Nguồn Gốc Một Số Địa Danh Ở Miền Nam Việt Nam - Trần Văn Giang (ghi lại) - VietBF
 
 
 
News Library Technology Giải Tr Portals Tin Sốt Home

HOME

NEWS 24h

ZONE 1

ZONE 2

Phim Bộ

Phim Lẻ

Ca Nhạc

Go Back   VietBF > Other News|Tin Khc > History | Lịch Sử


Số bi trả lời (Reply's) : 0   -   Số người đ xem (Viewers) : 842
Reply
 
Thread Tools
  #1  
Old  Default Nguồn Gốc Một Số Địa Danh Ở Miền Nam Việt Nam - Trần Văn Giang (ghi lại)
Click image for larger version

Name:	hhh.gif
Views:	0
Size:	6.64 MB
ID:	1792593  
1 Tn do địa hnh, địa thế:
Bắt đầu bằng một cu ht dn gian ở vng Ba Tri, tỉnh Bến Tre:
Gi đưa gi đẩy,
về rẫy ăn cng,
về bưng ăn c,
về giồng ăn dưa
Giồng
Giồng l chỗ đất cao hơn ruộng, trn đ nng dn cất nh ở v trồng rau, đậu, khoai củ cng một số loại cy ăn tri. Bởi vậy nn mới c bi ht: trn đất giồng mnh trồng khoai lang

Một con giồng c thể bao gồm một hay nhiều x. Ở Bến Tre, Giồng Trm đ trở thnh tn của một quận (huyện).

Lại nhắc đến một cu ht khc:

Ai dza Giồng Dứa qua trung
Gi rung bng sậy, bỏ buồn cho em

Giồng Dứa ở Mỹ Tho, khoảng từ chỗ qua khỏi ng ba Trung Lương đến cầu Long Định, ở bn phải quốc lộ 4 l Giồng Dứa. Sở dĩ c tn như thế v vng ny ở hai bn bờ sng c nhiều cy dứa. (Dứa đy khng phải l loại cy c tri m người miền Nam gọi l thơm, khm. Đy l loại cy c l gai dng như l thơm nhưng to hơn v dy hơn, mu xanh mướt. L ny vắt ra một thứ nước mu xanh, c mi thơm dng để lm bnh, đặc biệt l bnh da lợn).

Vừa rồi c nhắc đến trung, hồi xưa về Giồng Dứa th phải qua trung, vậy trung l g?

Trung

Trung l đường xuyn ngang một khu rừng, lối đi c sẵn nhưng hai bn v pha trn đầu người đi đều c thn cy v cnh l bao phủ. Ở vng Dĩ An c trung Sim. Ở miền Trung, thời trước c trung nh Hồ.

Thương em anh cũng muốn v
Sợ trung nh Hồ, sợ ph Tam Giang.

Tại sao lại c cu ca dao ny?
Ngy xưa trung nh Hồ thuộc vng Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị, cn gọi l Hồ X Lm. Nơi đ địa hnh trắc trở, thường c đạo tặc ẩn np để cướp bc nn t người dm qua lại.

Ph

Ph l lạch biển, nơi hội ngộ của cc con sng trước khi đổ ra biển nn nước xoy, sng nhiều thường gy nguy hiểm cho thuyền b. Ph Tam Giang thuộc tỉnh Thừa Thin, pha bắc của ph Tam Giang l sng Lu đổ ra biển, pha nam l sng Hương đổ ra cửa Thuận An.

Bu

Bu l nơi đất trũng, ma mưa nước kh su nhưng ma nắng chỉ cn những vũng nước nhỏ hay kh hẳn. Khc với đầm, v đầm c nước quanh năm. Ở Si Gn, qua khỏi Ng Tư Bảy Hiền chừng 1 km về hướng Hc Mn, pha bn tri c khu Bu Ct. By giờ đường x được mở rộng, nh cửa xy rất đẹp nhưng ma mưa vẫn thường bị ngập nước. Ở Long Khnh c Bu C, Rạch Gi c Bu C.

Đầm

Đầm l chỗ trũng c nước quanh năm, ma mưa nước su hơn ma nắng, thường l chỗ tận cng của một dng nước đổ ra sng rạch hoặc chỗ một con sng lở bờ nước trn ra hai bn nhưng ging nước vẫn tiếp tục con đường của n. Ở C Mau c Đầm Dơi, Đầm Cn. Ở quận 11 Si Gn c Đầm Sen, by giờ trở thnh một trung tm giải tr rất lớn.

Bưng

Bưng từ gốc Khmer l Bng, chỉ chỗ đất trũng giữa một cnh đồng, ma nắng khng c nước đọng, nhưng ma mưa th ngập kh su v c cc thứ lc, đưng mọc. Ma mưa ở bưng thường c nhiều c đồng.

về bưng ăn c, về giồng ăn dưa.

Ở Ba Tri, tỉnh Bến Tre, c hai bưng l Bưng Trm v Bưng Cốc.

Lng

Lng chỗ đất thấp st bn đường nước chảy nn do nước trn ln lm ngập nước hoặc ẩm thấp quanh năm. Ở Đức Ha (giữa Long An v Si Gn) c Lng Le, được gọi như vậy v ở lng ny c nhiều chim le le đến kiếm ăn v đẻ. Vng Khnh Hội (quận 4 Si Gn) xưa kia được gọi l Lng Thọ v c những chỗ ngập do nước sng Si Gn trn ln. Người Php pht m Lng Thọ thnh Lăng T, một địa danh rất phổ biến thời Php thuộc.

Trảng

Trảng l chỗ trống trải v khng c cy mọc, ở giữa một khu rừng hay bn cạnh một khu rừng. Ở Ty Ninh c Trảng Bng, địa danh xuất pht từ một ci trảng xưa kia c nhiều cỏ bng v ở vng ven Đồng Thp Mười. Ở Bin Ha c Trảng Bom, Trảng To.

Đồng

Đồng l khoảng đất rất rộng lớn bằng phẳng, c thể gồm ton ruộng, hoặc vừa ruộng vừa những vng hoang chưa khai ph. Một vng trn đường từ Gia Định đi Thủ Đức, qua khỏi ng tư Bnh Ha, trước kia ton l ruộng, gọi l Đồng ng Cộ. Ra khỏi Si Gn chừng 10 km trn đường đi Li Thiu c Đồng Ch Ngp, được gọi như thế v trước kia l vng đất phn khng thuận tiện cho việc cy cấy, bị bỏ hoang v rất vắng vẻ, trống trải. Ở Củ Chi c Đồng D, v đ từng dược dng lm nơi tập nhảy d. V to, rộng hơn rất nhiều l Đồng Thp Mười.

Hố

Hố l chỗ đất trũng, ma nắng kh ro nhưng ma mưa c nơi nước lấp xấp. Ở Củ Chi c Hố B, v b nui trong vng thường đến đ ăn cỏ. Bin Ha c Hố Nai, l nơi những người Bắc đạo Cng Gio di cư năm 1954 đến lập nghiệp, tạo thnh một khu vực sầm uất.

2 Tn bắt nguồn từ tiếng Khmer

Miền Nam, đặc biệt l khu vực đồng bằng sng Cửu Long, người Việt v người Khmer sống chung với nhau,văn ha đ ảnh hưởng qua lại lẫn nhau. Điều đ biểu hiện r nt qua một số địa danh. Một số nơi, tn gọi nghe qua th rất Việt Nam nhưng lại bắt nguồn từ tiếng Khmer; người Việt đ Việt ha một cch ti tnh.

Cần Thơ

Khi đối chiếu địa danh Cần Thơ với tn Khmer nguyn thủy của vng ny l Prek Rusey (sng tre), khng thấy c lin quan g về ngữ m, người nghin cứu chưa thể vội vng kết luận l Cần Thơ l một địa danh hon ton Việt Nam v vội đi tm hiểu căn cứ ở cc nghĩa c thể hiểu được của hai chữ Hn Việt Cần v Thơ. Cần Thơ khng phải l từ Hn Việt v khng c nghĩa. Nếu d tm trong hướng cc địa danh Việt ha, người nghin cứu c thể thấy ngữ m của Cần Thơ rất gần với ngữ m của từ Khmer kntho, l một loại c hy cn kh phổ biến ở Cần Thơ, thng thường được gọi l c sặc rằn, nhưng người ở Bến Tre vẫn gọi l c l tho. Từ quan điểm vững chắc rằng l tho l một danh từ được tạo thnh bằng cch Việt ha tiếng Khmer kntho,người nghin cứu c thể sưu tầm cc ti liệu về lịch sử dn tộc, về sinh hoạt của người Khmer xa xưa trong địa phương ny, rồi đi đến kết luận l địa danh Cần Thơ xuất pht từ danh từ Khmer kntho.

Mỹ Tho

Trường hợp Mỹ Tho cũng tương tự. Sự kết hợp hai thnh tố c ngữ m hon ton Việt Nam, Mỹ v Tho, khng tạo nn một nghĩa no theo cch hiểu trong tiếng Việt. Những ti liệu thch ứng về lịch sử v sinh hoạt của người Khmer trong vng thời xa xưa đ xc định địa phương ny c lc đ được gọi l Srock Mỳ X (xứ nng trắng). Mnh gọi l Mỹ Tho, đ bỏ đi chữ Srock, chỉ cn giữ lại Mỳ X thi.

Sc Trăng

Theo cố học giả Vương Hồng Sển, đng ra phải gọi l Sốc Trăng. Sốc Trăng xuất pht từ tiếng Khmer Srock Khlang. Srock c nghĩa l xứ, ci. Khlang l kho chứa vng bạc của vua. Srock Khlang l xứ c kho vng bạc nh vua. Trước kia người Việt viết l Sốc Kha Lăng, sau nữa biến thnh Sốc Trăng. Tn Sốc Trăng đ c những lần bị biến đổi hon ton. Thời Minh Mạng, đ đổi lại l Nguyệt Giang tỉnh, c nghĩa l sng trăng (sốc thnh sng, tiếng Hn Việt l Giang; trăng l Nguyệt). Đến thời ng Diệm, lại gọi l tỉnh Ba Xuyn, chu thnh Khnh Hưng. By giờ trở lại l Sc Trăng.

Bi Xu

Bi Xu l tn một quận thuộc tỉnh Sc Trăng. Đy l một quận ven biển nn c một số người vội quyết đon, cho rằng đy l một trường hợp sai chnh tả, phải gọi l Bi Sau mới đng. Thật ra, tuy l một vng bờ biển nhưng Bi Xu khng c nghĩa l bi no cả. N xuất pht từ tiếng Khmer Bai xao c nghĩa l cơm sống. Theo truyền thuyết của dn địa phương, c địa danh ny l v nơi đy ngy trước, một lực lượng qun Khmer chống lại nh Nguyễn đ phải ăn cơm chưa chn để chạy khi bị truy đuổi.

Kế Sch

Kế Sch cũng l một quận của Sc Trăng. Kế Sch nằm ở gần cửa Ba Thắc (một cửa của sng Cửu Long), phần lớn đất đai l ct do ph sa sng Hậu, rất thch hợp cho việc trồng dừa v ma. Ct tiếng Khmer l Ksach, như vậy Kế Sch l sự Việt ha tiếng Khmer ksach.

Một số địa danh khc:

Ci Răng (thuộc Cần Thơ) l sự Việt ha của kran, tức c rn, l một loại bếp l nấu bằng củi, c thể trước kia đy l vng sản xuất hoặc bn c rn.

Tr Vinh xuất pht từ Prha Trapenh c nghĩa l ao linh thing.

Sng Tr Cung ở Sc Trăng do tiếng Khmer Prek Trakum, l sng rau muống (Trakum l rau muống).

Sa Đc xuất pht từ Phsar Dek, Phsar l chợ, Dek l sắt.

Tha La, một địa danh nổi tiếng ở Ty Ninh (Tha La xm đạo), do tiếng Khmer Srala, l nh nghỉ ngơi, tu dưỡng của tu sĩ Phật gio.

C Mau l sự Việt ha của tiếng Khmer Tưck Khmau, c nghĩa l nước đen.

3 Địa danh do cng dụng của một địa điểm hay do một khu vực sinh sống lm ăn.

Đy l trường hợp phổ biến nhất trong cc địa danh.

Theo thi quen, khi muốn hướng dẫn hay diễn tả một nơi chốn no đ m thuở ban đầu chưa c tn gọi, người ta thường hay mượn một điểm no kh phổ biến của nơi đ, như ci chợ ci cầu v thm vo một vo đặc tnh nữa của ci chợ ci cầu đ; lu ngy rồi thnh tn, c khi bao trm cả một vng rộng lớn hơn vị tr ban đầu.

Chợ

Phổ biến nhất của cc địa danh về chợ l Chợ Cũ, Chợ Mới, xuất hiện ở rất nhiều nơi. Si Gn c một khu Chợ Cũ ở đường Hm Nghi đ trở thnh một địa danh quen thuộc. Chợ Mới cũng trở thnh tn của một quận trong tỉnh An Giang. Kế bn Si Gn l Chợ Lớn, xa hơn cht nữa l Chợ Nhỏ ở Thủ Đức. Địa danh về chợ cn được phn biệt như sau:

Theo loại hng được bn nhiều nhất ở chợ đ từ lc mới c chợ, như: Chợ Gạo ở Mỹ Tho, Chợ Bng (đng l l Bn) ở Li Thiu, Chợ Đệm ở Long An, Chợ Đũi ở Si Gn.

Theo tn người sng lập chợ hay chủ chợ (độc quyền thu thuế chợ), như: chợ B Chiểu, chợ B Hom, chợ B Quẹo , chợ B Rịa.

Theo vị tr của chợ, như: chợ Giữa ở Mỹ Tho, chợ Cầu (v gần một cy cầu sắt) ở G Vấp, chợ Cầu ng Lnh ở Si Gn.

Xm

Xm l một chữ để phn biệt một khu vực trong lng hay một địa phương lớn hơn, về mục tiu sản xuất, thương mại hay chỉ đơn thuần về vị tr.

Đơn thuần về vị tr, trong một lng chẳng hạn, c Xm Trn, Xm Dưới, Xm Trong, Xm Ngoi, Xm Cha, Xm Đnh

Về cc mục tiu sản xuất v thương mại, ngy nay cch phn biệt cc xm chỉ cn ở nng thn m khng cn phổ biến ở thnh thị.

Những địa danh cn st lại về xm ở khu vực Si Gn, Chợ Lớn: Vng phụ cận chợ B Chiểu c Xm Gi, Xm G. G Vấp c Xm Thơm. Quận 4 c Xm Chiếu. Chợ Lớn c Xm Than, Xm Củi, Xm Vi, Xm Trĩ (Trĩ l những nhnh cy hay thn cy sun sẻ to cỡ bằng ngn chn ci, di chừng 2 mt, dng để lm ro, lm lưới hay lm bủa để nui tằm).

Thủ

Thủ l danh từ chỉ đồn canh gc dọc theo cc đường sng, v kh phổ biến thời trước nn thủ đ đi vo một số địa danh hiện nay hy cn thng dụng, như: Thủ Đức, Thủ Thim, Thủ Ngữ (Si Gn), Thủ Thừa (Long An), Thủ Dầu Một (Bnh Dương). Đức, Thim, Ngữ, Thừa c lẽ l tn những vin chức được cử đến cai quản cc thủ ny v đ giữ chức vụ kh lu nn tn của họ đ được người dn gắn liền với nơi lm việc của họ. Cn Thủ Dầu Một th ở thủ đ ngy xưa c một cy dầu mọc lẻ loi.

Bến

Bến ban đầu l chỗ c đủ điều kiện thuận tiện cho thuyền ghe gh vo bờ hoặc đậu lại do yu cầu chuyn chở, ln xuống hng. Sau ny nghĩa rộng ra cho cả xe đ,xe hng, xe lam

Cũng như chợ, bến thường được phn biệt v đặt tn theo cc loại hng được cất ln nhiều nhất. Một số tn bến đặt theo cch ny đ trở thnh tn ring của một số địa phương, như: Bến Cỏ, Bến Sc, Bến Củi ở Bnh Dương. Bến Đ ở Thủ Đức, Bến Gỗ ở Bin Ha.

Ngoi ra bến cũng cn c thể được đặt tn theo một đặc điểm no ở đ, như một loại cy, cỏ no mọc nhiều ở đ, v cũng trở thnh tn của một địa phương, như:

Bến Tranh ở Mỹ Tho, Bến Lức ở Long An (đng l l lứt, l một loại cy nhỏ l nhỏ, rễ dng lm thuốc, đng y gọi l si hồ).

4 Một số trường hợp khc

C một số địa danh được hnh thnh do vị tr lin hệ đến giao thng, như ng năm, ng bảy, cầu, rạch thm vo đặc điểm của vị tr đ, hoặc tn ring của một nhn vật c tiếng ở tại vị tr đ. Ở Si Gn c rất nhiều địa danh được hnh thnh theo cch ny: Ng Tư Bảy Hiền, Ng Năm Chuồng Ch, Ng Ba ng Tạ Ở Tr Vinh c Cầu Ngang đ trở thnh tn của một quận. Trường hợp hnh thnh của địa danh Nh B kh đặc biệt, đ l vị tr ng ba sng, nơi gặp nhau của 2 con sng Đồng Nai v Bến Ngh trước khi nhập lại thnh sng Lng Tảo. Lc rng, nước của hai con sng đổ ra rất mạnh thuyền b khng thể đi được, phải đậu lại đợi con nước lớn để nương theo sức nước m về theo hai hướng Gia Định hoặc Đồng Nai.

Nh B nước chảy chia hai,
Ai về Gia Định, Đồng Nai th về.

Tương truyền c ng Thủ Huồng l một vin chức cai quản Thủ ở vng đ, tham nhũng nổi tiếng. C lần nằm mơ thấy cảnh mnh chết bị xuống m phủ phải đền trả những tội lỗi khi cn sống. Sau đ ng từ chức v bắt đầu lm phc bố th rất nhiều; một trong những việc lm phc của ng l lm một ci b lớn ở giữa sng trn đ lm nh, để sẵn những lu nước v củi lửa. Những ghe thuyền đợi nước lớn c thể cặp đ ln b để nấu cơm v nghỉ ngơi. Địa danh Nh B bắt nguồn từ đ.

5- Lời Kết

Miền Nam l đất mới đối với người Việt Nam, những địa danh chỉ mới được hnh thnh trong vi thế kỷ trở lại đy nn những nh nghin cứu cn c thể truy nguyn ra nguồn gốc v ghi chp lại để lưu truyền. Cho đến nay th rất nhiều địa danh chỉ cn lại ci tn m nghĩa hoặc dấu vết nguyn thủy đ biến mất theo thời gian.

Th dụ:

Chợ Qun ở đường Trần Hưng Đạo, Si Gn, by giờ chỉ biết c khu Chợ Qun, nh thờ Chợ Qun, nh thương Chợ Qun chứ cn ni l ci chợ c ci qun th đố ai m tm cho ra được.

Hoặc Chợ Đũi (c một số người tưởng lầm l Chợ Đuổi v người bun bn hay bị nhn vin cng lực rượt đuổi) ban đầu chuyn bn đũi, l một thứ hng dy dệt bằng tơ lớn sợi, by giờ mặt hng đ đ biến mất nhưng địa danh th vẫn cn.

Ngoi ra, đất Si Gn xưa sng rạch nhiều nn c nhiều cầu, sau ny thnh phố được xy dựng một số sng rạch bị lấp đi, cầu biến mất, nhưng người dn vẫn cn dng tn cy cầu cũ ở nơi đ để gọi khu đ, như khu Cầu Muối. V cũng c một số địa danh do pht m sai nn nghĩa ban đầu đ bị biến đổi nhưng người ta đ quen với ci tn được pht m sai đ nn khi ghi chp lại, vẫn giữ ci tn đ được đa số chấp nhận, như Bến Lức, chợ Bng (Lứt l tn đng lc ban đầu, v nơi đ c nhiều cy lứt; cn chợ Bng nguyn thủy chỉ bn mặt hng bn, sau ny bn đủ mặt hng v ci tn được viết khc đi).

Ti bt: Bi viết ny được hnh thnh theo cc ti liệu từ một số sch cũ của cc học giả miền Nam: Vương Hồng Sển, Sơn Nam v cuốn Nguồn Gốc Địa Danh Nam Bộ của Bi Đức Tịnh, với mục đch chia sẻ những hiểu biết của cc tiền bối về tn gọi một số địa phương trn qu hương mnh.

Trần Văn Giang (ghi lại)

Bi cng thể loại :



  • florida80
    R10 V Địch Thin Hạ
    florida80's Avatar
    Release: 05-17-2021
    Reputation: 169485


    Profile:
    Join Date: Aug 2007
    Posts: 91,844
    Last Update: None Rating: None
    Attached Thumbnails
    Click image for larger version

Name:	hhh.gif
Views:	0
Size:	6.64 MB
ID:	1792593  
    florida80_is_offline
    Thanks: 6,307
    Thanked 37,200 Times in 10,847 Posts
    Mentioned: 1 Post(s)
    Tagged: 0 Thread(s)
    Quoted: 511 Post(s)
    Rep Power: 113 florida80 Reputation Uy Tn Level 9florida80 Reputation Uy Tn Level 9florida80 Reputation Uy Tn Level 9florida80 Reputation Uy Tn Level 9
    florida80 Reputation Uy Tn Level 9florida80 Reputation Uy Tn Level 9florida80 Reputation Uy Tn Level 9florida80 Reputation Uy Tn Level 9florida80 Reputation Uy Tn Level 9florida80 Reputation Uy Tn Level 9florida80 Reputation Uy Tn Level 9florida80 Reputation Uy Tn Level 9florida80 Reputation Uy Tn Level 9florida80 Reputation Uy Tn Level 9florida80 Reputation Uy Tn Level 9florida80 Reputation Uy Tn Level 9florida80 Reputation Uy Tn Level 9florida80 Reputation Uy Tn Level 9florida80 Reputation Uy Tn Level 9florida80 Reputation Uy Tn Level 9florida80 Reputation Uy Tn Level 9florida80 Reputation Uy Tn Level 9florida80 Reputation Uy Tn Level 9florida80 Reputation Uy Tn Level 9florida80 Reputation Uy Tn Level 9florida80 Reputation Uy Tn Level 9florida80 Reputation Uy Tn Level 9florida80 Reputation Uy Tn Level 9
    The Following User Says Thank You to florida80 For This Useful Post:
    TOMMY8462 (06-04-2021)
    Reply

    User Tag List

    Thread Tools

    Facebook Comments


     
    iPad Tablet Menu

    HOME

    Breaking News

    Society News

    VietOversea

    World News

    Business News

    Other News

    History

    Car News

    Computer News

    Game News

    USA News

    Mobile News

    Music News

    Movies News

    Sport News

    ZONE 1

    ZONE 2

    Phim Bộ

    Phim Lẻ

    Ca Nhạc

    Thơ Ca

    Help Me

    Sport Live

    Stranger Stories

    Comedy Stories

    Cooking Chat

    Nice Pictures

    Fashion

    School

    Travelling

    Funny Videos

    NEWS 24h

    HOT 3 Days

    NEWS 3 Days

    HOT 7 Days

    NEWS 7 Days

    HOT 30 Days

    NEWS 30 Days

    Member News

    Tin Si Nổi Nhất 24h Qua

    Tin Si Nổi Nhất 3 Ngy Qua

    Tin Si Nổi Nhất 7 Ngy Qua

    Tin Si Nổi Nhất 14 Ngy Qua

    Tin Si Nổi Nhất 30 Ngy Qua
    Diễn Đn Người Việt Hải Ngoại. Tự do ngn luận, an ton v uy tn. V một tương lai tươi đẹp cho cc thế hệ Việt Nam hy gh thăm chng ti, hy tm sự với chng ti mỗi ngy, mỗi giờ v mỗi giy pht c thể. VietBF.Com Xin cm ơn cc bạn, chc tất cả cc bạn vui vẻ v gặp nhiều may mắn.
    Welcome to Vietnamese American Community, Vietnamese European, Canadian, Australian Forum, Vietnamese Overseas Forum. Freedom of speech, safety and prestige. For a beautiful future for Vietnamese generations, please visit us, talk to us every day, every hour and every moment possible. VietBF.Com Thank you all and good luck.


    All times are GMT. The time now is 10:15.
    VietBF - Vietnamese Best Forum Copyright ©2006 - 2021
    User Alert System provided by Advanced User Tagging (Pro) - vBulletin Mods & Addons Copyright © 2021 DragonByte Technologies Ltd.
    Log Out Unregistered

    Page generated in 0.09492 seconds with 13 queries