SỰ THẬT

[goodidea]

Hôm trước mình đi làm thuê cho bác chuyên gia thống kê, hướng dẫn một nhóm chuyên gia trong nước tính mấy chỉ số phát triển cho Việt Nam. Trong khi các chuyên gia trong nước cãi nhau ầm ĩ về cách tính, bác ấy lẩm bẩm với mình: “Hội này hay thật, cãi nhau về thứ mà họ đều biết sẽ chỉ phản ánh một phần rất nhỏ sự thật, số liệu nguồn có chính xác đâu.”
Tự nhiên nhớ hồi phải học “quantitative methods6 ”, mình từng đọc cuốn “How to play tricks with statistics”. Số liệu (những thứ đồng nghĩa với sự thật cứng) chỉ cần một cái “twist” - một cú “bẻ lái” là có thể cho ra một sự thật sai lệch, chỉ một chút thủ thuật là có thể đổi trắng thay đen, chỉ một cách diễn dịch khác là lệch hướng. Người quen mình làm khảo sát, kêu ca ầm ĩ vì không đủ cỡ mẫu. Bẵng cái, hôm sau số liệu đã đầy đủ hơn cả yêu cầu. Hỏi ra nó bảo: “Em bịa cũng chẳng ai biết, nhờ mấy thằng cháu điền form7 , mỗi thằng dăm chục cái, một buổi là xong. Bọn khóa em toàn làm thế cả!” Thế nên nhiều thứ tưởng là khoa học và chắc chắn, hóa ra lại là thủ thuật tiến thân.
Lại nhớ có lần nói chuyện với người bạn làm cho một chương trình học bổng, mình băn khoăn hỏi tại sao học bổng tiến sĩ mấy năm gần đây chỉ tập trung cán bộ cấp trung của một hai bộ, ngành thế. Cô ấy mỉm cười mà rằng, họ đang cần thông tin nội bộ của mình từ mấy bộ ngành đó, không cho học bổng tiến sĩ, ma nào nó rút ruột số liệu với thông tin nội bộ mang sang cho. Ừ nhỉ, hóa phía sau cái vỏ lấp lánh, có thể là một chiến lược ẩn cực kỳ hiệu quả.
Con trai mình tôn thờ sự thật, và đôi khi bối rối, bởi có quá nhiều thứ mang tên “sự thật” mà thực ra không phải vậy. Hôm trước mình nói chuyện với con trai và đã thú nhận rằng: “Mẹ đã, đang và vẫn trải qua những điều con đang trải qua. Và bởi vì cuộc sống có rất nhiều câu hỏi trắc nghiệm với đủ thứ bẫy để ta không chọn đúng đáp án, nên chỉ có cách là rèn luyện để không bị lạc đường. Thế nên con cứ coi đó làm một chuyến đi qua những tầng sự thật, là bài thi trắc nghiệm mà ta càng làm sẽ càng giỏi hơn thôi.”
Con trai nhiều khi thất vọng, bởi quá nhiều người chẳng thèm quan tâm đến sự khác biệt giữa giả và thật nếu sự thật ấy chẳng mang lợi lộc gì cho họ, bởi bạn bè quanh cháu đã quen với đồ giả, nên giờ coi giả là thật mất rồi. Dẫu khó khăn, mình ủng hộ con sống thật với mình và trung thực với người vì chính bản thân con, bởi ít ra cháu sẽ không bị vướng vào đủ loại ảo tưởng được xây dựng trên những điểm số có được từ quay cóp, bằng khen có được từ chạy chọt, tài năng có được từ nhồi nhét, những danh hão được xây dựng trên sở thích số đông và quan điểm được kẻ mạnh tuyên truyền hay nhồi nhét. Bởi con mình, qua những vấp váp, sẽ có thể nhìn thấy bản chất trong nhiễu loạn, và không tạo ra thêm những nhiễu loạn cho người.
Cái gì thật thì cũng bền lâu, cuộc đời vẫn có những đáp án đúng, vẫn có biết bao người tốt, bao người tài năng thật đó thôi! Mà cuộc đời sẽ còn gì nhỉ, nếu đến lòng tin cũng đã mất đi rồi?

VietBFsưu tập