Danh sách lãnh đạo, quan chức cấp cao Iran thiệt mạng trong xung đột với Mỹ – Israel: Chao đảo cấu trúc quyền lực

[therealrtz]

Cuộc xung đột leo thang giữa Iran với Mỹ và Israel từ cuối tháng 2/2026 đã làm rung chuyển toàn bộ cấu trúc quyền lực tại Tehran. Hàng loạt báo cáo từ truyền thông quốc tế chi ra nhiều nhân vật cấp cao trong hệ thống chính trị – quân sự Iran đã thiệt mạng trong các đợt không kích quy mô lớn từ đối phương.

1. Đại giáo chủ Ali Khamenei

Ali Khamenei là cái tên gây chấn động nhất khi được truyền thông Iran và một số nguồn quốc tế dẫn lại là đã thiệt mạng trong đợt không kích ngày 28/2/2026 tại thủ đô Tehran.

Truyền hình Iran cho biết ông Khamenei có mặt tại văn phòng ở trung tâm Tehran khi Mỹ và Israel phát động đợt tấn công đầu tiên. Các hình ảnh vệ tinh do Airbus công bố cho thấy địa điểm này đã hứng chịu các đợt oanh kích dữ dội. "Việc ông qua đời ngay tại văn phòng cho thấy ông luôn sát cánh cùng người dân và ở tuyến đầu thực thi trách nhiệm của mình", bản tin mô tả.

Là lãnh tụ tối cao từ năm 1989, ông Khamenei không chỉ giữ vai trò biểu tượng mà còn nắm quyền kiểm soát tuyệt đối đối với quân đội, hệ thống tư pháp, chính sách đối ngoại và đặc biệt là chương trình hạt nhân của Iran.

Theo phân tích của BBC, cấu trúc chính trị Iran được thiết kế xoay quanh vị trí của lãnh tụ tối cao, khiến mọi trung tâm quyền lực đều phụ thuộc vào vai trò điều phối của ông, trong khi Reuters nhận định rằng ông đã xây dựng một mạng lưới trung thành đa tầng gồm IRGC, giới giáo sĩ và hệ thống an ninh.
2. Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Ali Larijani

Ali Larijani, Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao, được xác nhận thiệt mạng ngày 17/3/2026 trong một cuộc không kích tại Tehran, là một trong những nhân vật hiếm hoi có ảnh hưởng đồng thời trên ba trục quyền lực gồm chính trị, quân sự và ngoại giao.

Ông từng giữ chức Chủ tịch Quốc hội, có nền tảng từ IRGC và đóng vai trò trung gian trong các cuộc đàm phán hạt nhân với phương Tây. Theo Al Jazeera, Larijani là người “dịch ngôn ngữ quân sự sang chính trị”, giúp Iran duy trì thế cân bằng chiến lược còn The New York Times đánh giá ông là nhân vật thực dụng hiếm hoi có thể giữ kênh đối thoại với phương Tây.

Trong những tuần trước khi chiến sự nổ ra, Larijani phụ trách điều hành hoạt động thường nhật của chính quyền và tham gia các cuộc đàm phán với phương Tây. Truyền thông Israel cho rằng ông Larijani thiệt mạng sẽ gây ảnh hưởng đáng kể đến cục diện chiến lược của Iran.
3. Tư lệnh lực lượng Basij của Iran Gholamreza Soleimani

Theo The Times of Israel ngày 17/3, các quan chức Israel cho biết quân đội nước này đã tiến hành một cuộc không kích rạng sáng nhằm vào Gholamreza Soleimani, Tư lệnh lực lượng dân quân Basij của Iran. Nguồn tin sau đó được phía quân đội Israel xác nhận, cho biết ông Soleimani đã tử trận tại một khu trại mới do lực lượng Basij thiết lập.

Gholamreza Soleimani, Tư lệnh lực lượng Basij, được xem là người kiểm soát một trong những công cụ quyền lực nội bộ mạnh nhất của Iran. Theo Reuters, Basij có mạng lưới hàng triệu thành viên, tham gia từ kiểm soát an ninh đến trấn áp biểu tình, lực lượng này đóng vai trò duy trì tính ổn định và tính chính danh của chế độ.

Việc Soleimani thiệt mạng có thể làm suy yếu khả năng kiểm soát xã hội, đặc biệt trong bối cảnh chiến tranh dễ kích hoạt bất ổn nội bộ.
4. Bộ trưởng Tình báo Esmail Khatib

Esmail Khatib, Bộ trưởng Tình báo, được xác nhận thiệt mạng ngày 18/3/2026 theo tuyên bố của Tổng thống Masoud Pezeshkian. Đây là tổn thất đặc biệt nghiêm trọng khi Iran từ lâu phải đối mặt với các chiến dịch tình báo tinh vi từ Mossad.

Trong bài đăng trên mạng xã hội X, Masoud Pezeshkian bày tỏ sự tiếc thương sâu sắc trước sự ra đi của Esmail Khatib, đồng thời xác nhận cái chết của ông Ali Larijani cùng một số thành viên gia đình của các quan chức, cũng như nhiều binh sĩ và lực lượng thuộc Basij.

Theo BBC, Bộ Tình báo Iran là tuyến phòng thủ đầu tiên chống lại xâm nhập và phá hoại, vì vậy việc mất người đứng đầu có thể làm lộ ra những lỗ hổng an ninh, làm suy giảm năng lực phản gián và gia tăng nguy cơ bị tấn công sâu hơn từ bên ngoài.
5. Thư ký Hội đồng Quốc phòng Ali Shamkhani

Theo hãng thông tấn IRNA đưa tin ngày 28/2: "Thư ký Hội đồng Quốc phòng Ali Shamkhani và chỉ huy Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran Mohammad Pakpour đã thiệt mạng trong một cuộc tấn công của Mỹ và Israel".

Ali Shamkhani là một trong những nhân vật kỳ cựu nhất trong hệ thống quyền lực Iran, từng giữ nhiều vị trí quan trọng và đóng vai trò then chốt trong các chiến lược an ninh quốc gia.

Theo Reuters, ông là cầu nối quan trọng trong việc khôi phục quan hệ giữa Iran và Saudi Arabia năm 2023 và tham gia nhiều thỏa thuận ngoại giao lớn. Với kinh nghiệm dày dặn, ông được xem là “bộ nhớ chiến lược” của hệ thống, do đó sự ra đi của ông khiến Iran mất đi một nguồn kinh nghiệm và tầm nhìn dài hạn quý giá.
6. Tổng Tư lệnh IRGC Mohammad Pakpour

Thiếu tướng Mohammad Pakpour, Tư lệnh Lực lượng Lục quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), được báo cáo đã thiệt mạng trong các cuộc không kích của Israel phối hợp với Mỹ vào ngày 28/2. Ông là một trong 7 quan chức cao cấp Iran thiệt mạng trong đợt tấn công nhắm vào các lãnh đạo chủ chốt.

Sau khi Masoud Pezeshkian đắc cử tổng thống năm 2024, tướng Nasirzadeh được đề cử đảm nhiệm cương vị Bộ trưởng Quốc phòng và được Quốc hội Iran phê chuẩn vào tháng 8/2024 với tỷ lệ ủng hộ cao nhất, cho thấy mức độ tín nhiệm lớn trong giới lãnh đạo, The New York Times đưa.
Ảnh minh hoạ AI

Mohammad Pakpour được bổ nhiệm làm tổng tư lệnh Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) vào tháng 6 năm 2025, kế nhiệm Thiếu tướng Hossein Salami.

Mohammad Pakpour là người trực tiếp giám sát nhiều hoạt động quân sự quan trọng của Iran, từ chiến trường khu vực đến các chương trình UAV và tên lửa. Theo Al Jazeera, IRGC là lực lượng quân sự nòng cốt của Iran và đóng vai trò then chốt trong chiến tranh phi đối xứng, vì vậy việc Pakpour bị loại bỏ có thể làm gián đoạn chuỗi chỉ huy và ảnh hưởng đến năng lực triển khai chiến dịch của Iran.
7. Tổng Tham mưu trưởng Lực lượng vũ trang Abdolrahim Mousavi

Truyền thông Nhà nước Iran ngày 1/3 xác nhận Bộ trưởng quốc phòng Aziz Nasirzadeh và Tổng tham mưu trưởng các lực lượng vũ trang Abdul Rahim Mousavi của nước này đã tử trận trong các cuộc không kích của Mỹ và Israel ngày 28/2.

Abdolrahim Mousavi, Tổng Tham mưu trưởng lực lượng vũ trang, giữ vai trò điều phối toàn bộ hoạt động quân sự giữa các lực lượng. Theo BBC, vị trí này đặc biệt quan trọng trong việc đảm bảo phối hợp giữa quân đội chính quy và IRGC, do đó việc ông thiệt mạng có thể gây ra sự gián đoạn nghiêm trọng trong hệ thống chỉ huy và chiến lược tác chiến.
8. Bộ trưởng Quốc phòng Iran Aziz Nasirzadeh

Theo truyền thông nhà nước Iran, ông Aziz Nasirzadeh - Bộ trưởng Quốc phòng Iran - một tướng lĩnh kỳ cựu giữ vai trò trung tâm trong hoạch định và điều hành chiến lược quốc phòng cũng thiệt mạng trong các cuộc không kích do Mỹ và Israel tiến hành hôm 28/2.

Aziz Nasirzadeh gia nhập lực lượng không quân Iran từ khi mới 19 tuổi và từng trực tiếp điều khiển tiêm kích F-14 trong Chiến tranh Iran-Iraq. Trải qua nhiều năm phục vụ, ông từng bước thăng tiến qua các vị trí chỉ huy cấp cao và đến năm 2021 được bổ nhiệm giữ chức Phó Tổng Tham mưu trưởng Lực lượng vũ trang Iran.

Sau khi Masoud Pezeshkian đắc cử tổng thống năm 2024, tướng Nasirzadeh được đề cử đảm nhiệm cương vị Bộ trưởng Quốc phòng và được Quốc hội Iran phê chuẩn vào tháng 8/2024 với tỷ lệ ủng hộ cao nhất, cho thấy mức độ tín nhiệm lớn trong giới lãnh đạo.

Aziz Nasirzadeh là nhân vật chủ chốt trong việc phát triển năng lực quốc phòng của Iran, đặc biệt trong các lĩnh vực tên lửa và máy bay không người lái. Theo Reuters, ông đóng vai trò quan trọng trong việc hiện đại hóa quân đội và duy trì khả năng răn đe chiến lược, vì vậy sự ra đi của ông có thể ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực sản xuất và triển khai vũ khí của Iran trong dài hạn.
9. Các nhân vật hậu trường – “bộ não kỹ thuật” bị thiệt mạng

Ngoài các lãnh đạo cấp cao, nhiều sĩ quan và chuyên gia chiến lược cũng được cho là thiệt mạng, bao gồm Salah Asadi, Mohammad Shirazi, Hossein Jabal Amelian và Reza Mozaffari Nia. Theo The New York Times, đây là những nhân vật đóng vai trò then chốt trong việc phát triển công nghệ quân sự và hoạch định chiến lược dài hạn, và việc họ bị loại bỏ cho thấy chiến dịch không kích không chỉ nhắm vào lãnh đạo chính trị mà còn vào toàn bộ hệ sinh thái quyền lực của Iran.