ những người thi hành lệnh bắt giữ.
Ở chiều ngược lại, Caracas vẫn chìm trong một kiểu im lặng rất lạ: không phải yên bình, mà là lặng người, chờ tiếng loa phóng thanh tiếp theo.
Maduro là ai: người kế vị Chavez nhưng không có “hào quang Chavez”
Nicolás Maduro từng là đồng minh thân cận và là “người được chọn” của lãnh tụ dân túy Hugo Chávez. Khi Chávez qua đời vì ung thư năm 2013, Maduro bước lên thay thế, mang theo di sản “Bolivar” nặng như một chiếc áo giáp.

Ông từng là tài xế xe buýt, là thủ lĩnh công đoàn, rồi tiến dần lên đỉnh quyền lực. Nhưng khác với Chávez – người có sức hút cá nhân đủ làm cả quảng trường tin theo – Maduro không có nền tảng ủng hộ rộng và cũng không có thứ charisma có thể biến khủng hoảng thành “bài diễn văn chiến thắng”. Ngay cuộc bầu cử năm 2013 đưa ông lên ghế tổng thống đã bị đối lập tranh cãi dữ dội.
Và từ đó, Venezuela bước vào những năm tháng vừa bất ổn vừa kiệt quệ: biểu tình, trấn áp, kinh tế đứt gãy, đồng tiền rơi tự do, dòng người bỏ xứ. Trong bối cảnh đó, dầu mỏ – thứ từng là “phép màu” – lại trở thành cái neo kéo cả guồng máy quản trị xuống đáy vì quản lý yếu kém, thất thoát, và cấm vận chồng cấm vận.
Từ đường phố 2017 đến cuộc bầu cử bị tố “không hợp lệ”
Năm 2017, Maduro tìm cách định hình lại và mở rộng quyền lực tổng thống, đi đường vòng để vô hiệu hóa Quốc hội khi cơ quan này nằm trong tay đối lập. Caracas khi ấy bùng lên biểu tình kéo dài, và Venezuela càng bị đẩy sâu vào thế đối đầu “một mất một còn” giữa nhà nước và phong trào phản kháng.
Đến năm 2018, Maduro giành thêm một nhiệm kỳ sáu năm trong một cuộc bầu cử bị nhiều lãnh đạo đối lập và cộng đồng quốc tế lên án là thiếu tính chính danh. Sự chia rẽ không còn là vết nứt: nó trở thành hai thực tại song song, nơi mỗi bên sống trong “sự thật” của mình và coi bên kia là kẻ cướp tương lai.

Những tranh cãi về gian lận bầu cử tiếp tục ám ảnh các kỳ bầu cử về sau. Maduro tuyên bố thắng lợi trong cuộc đua gần nhất và được tuyên thệ nhậm chức hồi tháng Giêng năm ngoái, giữa bầu không khí ngờ vực và phẫn nộ chưa kịp nguội.
Hồ sơ “narco-terrorism” và chiếc vòng siết từ Washington
Năm 2020, chính quyền Mỹ dưới nhiệm kỳ Trump đầu tiên đã truy tố Maduro với cáo buộc “narco-terrorism” (khủng bố ma túy). Lập luận của phía Mỹ khi đó xoáy vào cáo buộc rằng Maduro cùng một số nhân vật cấp cao đã “bắt tay” với lực lượng FARC ở Colombia để đưa lượng cocaine khổng lồ vào Mỹ.

Phía Caracas phản pháo gay gắt. Maduro từng mỉa mai Trump bằng những ngôn từ nặng nề, mô tả ông chủ Nhà Trắng như một “cao bồi” mang tư duy kỳ thị. Nhưng lời qua tiếng lại không làm chiếc vòng siết chậm lại.
Từ trừng phạt kinh tế, hạn chế tài chính, đến gia tăng sức ép quân sự – tất cả như những lớp sóng xô dồn vào cùng một bờ. Có thời điểm, phía Mỹ còn công bố treo thưởng lên tới 50 triệu USD cho thông tin dẫn đến việc bắt giữ hoặc kết án Maduro. Thông điệp phát ra rất rõ: Washington muốn biến Maduro thành một vụ án, không chỉ là một đối thủ chính trị.

Và nếu đúng như tuyên bố mới nhất của Mỹ, thì “vụ án” ấy giờ không còn nằm trên giấy.
Caracas đòi “bằng chứng sự sống”, Nga gọi là “xâm lược vũ trang”
Ngay sau các tuyên bố từ phía Mỹ, Phó Tổng thống Venezuela Delcy Rodríguez nói chính phủ “không biết” Maduro và Đệ nhất phu nhân đang ở đâu, đồng thời yêu cầu Washington phải lập tức đưa ra “bằng chứng sự sống”.
Cùng lúc, Bộ trưởng Quốc phòng Vladimir Padrino López kêu gọi “triển khai lực lượng quy mô lớn”, trong khi truyền thông nhà nước lặp đi lặp lại thông điệp trấn an: người dân hãy bình tĩnh, hãy ở trong nhà, hãy chờ chỉ thị.
Ở Moscow, phản ứng mang màu sắc quen thuộc nhưng lần này rõ ràng hơn. Nga lên án đây là một “hành động xâm lược vũ trang” đối với Venezuela, cho rằng mọi “lý do biện minh” đều không thể chấp nhận. Nga kêu gọi ngăn leo thang, thúc đẩy đối thoại, nhấn mạnh Venezuela phải có quyền tự quyết vận mệnh mà không bị áp lực quân sự từ bên ngoài. Đồng thời, phía Nga nói đại sứ quán của họ ở Caracas vẫn hoạt động bình thường và chưa có thông tin công dân Nga bị ảnh hưởng.

Venezuela cũng thông báo đã yêu cầu một cuộc họp khẩn của Hội Đồng Bảo An Liên Hợp Quốc để phản ứng trước diễn biến mới, tuyên bố sẽ không để bất kỳ “đòn tấn công hèn nhát” nào khuất phục được đất nước này.
Một quốc gia đã nghèo lại bị kéo vào “trận chiến của những cường lực”
Venezuela vốn đã kiệt sức: sau nhiều năm khủng hoảng, người dân quen với chuyện xếp hàng, quen với thiếu thốn, quen cả với nỗi sợ. Nhưng một cú sốc kiểu “bị bắt giữa đêm” có thể mở ra thứ hỗn loạn mà không có kịch bản nào đủ dài để chứa hết.
Bởi Maduro không chỉ là một con người; ông là nút thắt của một cấu trúc quyền lực, là biểu tượng của một phe, là lý do tồn tại của nhiều mạng lưới lợi ích. Khi nút thắt bị giật mạnh, cả tấm lưới rung lên.
Và ở phía bên kia đại dương, những cái tên như Nga, Trung Quốc, Iran… không nhìn Venezuela như một tiêu đề thời sự. Họ nhìn nó như một bàn cờ. Mỗi nước một phép tính. Mỗi phép tính một cái giá.
Điều còn lại, thường là phần nặng nhất, lại rơi xuống đời sống thường dân: người mẹ đóng cửa ôm con trong bóng tối, người già nghe radio bằng pin, những khu phố chờ điện, chờ nước, chờ tin tức… và chờ xem ngày mai ai sẽ đứng trên bục tuyên bố “tôi là người điều hành đất nước”.
Sau Maduro, có tới lượt “họ Tô” không?
Khi tin Maduro bị bắt lan ra, nhiều người lập tức đặt câu hỏi theo kiểu “dây chuyền”: nếu Washington đã dám ra tay với một nguyên thủ đương nhiệm, liệu một ngày nào đó có tới lượt những lãnh đạo cộng sản khác – trong đó có Tổng Bí thư Tô Lâm – hay không? Ít nhất ở thời điểm này, chưa có dấu hiệu công khai nào cho thấy Mỹ sẽ phát lệnh bắt hoặc truy tố Tô Lâm theo kiểu có thể dẫn tới một vụ “đưa thẳng lên máy bay” như người ta đang hình dung. Với Việt Nam, nếu Washington muốn gia tăng sức ép, các công cụ thường thấy và “dễ dùng hơn” vẫn là trừng phạt cá nhân kiểu Magnitsky, hạn chế visa, phong tỏa tài sản, hoặc siết các đòn kinh tế–ngoại giao… hơn là bước vào một cuộc đối đầu bắt giữ trực diện khiến quan hệ song phương nổ tung ngay lập tức. Nhưng đó là lý thuyết còn thực tế thì chuyện gì cũng có thể xảy ra, nhất là với một tổng thống như ông Trump, một con người không ưa Cộng Sản.