Vì sao khi gãi lại hết bị ngứa?

[trungthuc]

Cảm giác ngứa ngáy thật là khó chịu. Chúng ta bị ngứa hàng chục lần mỗi ngày do nhiều nguyên nhân gây ra bao gồm: Dị ứng, thời tiết khô hay do các mầm bệnh gây ra. Ngoài ra, còn có những lý do kỳ bí khác, đôi khi nhắc đến chữ "ngứa" cũng làm cho chúng ta thấy ngứa ngáy.

Ví dụ như muỗi cắn chẳng hạn. Khi một con muỗi cắn bạn, nó tiêm vào cơ thể một hợp chất chống đông máu khiến cho cơ thể giải thoát ra chất histamine, một chất hóa học làm cho mao mạch bị sưng lên, làm gia tăng tốc độ lưu thông máu trong quá trình miễn dịch, đó là lý do khiến cho vết cắn côn trùng bị ửng đỏ và sưng tấy lên.

Khi bị ngứa, bạn sẽ đưa tay để gãi. Hành vi này giúp ngăn chặn hoạt động của tế bào thần kinh trong tủy sống truyền tín ra hiệu từ vùng da đến não, hết còn cảm giác bị ngứa nữa.

Tế bào thần kinh trong vùng này sẽ hoạt động tích cực hơn khi có tác nhân gây ra ngứa trên da.
Các công trình nghiên cứu trước đây khẳng định một phần của tủy sống (vùng spinothalamic) đóng vai trò rất quan trọng trong việc truyền tín hiệu về cảm xúc. Tế bào thần kinh trong vùng này sẽ hoạt động tích cực hơn khi có tác nhân gây ra ngứa trên da.

Nghiên cứu mới nhất trên các loài linh trưởng của ĐH ở Minnesota có ghi nhận, hành vi gãi sẽ giúp ngăn chặn hoạt động của tế bào thần kinh vùng spinothalamic trong suốt thời gian bị ngứa, nghĩa là ngăn chặn tủy sống không cho truyền tín hiệu từ vùng da bị kích thích đến não. Do đó sẽ giúp cho chúng ta mất đi cảm giác bị ngứa.

Cơ chế nói trên dường như chỉ xảy khi cơ thể bị ngứa, còn trong điều kiện bình thường, hành vi gãi cũng không gây ảnh hưởng nhiều đến hoạt động của não. Chuyên gia nghiên cứu Glenn Giesler hi vọng với kết quả tìm thấy lần này có thể cung cấp thêm chứng cứ chính xác giúp cho việc điều trị bệnh ngứa mãn tính có hiệu quả ngay từ lần đầu tiên. Ông kiến nghị cần có thêm nhiều cuộc nghiên cứu sâu hơn để đạt thêm nền móng cho cơ sở khoa học vững chắc.

Giáo sư Gil Yosipovitch, chuyên gia điều trị chứng ngứa đến từ ĐH ở Wake Forest (Mỹ) cho biết có rất nhiều nguyên nhân gây ra bệnh ngứa mãn tính, trong đó bao gồm bệnh zona, AIDS, vấn đề về túi mật và bệnh Hodgkin. Các chứng bệnh này có thể gây ảnh hưởng không tốt đến chất lượng cuộc sống của bệnh nhân và hiện nay vẫn chưa thể điều trị tốt được. Do đó sự phát hiện nói trên có ý nghĩa rất lớn trong việc điều trị bệnh ngứa này.

Ngứa ngáy luôn gây ra cảm giác rất khó chịu.

Ông Yosipovitch cho biếti: "Việc kích thích cơ học hoặc sử dụng thuốc có thể gây ức chế các tế bào thần kinh tạo ra cảm giác ngứa nhưng sẽ không gây tác hại đến da. Phương pháp này có thể áp dụng để giúp điều trị có hiệu quả chứng ngứa mãn tính". Ông cũng nhấn mạnh ngứa là một hiện tượng sinh lý phức tạp có liên quan đến các yếu tố như cảm xúc và sinh lý. "Câu hỏi được đặt ra là điều gì xảy ra với những bệnh nhân bị ngứa mãn tính mà hành vi gãi có thể làm cho tình trạng ngứa trở nên tồi tệ hơn?".

Tiến sĩ Paul Bays, Viện Khoa học Thần kinh Nhận thức tại ĐH UCL nhìn nhận rằng, cuộc nghiên cứu đã cung cấp một phần chứng cứ quan trọng nhằm giải thích những cơ chế sinh lý về cách thức làm đi giảm cảm giác ngứa. "Tuy nhiên, chúng ta vẫn chưa rõ tại sao hành vi gãi chỉ có tác dụng với chứng ngứa, mà lại không hiệu quả với cảm giác đau vốn được truyền lên não với cùng cơ chế này".

Ngứa có ý nghĩa gì?

Một giả thuyết khá thuyết phục là da đã tiến hóa để nhận biết ra thứ gì đang chạm vào để đề phòng với các tác nhân nguy hiểm bên ngoài. Và khi chúng ta gãi thì sẽ tống khứ những thứ gây hại có thể đang lẩn trốn trên da, như một côn trùng hay gai độc chẳng hạn. Điều này giải thích vì sao mà chúng ta không thấy bị ngứa ở các nội tạng bên trong cơ thể vì trên nguyên tắc nó đã được bảo vệ khỏi các tác nhân bên ngoài, chứ ngứa ở trong thì làm sao mà gãi cho được?

Tuy nhiên, ở một số người mắc phải chứng bị rối loạn cảm giác, gây ngứa ngáy khó chịu. Ví dụ khi mắc phải một chứng rối loạn tâm lý gọi là ảo tưởng ký sinh trùng. Họ luôn trong tình trạng lo lắng rằng cơ thể họ chứa đầy ký sinh và rệp đang bò dưới da, khiến cho họ cảm thấy bị ngứa ngáy vô cùng. Và căn bệnh này chỉ có thể điều trị qua các liệu pháp tâm lý.

Xem clip ở đây:
- https://www.youtube.com/watch?v=0NGei3H8yRk&t=4s