USA Trump gây sức ép với Trung Quốc trước thềm thượng đỉnh Bắc Kinh: muốn mở eo Hormuz trước khi nói chuyện

[Gibbs]

Cuộc chiến Iran đang tạo ra những hệ lụy địa chính trị và kinh tế sâu rộng trên toàn thế giới. Trong bối cảnh eo biển Hormuz bị phong tỏa và thị trường năng lượng rơi vào khủng hoảng, Tổng thống Mỹ Donald Trump bất ngờ đưa ra một điều kiện mới trước cuộc gặp thượng đỉnh quan trọng với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh: Trung Quốc phải giúp mở lại eo biển Hormuz.

Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng Bắc Kinh không có nhiều động lực để chấp nhận yêu cầu này, khiến cuộc đối đầu chiến lược giữa hai siêu cường càng trở nên phức tạp.

Trump đặt điều kiện mới trước cuộc gặp thượng đỉnh Mỹ – Trung

Chỉ hai tuần trước khi dự kiến bay sang Bắc Kinh để đàm phán với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình về hàng loạt vấn đề kinh tế và địa chính trị, Tổng thống Donald Trump đã đưa ra một điều kiện mới: Trung Quốc phải tham gia nỗ lực quốc tế nhằm mở lại eo biển Hormuz.

Trong cuộc phỏng vấn với tờ Financial Times, Trump cho biết ông muốn biết rõ lập trường của Bắc Kinh trước khi diễn ra cuộc gặp.

“Nếu họ hưởng lợi từ tuyến đường này, họ cũng phải góp phần đảm bảo không có điều xấu xảy ra ở đó,” Trump nói.

Ông nhấn mạnh rằng Trung Quốc nên tham gia nỗ lực quốc tế bảo vệ tuyến vận tải dầu quan trọng nhất thế giới.

Trump thậm chí còn ám chỉ rằng nếu không nhận được phản hồi tích cực, ông có thể trì hoãn chuyến thăm Bắc Kinh.

Khủng hoảng dầu mỏ lớn nhất lịch sử đang hình thành

Nguyên nhân khiến Trump gây sức ép với các quốc gia khác là vì eo biển Hormuz – tuyến vận tải dầu quan trọng nhất thế giới – hiện đang bị Iran kiểm soát chặt chẽ.

Theo các chuyên gia năng lượng:

• khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu đi qua eo biển này
• hàng trăm tàu chở dầu mỗi ngày phụ thuộc vào tuyến đường
• nhiều nền kinh tế lớn ở châu Á sống dựa vào nguồn dầu từ Trung Đông

Việc Iran đóng cửa tuyến vận tải này đã khiến giá dầu tăng vọt, làm dấy lên lo ngại về một cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu.

Các quan chức Mỹ và Israel cũng cho biết cuộc chiến với Iran có thể kéo dài nhiều tuần, làm cho tình hình năng lượng càng thêm bất ổn.

Yêu cầu của Trump bị coi là “phi thường”

Nhiều nhà quan sát cho rằng yêu cầu của Trump đối với Trung Quốc là rất bất thường.

Trên thực tế, ông đang yêu cầu Bắc Kinh đưa lực lượng quân sự tham gia vào một cuộc chiến do Mỹ khởi xướng, và thậm chí còn đe dọa trì hoãn ngoại giao nếu Trung Quốc không hợp tác.

Điều này đặt Trung Quốc vào một tình thế nhạy cảm vì:

• Iran là đối tác chiến lược quan trọng của Bắc Kinh
• Trung Quốc là khách hàng mua dầu lớn nhất của Iran
• Bắc Kinh phản đối các cuộc tấn công vào Iran

Trung Quốc có lợi thế trong cuộc khủng hoảng dầu

Khác với nhiều quốc gia khác, Trung Quốc được cho là chuẩn bị khá tốt cho các cú sốc năng lượng.

Trong nhiều năm qua, Bắc Kinh đã:

• tích trữ lượng lớn dầu dự trữ chiến lược
• đa dạng hóa nguồn nhập khẩu
• đầu tư mạnh vào năng lượng tái tạo như gió và mặt trời
• phát triển xe điện quy mô lớn

Nhờ đó, Trung Quốc có khả năng chịu đựng một cuộc khủng hoảng dầu kéo dài tốt hơn nhiều nước khác.

Theo giáo sư Bert Hofman tại Đại học Quốc gia Singapore:

“Người Trung Quốc có thể đơn giản là chờ đợi. Họ có vị thế chiến lược khá an toàn.”

Iran có thể ưu tiên dầu giao dịch bằng nhân dân tệ

Một yếu tố khác khiến Trung Quốc không quá lo lắng là Iran đang cân nhắc cho phép một số tàu dầu đi qua eo Hormuz nếu giao dịch bằng đồng nhân dân tệ.

Nếu điều này xảy ra, Trung Quốc có thể tiếp tục mua dầu từ Iran mà không cần tham gia vào liên minh quân sự do Mỹ dẫn đầu.

Điều đó càng làm giảm động lực của Bắc Kinh trong việc giúp Washington mở lại tuyến hàng hải.

Truyền thông Trung Quốc chế giễu Trump

Tại Trung Quốc, nhiều bình luận trên truyền thông và mạng xã hội mang màu sắc châm biếm đối với tình thế của Trump.

Henry Huiyao Wang, chủ tịch Trung tâm Trung Quốc và Toàn cầu hóa tại Bắc Kinh, nhận xét:

“Trump đang khá cô đơn trên thế giới. Không có nhiều nước thực sự ủng hộ ông.”

Tờ Global Times – một tờ báo mang khuynh hướng dân tộc chủ nghĩa của Trung Quốc – cũng chỉ trích ý tưởng gửi tàu chiến tới Hormuz.

Một bài xã luận đặt câu hỏi:

“Đây có thực sự là chia sẻ trách nhiệm hay là chia sẻ rủi ro của một cuộc chiến mà Washington khởi xướng nhưng không thể kết thúc?”

Trung Quốc giữ lập trường ngoại giao thận trọng

Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lin Jian không đưa ra cam kết nào về việc hỗ trợ Mỹ.

Ông chỉ nhấn mạnh rằng hai nước vẫn đang duy trì liên lạc về cuộc gặp thượng đỉnh sắp tới.

“Ngoại giao cấp nguyên thủ đóng vai trò rất quan trọng trong việc định hướng quan hệ Trung – Mỹ,” Lin nói.

Ông cũng kêu gọi tất cả các bên ngừng các hành động quân sự và tránh leo thang xung đột.

Các đồng minh Mỹ cũng tỏ ra dè dặt

Không chỉ Trung Quốc, nhiều đồng minh của Mỹ cũng chưa sẵn sàng gửi tàu chiến tới eo biển Hormuz.

Những phản ứng đáng chú ý gồm:

• Nhật Bản: chưa có kế hoạch điều tàu, đang xem xét trong khuôn khổ pháp luật
• Australia: tuyên bố sẽ không gửi tàu tới khu vực
• Hàn Quốc: đang xem xét yêu cầu của Mỹ
• Anh: đang cân nhắc các phương án hỗ trợ

Một số chuyên gia quân sự cho rằng việc gửi tàu rà phá thủy lôi hoặc tàu hộ tống tới khu vực này không hề đơn giản, vì cần thêm lực lượng bảo vệ đi kèm.

Nhật Bản và Hàn Quốc đối mặt nhiều rào cản

Đối với Nhật Bản và Hàn Quốc, quyết định tham gia chiến dịch tại Hormuz còn phải vượt qua nhiều trở ngại.

Nhật Bản có hiến pháp hòa bình, hạn chế việc triển khai lực lượng quân sự ra nước ngoài.

Trong khi đó, Hàn Quốc cần phải cân nhắc:

• quan hệ đồng minh với Mỹ
• phụ thuộc vào dầu Trung Đông
• nguy cơ quân đội bị cuốn vào chiến tranh

Ngoài ra, việc điều tàu chiến từ Đông Á tới Trung Đông cũng có thể mất 3 đến 4 tuần di chuyển.

Trung Đông trở thành đấu trường ngoại giao mới của Trung Quốc

Trong những năm gần đây, Trung Quốc đã đầu tư nhiều nỗ lực ngoại giao vào Trung Đông.

Bắc Kinh từng đóng vai trò trung gian giúp Iran và Saudi Arabia khôi phục quan hệ ngoại giao vào năm 2023.

Do đó, Trung Quốc có lợi ích lớn trong việc duy trì ổn định tại khu vực.

Tuy nhiên, cuộc chiến hiện nay đang đe dọa làm suy yếu những nỗ lực ngoại giao đó.

Cuộc chiến Iran làm đảo lộn bàn cờ địa chính trị

Cuộc chiến giữa Mỹ – Israel và Iran không chỉ là một cuộc xung đột quân sự.

Nó đang tạo ra những hệ quả lớn đối với:

• thị trường năng lượng toàn cầu
• quan hệ Mỹ – Trung
• liên minh NATO
• an ninh tại Trung Đông

Trong bối cảnh đó, Trump đang cố gắng xây dựng một liên minh quốc tế để mở lại eo biển Hormuz.

Tuy nhiên, sự do dự của các đồng minh và thái độ thận trọng của Trung Quốc cho thấy Washington có thể phải đối mặt với cuộc khủng hoảng dầu mỏ toàn cầu trong tình trạng khá đơn độc.